શાકમૂલફલાહારાસ્તપઃ કુર્વન્તિ પાણ્ડવાઃ। અનુજ્ઞાતા મહારાજ તતઃ કમલપાલિકા
શાક, મૂળ અને ફળ ખાઈને પાંડવો તપસ્યા કરતા; પછી, રાજા, કમલપાલિકાને પરવાનગી મળી.
રમયન્તી સદા ભીમં તત્રતત્ર મનોજવા। દિવ્યાભરણવસ્ત્રા હિ દિવ્યસ્રગનુલેપના
તે મનથી પણ ઝડપી, હંમેશા ભીમને આનંદ આપતી, દૈવી આભૂષણ, વસ્ત્ર, ફૂલો અને સુગંધથી સજ્જ હતી.
એવં ભ્રાતૄન્સપ્ત માસાન્હિડિમ્બાઽવાસયદ્વને। પાણ્ડવાન્ભીમસેનાર્થે રાક્ષસી કામરૂપિણી
હિડીંબાએ, કામરૂપ ધારણ કરતી રાક્ષસી, ભીમસેન માટે પાંડવોને જંગલમાં સાત મહિના આશ્રય આપ્યો.
સુખં સ વિહરન્ભીમસ્તત્કાલં પર્યણામયત્। તતોઽલભત સા ગર્ભં રાક્ષસી કામરૂપિણી
ભીમ એ સમય આનંદથી વિતાવતો રહ્યો; પછી કામરૂપ ધારણ કરતી એ રાક્ષસી ગર્ભવતી થઈ.
અતૃપ્તા ભીમસેનેન સપ્તમાસોપસંગતા।' પ્રજજ્ઞે રાક્ષસી પુત્રં ભીમસેનાન્મહાબલાત્
ભીમસેનના તૃપ્ત ન થતાં, સાત મહિના પછી રાક્ષસીએ મહાબળવાન ભીમસેનથી એક પુત્રને જન્મ આપ્યો.
વિરૂપાક્ષં મહાવક્ત્રં શઙ્કુકર્ણં વિભીષણમ્। ભીમરૂપં સુતામ્રાક્ષં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રં મહારથમ્
એ પુત્રના આંખો વિકૃત, મોટું મોઢું, વાળણી જેવી કાન, ભયાનક રૂપ, તાંબા જેવી આંખો, તીખા દાંત અને મહાન રથયોદ્ધા હતો.
મહેષ્વાસં મહાવીર્યં મહાસત્વં મહાજવમ્। મહાકાયં મહાકાલં મહાગ્રીવં મહાભુજમ્
એ મહાન ધનુર્ધર, અસાધારણ બળવાન, અવિરત હિંમતવાળો, ઝડપી ચાલવાળો, વિશાળ શરીરવાળો, યમરાજ જેવો ભયાનક, પહોળા ગળાવાળો અને મજબૂત હાથવાળો હતો.
અમાનુષં માનુષજં ભીમવેગમરિન્દમમ્। પિશાચકાનતીત્યાન્યાન્બભૂવાતિ સ માનુષાન્
માનવમાંથી જન્મેલો છતાં એ માનવ નહોતો; એની ગતિ ભયાનક હતી, દુશ્મનોને જીતવામાં અજય અને એ અન્ય રાક્ષસો તથા મનુષ્યો કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી હતો.
બાલોઽપિ વિક્રમં પ્રાપ્તો માનુષેષુ વિશાંપતે। સર્વાસ્ત્રેષુ વરો વીરઃ પ્રકામમભવદ્બલી
એ બાળકપણમાં જ મનુષ્યોમાં પરાક્રમ બતાવતો હતો; એ સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ અને ખૂબ જ બળવાન બન્યો.
સદ્યો હિ ગર્ભં રાક્ષસ્યો લભન્તે પ્રસવન્તિ ચ। કામરૂપધરાશ્ચૈવ ભવન્તિ બહુરૂપિકાઃ
રાક્ષસીઓ તરત જ ગર્ભ ધારણ કરે છે અને પ્રસવિત પણ થાય છે; અને પોતાની ઈચ્છાથી અનેક રૂપ ધારણ કરી શકે છે.
પ્રણમ્ય વિકચઃ પાદાવગૃહ્ણાત્સ પિતુસ્તદા। માતુશ્ચ પરમેષ્વાસસ્તૌ ચ નામાસ્ય ચક્રતુઃ
પછી એ છોકરાએ નમન કરીને પિતાના અને માતાના પગ પકડી લીધા; બંને મહાશક્તિશાળી માતા-પિતાએ એને નામ આપ્યું.
ઘટોહાસ્યોત્કચ ઇતિ માતા તં પ્રત્યભાષત। અભવત્તેન નામાસ્ય ઘટોત્કચ ઇતિ સ્મ હ
માતાએ કહ્યું, 'ઘટ જેવું માથું હોવાથી એનું નામ ઘટોત્કચ છે'; એ રીતે એનું નામ ઘટોત્કચ પડ્યું.
અનુરક્તશ્ચ તાનાસીત્પાણ્ડવાન્સ ઘટોત્કચઃ। તેષાં ચ દયિતો નિત્યમાત્મનિત્યો બભૂવ હ
ઘટોત્કચ પાંડવો પ્રત્યે ખૂબ લાગણીશીલ રહ્યો અને પાંડવો પણ એને હંમેશા પોતાના જેવા જ પ્રેમ કરતા.
ઘટોત્કચો મહાકાયઃ પાણ્ડવાન્પૃથયા સહ। અભિવાદ્ય યથાન્યાયમબ્રવીચ્ચ પ્રભાષ્ય તાન્
મહાકાય ઘટોત્કચે પૃથાસહીત પાંડવોને યોગ્ય રીતે નમસ્કાર કરીને, સૌને સંબોધી વાત કરી.
કિં કરોમ્યહમાર્યાણાં નિઃશઙ્કં વદતાનઘાઃ। તં બ્રુવન્તં ભૈમસેનિં કુન્તી વચનમબ્રવીત્
'આર્યજનોએ મને શું કરાવવું છે? નિર્ભયપણે કહો, પાપરહિતો.' એમ ભીમસેનપુત્રે પૂછતાં, કુંતીએ એને ઉત્તર આપ્યો.
ત્વં કુરૂણાં કુલે જાતઃ સાક્ષાદ્ભીમસમો હ્યસિ। જ્યેષ્ઠઃ પુત્રોસિ પઞ્ચાનાં સાહાય્યં કુરુ પુત્રક
'તું કુરુ વંશમાં જન્મેલો છે અને સાચે ભીમ જેવો છે; પાંચમાં તું મોટો પુત્ર છે. મારા પુત્ર, તારા ભાઈઓને સહાય કર.'
પૃથયાપ્યેવમુક્તસ્તુ પ્રણમ્યૈવ વચોઽબ્રવીત્। યથા હિ રાવણો લોકે ઇન્દ્રજિચ્ચ મહાબલઃ। વર્ષ્મવીર્યસમો લોકે વિશિષ્ટશ્ચાભવં નૃષુ
પૃથાએ આવું કહેતાં, એ નમન કરીને બોલ્યો: 'જેમ રાવણ અને મહાબળવાન ઇન્દ્રજિત જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતા, તેમ હું પણ રૂપ અને બળમાં સમાન અને મનુષ્યોમાં વિશિષ્ટ છું.'
કૃત્યકાલ ઉપસ્થાસ્યે પિતૄનિતિ ઘટોત્કચઃ। આમન્ત્ર્ય રક્ષસાં શ્રેષ્ઠઃ પ્રતસ્થે ચોત્તરાં દિશમ્
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ ઘટોત્કચે કહ્યું: 'જ્યારે જરૂર પડશે, ત્યારે હું પિતાઓની સેવા માટે આવીશ.' અને પછી ઉત્તર દિશામાં روانો થયો.
સ હિ સૃષ્ટો ભગવતા શક્તિહેતોર્મહાત્મના। વર્ણસ્યાપ્રતિવીર્યસ્ય પ્રતિયોદ્ધા મહારથઃ
કારણ કે એ ભગવાન મહાત્માએ શક્તિ માટે, પોતાના વંશના અપ્રતિમ બલવાન રથયોદ્ધા તરીકે એને સર્જ્યો હતો.
સહ વાસો મયા જીર્ણસ્ત્વયા કમલપાલિકે। પુનર્દ્રક્ષ્યસિ રાજ્યસ્થાનિત્યભાષત તાં તદા
'હું તારી સાથે રહ્યો છું, કમળનેત્રે; જ્યારે તું રાજ્યમાં સ્થિર થશ, ત્યારે ફરી તને મળવા આવીશ,' એમ એણે કહ્યું.
પદા માં સંસ્મરેઃ કાન્ત રિરંસૂ રહસિ પ્રભો। તદા તવ વશં ભૂય આગન્તાસ્મ્યાશુ ભારત
'પ્રિયે, જો તું મને મનમાં યાદ કરી અને એકાંતમાં મને ઇચ્છે, તો હું તરત જ તારા વશમાં આવીશ, હે ભારત.'
ઇત્યુક્ત્વા સા જગામાશુ ભાવમાસજ્ય પાણ્ડવે। હિડિમ્બા સમયં સ્મૃત્વા સ્વાં ગતિં પ્રત્યપદ્યત
આ રીતે કહી, હિડીંબાએ પાંડવને મનમાં રાખીને અને પોતાનું વચન યાદ કરીને, ઝડપથી પોતાની દિશામાં ચાલી ગઈ.
તતસ્તે પાણ્ડવાઃ સર્વે શાલિહોત્રાશ્રમે તદા। પૂજિતાસ્તેન વન્યેન તમામન્ત્ર્ય મહામુનિમ્
પછી બધા પાંડવો, શાલિહોત્ર ઋષિએ જંગલના ફળફૂલથી આદરપૂર્વક આપ્યા પછી, મહાન મુનિનું આશ્રમમાં વિદાય લઈને નીકળી પડ્યા.
જટાઃ કૃત્વાઽઽત્મનઃ સર્વે વલ્કલાજિનવાસસઃ। કુન્ત્યા સહ મહાત્માનો બિભ્રતસ્તાપસં વપુઃ
બધા મહાત્મા પાંડવો અને કુન્તિએ પોતાના વાળ જટાવાળાં કરીને, વલ્કલ અને મૃગચર્મ પહેરી, તપસ્વી જેવો વેશ ધારણ કર્યો.
બ્રાહ્મં વેદમધીયાના વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વશઃ। નીતિશાસ્ત્રં ચ ધર્મજ્ઞા ન્યાયજ્ઞાનં ચ પાણ્ડવાઃ
પાંડવો, જે ધર્મ અને ન્યાય જાણતા હતા, તેમણે બ્રાહ્મણોનો વેદ, બધા વેદાંગો, નીતિશાસ્ત્ર અને ન્યાયનું જ્ઞાન અભ્યાસ કર્યું.
શાલિહોત્રપ્રસાદેન લબ્ધ્વા પ્રીતિમવાપ્ય ચ।' તે વનેન વનં ગત્વા ઘ્નન્તો મૃગગણાન્બહૂન્। અપક્રમ્ય યયૂ રાજંસ્ત્વરમાણા મહારથાઃ
શાલિહોત્રના અનુકંપાથી અને તેમનો પ્રેમ મેળવી, પાંડવો જંગલથી જંગલમાં ફર્યા, અનેક પ્રાણીઓનો શિકાર કર્યો અને મહારથીઓ ઝડપથી આગળ વધ્યા.
મત્સ્યાંસ્ત્રિગર્તાન્પાઞ્ચાલાન્કીચકાનન્તરેણ ચ। રમણીયાન્વનોદ્દેશાન્પ્રેક્ષમાણાઃ સરાંસિ ચ
તેઓએ મત્સ્ય, ત્રિગર્ત, પંચાલ અને કીચકોના પ્રદેશો, તેમજ સુંદર જંગલના ભાગો અને સરોવરો જોયા.
ક્વચિદ્વહન્તો જનનીં ત્વરમાણા મહારથાઃ। `ક્વચિચ્છ્રાન્તાશ્ચ કાન્તારે ક્વચિત્તિષ્ઠન્તિ હર્ષિતાઃ
ક્યારેક એ મહારથીઓ ત્વરામાં પોતાની માતાને ઉઠાવી લઈ જતા, ક્યારેક જંગલમાં થાકી જતાં અને ક્યારેક આનંદથી ઊભા રહેતા.
ક્વચિચ્છન્દેન ગચ્છન્તસ્તે જગ્મુઃ પ્રસભં પુનઃ। પથિ દ્વૈપાયન સર્વે દદૃશુઃ સ્વપિતામહમ્
ક્યારેક પોતાની મરજીથી ધીમે ચાલતા અને ક્યારેક જોરથી આગળ વધતા; રસ્તામાં બધાએ દ્વૈપાયન પોતાના પિતામહને જોયા.
તેઽભિવાદ્ય મહાત્માનં કૃષ્ણદ્વૈપાયનં તદા। તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે સહ માત્રા પરન્તપાઃ
પછી પાંડવો અને તેમની માતાએ મહાત્મા કૃષ્ણ દ્વૈપાયનને વંદન કર્યું અને સૌએ હાથ જોડીને તેમના સામે ઊભા રહ્યા.