મયેદં મનસા પૂર્વં વિદિતં ભરતર્ષભાઃ। યથા સ્થિતૈરધર્મેણ ધાર્તરાષ્ટ્રૌર્વિવાસિતાઃ
હે ભરતવંશીઓ, મને મનમાં પહેલેથી જ ખબર હતી કે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોએ અધર્મથી તમને વિસર્જિત કર્યા છે.
તદ્વિદિત્વાઽસ્મિ સંપ્રાપ્તશ્ચિકીર્ષ્વૈ પરં હિતમ્। ન વિષાદો હિ વઃ કાર્યઃ સર્વમેતત્સુખાય વઃ
આ જાણીને, હું તમારું સર્વોત્તમ કલ્યાણ કરવા આવ્યો છું; તમારે દુઃખ કરવું નહીં, કારણ કે આ બધું અંતે તમારું સુખ લાવશે.
સુહૃદ્વિયોજનં કર્મ પુરાકૃતમરિન્દમાઃ। તસ્ય સિદ્ધિરિયં પ્રાપ્તા મા શોચત પરન્તપાઃ
હે શત્રુવિનાશક પાંડવો, મિત્રોથી વિયોગ એ પૂર્વજન્મનું કર્મ હતું; હવે તેનું ફળ મળ્યું છે, તેથી શોક ન કરો.
સમાપ્તે દુષ્કૃતે ચૈવ યૂયં તે વૈ ન સંશયઃ। સ્વરાષ્ટ્રે વિહરિષ્યન્તો ભવિષ્યથ સબાન્ધવાઃ
જ્યારે આ દુઃખ પૂરુ થશે, ત્યારે તમે નિશ્ચિતપણે ફરીથી પોતાના રાજ્યમાં, પોતાના સગાં સાથે આનંદથી વિહાર કરશો.
દીનતો બાલતશ્ચૈવ સ્નેહં કુર્વન્તિ બાન્ધવાઃ। તસ્માદભ્યધિકઃ સ્નેહો યુષ્માસુ મમ સંપ્રતિ
સગાં દુઃખી કે નાનાં હોય ત્યારે વધુ પ્રેમ દર્શાવે છે; તેથી, અત્યારે તમારું દુઃખ જોઈ, મારો પ્રેમ પણ વધારે છે.
સ્નેહપૂર્વં ચિકીર્ષામિ હિતં યત્તન્નિબોધત। વસતેહ પ્રતિચ્છન્ના મમાગમનકાઙ્ક્ષિણઃ
પ્રેમપૂર્વક તમારું કલ્યાણ કરવા ઈચ્છું છું; હવે સાંભળો: અહીં છુપાઈને રહો અને મારા પાછા આવવાની રાહ જુઓ.
એતદ્વૈ શાલિહોત્રસ્ય તપસા નિર્મિતં સરઃ। રમણીયમિદં તોયં ક્ષુત્પિપાસાશ્રમાપહમ્
આ સરોવર શાલિહોત્રની તપસ્યાથી સર્જાયું છે. આ મનોહર પાણી ભૂખ અને તરસની પીડા દૂર કરે છે.
કાર્યાર્થિનસ્તુ ષણ્માસાન્વિહરધ્વં યથાસુખમ્
તમારા કામ પૂરું કરવા ઇચ્છતા છો તો અહીં છ મહિના સુધી મનગમતું રહી શકો છો.
એવં સ તાન્સમાશ્વાસ્ય વ્યાસઃ પાર્થાનરિન્દમાન્। સ્નેહાચ્ચ સંપરિષ્વજ્ય કુન્તીમાશ્વાસયત્પ્રભુઃ
પછી વ્યાસજીએ પાંડવોને ધીરજ આપી, પ્રેમથી તેમને અને કુંતીને ભેટી, આશ્વાસન આપ્યું.
સ્નુષે મા રોદ મા રોદેત્યેવં વ્યાસોઽબ્રવીદ્વચઃ। જીવપુત્રે સુતસ્તેઽયં ધર્મનિત્યો યુધિષ્ઠિરઃ
વ્યાસજીએ કહ્યું: 'વહુ, રડશો નહીં, દુઃખ ન કરો; તમારો ધર્મમાં સ્થિર પુત્ર યુધિષ્ઠિર જીવિત છે.'
પૃથિવ્યાં પાર્થઇવાન્સર્વાન્પ્રશાસિષ્યતિ ધર્મરાટ્। ધર્મેણ જિત્વા પૃથિવીમખિલાં ધર્મકૃદ્વશી
પૃથ્વી પર પૃથાના બધા પુત્રો પર ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર ધર્મના બળે રાજ કરશે અને આખી ધરતી જીતશે.
સ્થાપયિત્વા વશે સર્વાં સપર્વતવનાં શુભામ્। ભીમસેનાર્જુનબલાદ્ભોક્ષ્યત્યયમસંશયમ્
ભીમ અને અર્જુનના બળથી, પર્વતો અને જંગલોવાળી આખી સુંદર પૃથ્વી પોતાના વશમાં કરીને, તે નિશ્ચયે તેનો આનંદ માણશે.
પુત્રાસ્તવ ચ માદ્ર્યાશ્ચ પઞ્ચૈતે લોકવિશ્રુતાઃ। સ્વરાષ્ટ્રે વિહરિષ્યન્તિ સુખં સુમનસસ્તદા
તમારા અને માદ્રીના, વિશ્વવિખ્યાત આ પાંચેય પુત્રો પોતાના રાજ્યમાં આનંદ અને સંતોષથી વિહરશે.
યક્ષ્યન્તિ ચ નરવ્યાઘ્રા વિજિત્ય પૃથિવીમિમામ્। રાજસૂયાશ્વમેધાદ્યૈઃ ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ
આ પુરુષસિંહો પૃથ્વી જીત્યા પછી, રાજસૂય અને અશ્વમેઘ જેવા યજ્ઞો કરીને, બહુ દાન આપશે.
અનુગૃહ્ય સુહૃદ્વર્ગં ધનેન ચ સુખેન ચ। પિતૃપૈતામહં રાજ્યમહારિષ્યન્તિ તે સુતાઃ
મિત્રોને ધન અને સુખથી પ્રસન્ન કરીને, તમારા પુત્રો પિતૃ-પિતામહનું રાજ્ય પાછું મેળવે છે.
સ્નુષા કમલપત્રાક્ષી નામ્ના કમલપાલિકા। વશવર્તિની તુ ભીમસ્ય પુત્રમેષા જનિષ્યતિ
તમારી વહુ, કમળની પાંખ જેવી આંખોવાળી અને કમલપાલિકા નામની, ભીમની આજ્ઞાકારી બની, તેને પુત્ર આપશે.
તેન પુત્રેણ કૃચ્છ્રેષુ ભવિષ્યથ ચ તારિતાઃ। ઇહ માસં પ્રતીક્ષધ્વમાગમિષ્યામ્યહં પુનઃ
એ પુત્રથી તમે કઠિનાઈઓમાંથી છુટકારો પામશો; અહીં એક મહિનો રાહ જુઓ, હું ફરી આવીશ.
દેશકાલૌ વિદિત્વૈવં યાસ્યધ્વં પરમાં મુદમ્
યોગ્ય સમય અને સ્થાન જાણી, તમે સર્વોત્તમ આનંદ અનુભવશો.
સ તૈઃ પ્રાઞ્જલિભિઃ સર્વૈસ્તથેત્યુક્તો જનાધિપ। જગામ ભગવાન્વ્યાસો યથાગતમૃષિઃ પ્રભુઃ
બધાએ હાથ જોડીને 'એવું જ થશે' કહ્યું ત્યારે ભગવાન વ્યાસજી જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ગયા.
ગતે ભગવતિ વ્યાસે પાણ્ડવા વિગતજ્વરાઃ। ઊષુસ્તત્ર ચ ષણ્માસાન્વટવૃક્ષે યથાસુખમ્
ભગવાન વ્યાસજી ચાલ્યા ગયા પછી, પાંડવો નિર્વિકાર થઈ, વટવૃક્ષ નીચે છ મહિના સુખથી રહ્યા.
શાકમૂલફલાહારાસ્તપઃ કુર્વન્તિ પાણ્ડવાઃ। અનુજ્ઞાતા મહારાજ તતઃ કમલપાલિકા
શાક, મૂળ અને ફળ ખાઈને પાંડવો તપસ્યા કરતા; પછી, રાજા, કમલપાલિકાને પરવાનગી મળી.
રમયન્તી સદા ભીમં તત્રતત્ર મનોજવા। દિવ્યાભરણવસ્ત્રા હિ દિવ્યસ્રગનુલેપના
તે મનથી પણ ઝડપી, હંમેશા ભીમને આનંદ આપતી, દૈવી આભૂષણ, વસ્ત્ર, ફૂલો અને સુગંધથી સજ્જ હતી.
એવં ભ્રાતૄન્સપ્ત માસાન્હિડિમ્બાઽવાસયદ્વને। પાણ્ડવાન્ભીમસેનાર્થે રાક્ષસી કામરૂપિણી
હિડીંબાએ, કામરૂપ ધારણ કરતી રાક્ષસી, ભીમસેન માટે પાંડવોને જંગલમાં સાત મહિના આશ્રય આપ્યો.
સુખં સ વિહરન્ભીમસ્તત્કાલં પર્યણામયત્। તતોઽલભત સા ગર્ભં રાક્ષસી કામરૂપિણી
ભીમ એ સમય આનંદથી વિતાવતો રહ્યો; પછી કામરૂપ ધારણ કરતી એ રાક્ષસી ગર્ભવતી થઈ.
અતૃપ્તા ભીમસેનેન સપ્તમાસોપસંગતા।' પ્રજજ્ઞે રાક્ષસી પુત્રં ભીમસેનાન્મહાબલાત્
ભીમસેનના તૃપ્ત ન થતાં, સાત મહિના પછી રાક્ષસીએ મહાબળવાન ભીમસેનથી એક પુત્રને જન્મ આપ્યો.
વિરૂપાક્ષં મહાવક્ત્રં શઙ્કુકર્ણં વિભીષણમ્। ભીમરૂપં સુતામ્રાક્ષં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રં મહારથમ્
એ પુત્રના આંખો વિકૃત, મોટું મોઢું, વાળણી જેવી કાન, ભયાનક રૂપ, તાંબા જેવી આંખો, તીખા દાંત અને મહાન રથયોદ્ધા હતો.
મહેષ્વાસં મહાવીર્યં મહાસત્વં મહાજવમ્। મહાકાયં મહાકાલં મહાગ્રીવં મહાભુજમ્
એ મહાન ધનુર્ધર, અસાધારણ બળવાન, અવિરત હિંમતવાળો, ઝડપી ચાલવાળો, વિશાળ શરીરવાળો, યમરાજ જેવો ભયાનક, પહોળા ગળાવાળો અને મજબૂત હાથવાળો હતો.
અમાનુષં માનુષજં ભીમવેગમરિન્દમમ્। પિશાચકાનતીત્યાન્યાન્બભૂવાતિ સ માનુષાન્
માનવમાંથી જન્મેલો છતાં એ માનવ નહોતો; એની ગતિ ભયાનક હતી, દુશ્મનોને જીતવામાં અજય અને એ અન્ય રાક્ષસો તથા મનુષ્યો કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી હતો.
બાલોઽપિ વિક્રમં પ્રાપ્તો માનુષેષુ વિશાંપતે। સર્વાસ્ત્રેષુ વરો વીરઃ પ્રકામમભવદ્બલી
એ બાળકપણમાં જ મનુષ્યોમાં પરાક્રમ બતાવતો હતો; એ સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ અને ખૂબ જ બળવાન બન્યો.
સદ્યો હિ ગર્ભં રાક્ષસ્યો લભન્તે પ્રસવન્તિ ચ। કામરૂપધરાશ્ચૈવ ભવન્તિ બહુરૂપિકાઃ
રાક્ષસીઓ તરત જ ગર્ભ ધારણ કરે છે અને પ્રસવિત પણ થાય છે; અને પોતાની ઈચ્છાથી અનેક રૂપ ધારણ કરી શકે છે.