સ્મરન્તિ વૈરં રક્ષાંસિ માયામાશ્રિત્ય મોહિનીમ્। હિડિમ્બે વ્રજ પન્થાનં ત્વમિમં ભ્રાતૃસેવિતમ્
રાક્ષસો મોહક માયા દ્વારા શત્રુતા યાદ રાખે છે; હિડીમ્બા, તું તારો રસ્તો પકડ, આ તારો ભાઈ ચાલતો રસ્તો છે.
ક્રુદ્ધોઽપિ પુરુષવ્યાઘ્ર ભીમ મા સ્મ સ્ત્રિયં વધીઃ। શરીરગુપ્ત્યભ્યધિકં ધર્મં ગોપાય પાણ્ડવ
હે પુરુષોમાં વાઘ સમા ભીમ, ગુસ્સે હોય તો પણ સ્ત્રીને કદી ન મારવી; પાંડવ, શરીર બચાવવાને કરતાં પણ ઊંચો ધર્મ છે, તેનું રક્ષણ કર.
વધાભિપ્રાયમાયાન્તમવધીસ્ત્વં મહાબલમ્। રક્ષસસ્તસ્ય ભગિની કિં નઃ ક્રુદ્ધા કરિષ્યતિ
તમે તો એ મહાબળવાન રાક્ષસને મારી નાખ્યો, જે મારવા આવ્યો હતો; હવે એની બહેન ગુસ્સે થાય તો પણ આપણું શું ઉખાડી શકે?
હિડિમ્બા તુ તતઃ કુન્તીમભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ। યુધિષ્ઠિરં તુ કૌન્તેયમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી હિડીમ્બાએ હાથ જોડીને કુંતીને વંદન કરી, અને કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને આ રીતે સંબોધન કર્યું.
આર્યે જાનાસિ યદ્દુઃખમિહ સ્ત્રીણામનઙ્ગજમ્। તદિદં મામનુપ્રાપ્તં ભીમસેનકૃતે શુભે
હે આર્ય સ્ત્રી, પ્રેમથી સ્ત્રીઓને જે દુઃખ થાય છે એ તું જાણે છે; એ જ દુઃખ હવે મને ભીમસેનના કારણે આવ્યું છે, હે શુભે.
સોઢં તત્પરમં દુઃખં મયા કાલપ્રતીક્ષયા। સોઽયમભ્યાગતઃ કાલો ભવિતા મે સુખોદયઃ
હું એ મોટું દુઃખ સમયની રાહ જોઈને સહન કર્યું છે; હવે એ સમય આવી ગયો છે અને હવે મને સુખ મળશે.
મયા હ્યુત્સૃજ્ય સુહૃદઃ સ્વધર્મં સ્વજનં તથા। વૃતોઽયં પુરુષવ્યાઘ્રસ્તવ પુત્રઃ પતિઃ શુભે
હું મારા મિત્રો, પોતાનું કર્તવ્ય અને સ્વજનોને છોડી, તારા પુત્ર, પુરુષોમાં વાઘ, ને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે, હે શુભે.
વીરેણાઽહં તથાઽનેન ત્વયા ચાપિ યશસ્વિની। પ્રત્યાખ્યાતા ન જીવામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
જો આ વીર અને તું, યશસ્વિ સ્ત્રી, મને નકારશે તો હું જીવતી રહી શકીશ નહીં; આ હું તને સાચું કહું છું.
યદર્હસિ કૃપાં કર્તું મયિ ત્વં વરવર્ણિનિ। મત્વા મૂઢેતિ તન્માં ત્વં ભક્તા વાઽનુગતેતિ વા
હે સુંદર રંગની સ્ત્રી, તું મને મૂર્ખ માની કે ભક્તિપૂર્વક તારી પાછળ ચાલતી માની, પણ મારી પર દયા કરવી તારે યોગ્ય છે.
ભર્ત્રાઽનેન મહાભાગે સંયોજય સુતેન હ। સમુપાદાય ગચ્છેયં યથેષ્ટં દેવરૂપિણમ્। પુનશ્ચૈવાનયિષ્યામિ વિસ્રમ્ભં કુરુ મે શુભે
હે મહાભાગ્યવતી, મને તારા પુત્ર સાથે જોડે અને પછી હું તેને લઈને, દેવ સમાન પતિ સાથે, જ્યાં ઇચ્છું ત્યાં જઈશ અને પછી પાછા લઈ આવીશ; મારી પર વિશ્વાસ રાખ, હે શુભે.
અહં હિ સમયે લપ્સ્યે પ્રાગ્ભ્રાતુરપર્વજનાત્। તતઃ સોઽભ્યપતદ્રાત્રૌ ભીમસેનજિઘાંસયા
હું યોગ્ય સમયે તેને તેના મોટા ભાઈ કે બીજા કોઈ સગાથી મેળવી લઈશ; પછી રાત્રે તે ભીમસેનને મારી નાખવા આવ્યો હતો.
યથાયથા વિક્રમતે યથારિમધિતિષ્ઠતિ। તથાતથા સમાસાદ્ય પાણ્ડવં કામમોહિતા
જેમ તે શત્રુ સામે આગળ વધ્યો, તેમ હું પણ ઇચ્છાથી મોહિત થઈ પાંડવ પાસે પહોંચી.
ન યાતુધાન્યહં ત્વાર્યે ન ચાસ્મિ રજનીચરી। ઈશા રક્ષસ્સ્વસા હ્યસ્મિ રાજ્ઞિ સાલકટઙ્કટી
હે આર્ય સ્ત્રી, હું રાક્ષસી કે રાતે ફરતી ભૂત નથી; હું રાક્ષસોના રાજા સલકટંકટાની બહેન છું, હે રાણી.
પુત્રેણ તવ સંયુક્તા યુવતિર્દેવવર્ણિની। સર્વાન્વોઽહમુપસ્થાસ્યે પુરસ્કૃત્ય વૃકોદરમ્
હું તારા પુત્ર સાથે જોડાઈ, દેવ સમાન કાંતિવાળી યુવાન સ્ત્રી તરીકે, વૃકોદરને આગળ રાખીને, તમારાં બધાંની સેવા કરીશ.
અપ્રમત્તા પ્રમત્તેષુ શુશ્રૂષુરસકૃત્ત્વહમ્।' વૃજિને તારયિષ્યામિ દાસીવચ્ચ નરર્ષભાઃ
જ્યારે બીજાં અચેત હશે ત્યારે પણ હું ચેતન રહી, વારંવાર સેવા કરવા તૈયાર રહીશ; દાસી સમાન, હે પુરુષશ્રેષ્ઠો, હું આપ સૌને મુશ્કેલીમાંથી બહાર કાઢીશ.
પૃષ્ઠેન વો વહિષ્યામિ વિમાનં સુકૃતાનિવ। યૂયં પ્રસાદં કુરુત ભીમસેનો ભજેત મામ્
હું તમને પીઠ પર બેસાડી, જેમ સારા કર્મવાળાઓને વિમાનમાં લઈ જાય છે તેમ લઈ જઈશ; કૃપા કરીને મારી પર પ્રસન્ન થાઓ જેથી ભીમસેન મને સ્વીકારી શકે.
એવં બ્રુવન્તી હ તથા પ્રત્યાખ્યાતા ક્રિયાં પ્રતિ। ભૂમ્યાં દુષ્કૃતિનો લોકાન્ગમિષ્યેઽહં ન સંશયઃ
આ રીતે વિનંતી કરતાં પણ જ્યારે મને ઇચ્છિત કાર્ય માટે નકારવામાં આવી, ત્યારે મેં કહ્યું: હવે હું ભૂમિ પર દુષ્ટ લોકોએ રહે છે ત્યાં જઈશ, એમાં શંકા નથી.
અહં હિ મનસા ધ્યાત્વા સર્વં વેત્સ્યામિ સર્વદા।' આપન્નિસ્તરણે પ્રાણાન્ધારયિષ્યે ન કેનચિત્
હું હંમેશા મનથી ધ્યાન કરીને બધું જાણતી રહીશ; મુશ્કેલીમાં હું પોતે જ જીવ બચાવીશ, બીજાના સહારે નહીં.
સર્વમાવૃત્ય કર્તવ્યં ધર્મં સમનુપશ્યતા। આપત્સુ યો ધારયતિ સ વૈ ધર્મવિદુત્તમઃ
ધર્મને જોઈને બધું કરવું જોઈએ; જે આપત્તિમાં પણ પોતાને ટકાવે છે, એ સાચો ધર્મ જાણનાર છે.
વ્યસનં હ્યેવ ધર્મસ્ય ધર્મિણામાપદુચ્યતે। પુમ્યાત્પ્રાણાન્ધારયતિ પુણ્યં વૈ પ્રાણધારણમ્
મુશ્કેલી એ ધર્મની આપત્તિ છે; ધર્માળુઓ માટે આપત્તિને દુર્ભાગ્ય કહે છે. જે આપત્તિમાં પણ જીવ બચાવે છે, તે પુણ્ય મેળવે છે.
યેન કેનાચરેદ્ધર્મં તસ્મિન્ગર્હા ન વિદ્યતે। `મહતોઽત્ર સ્ત્રિયં કામાદ્વાધિતાં ત્રાહિ મામપિ
જે રીતે પણ ધર્મનું પાલન થાય, તેમાં કોઈ દોષ નથી. જેમ તું મોટી મુશ્કેલીમાં આવેલી સ્ત્રીને બચાવે તેમ, મને પણ કામથી પીડાયેલીને બચાવ.
ધર્માર્થકામમોક્ષેષુ દયાં કુર્વન્તિ સાધવઃ। તત્તુ ધર્મમિતિ પ્રાહુર્મુનયો ધર્મવત્સલાઃ
ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષમાં સારા લોકો દયા કરે છે; ધર્મપ્રેમી ઋષિઓ પણ આને જ સાચો ધર્મ કહે છે.
દિવ્યજ્ઞાનેન જાનામિ વ્યતીતાનાગતાનહમ્। તસ્માદ્વક્ષ્યામિ વઃ શ્રેય આસન્નં સર ઉત્તમમ્
મારે દિવ્ય જ્ઞાનથી ભૂતકાળ અને ભવિષ્ય બધું જાણું છું. એટલે હું તમને શ્રેષ્ઠ માર્ગ બતાવું છું—સરસ અને ઉત્તમ સરોવર અહીં નજીક છે.
અદ્યાસાદ્ય સરઃ સ્નાત્વા વિશ્રમ્ય ચ વનસ્પતૌ। શ્વઃ પ્રભાતે મહદ્ભૂતં પ્રાદુર્ભૂતં જગત્પતિમ્
આજે એ સરોવર સુધી પહોંચી, ત્યાં સ્નાન કરો અને વૃક્ષ નીચે આરામ કરો. કાલે વહેલી સવારે વિશ્વના સ્વામી, એક મહાન અને અદ્ભુત પુરુષ, અહીં પ્રગટ થશે.
વ્યાસં કમલપત્રાક્ષં દૃષ્ટ્વા શોકં વિહાસ્યથ। ધાર્તરાષ્ટ્રાદ્વિવાસં ચ દહનં વારણાવતે
જ્યારે તમે કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતા વ્યાસજીને જુઓ, ત્યારે તમારો દુઃખ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોથી થયેલો વિસ્થીરણ અને વારણાવતની આગ બધું ભૂલી જશો.
ત્રાણં ચ વિદુરાત્તુભ્યં વિદિતં જ્ઞાનચક્ષુષા। આવાસે શાલિહોત્રસ્ય સ વો વાસં વિધાસ્યતિ
વિદુરજીએ જ્ઞાનની દ્રષ્ટિથી તમારી રક્ષા માટે વ્યવસ્થા કરી છે. શાલિહોત્રના ઘર પાસે, તેઓ તમને રહેવાની જગ્યા આપશે.
વર્ષવાતાતપસહો હ્યયં પુણ્યો વનસ્પતિઃ। પીતમાત્રે તુ પાનીયે ક્ષુત્પિપાસે વિનશ્યતઃ
આ પવિત્ર વૃક્ષ વરસાદ, પવન અને તપને સહન કરે છે. અહીં પાણી પીતા જ ભૂખ અને તરસ બંને દૂર થઈ જશે.
તપસા શાલિહોત્રેણ સરો વૃક્ષશ્ચ નિર્મિતઃ। કાદમ્બાઃ સારસા હંસાઃ કુરર્યઃ કુરરૈઃ સહ
શાલિહોત્રના તપથી આ સરોવર અને વૃક્ષ સર્જાયા છે. અહીં કાદંબ, સારસ, હંસ અને કુરરાં પોતાના જોડિયા સાથે વસે છે.
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા કુન્તી વચનમબ્રવીત્
આના વચન સાંભળી કુંતીએ પણ પોતાના શબ્દો કહ્યા.
ત્વં હિ ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો મયોક્તં શૃણુ ભારત
તમે ધર્મને પાળનારા સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છો. હવે, ભારત, હું જે કહું છું તે ધ્યાનથી સાંભળો.