કબન્ધભૂતસ્તત્રાસીદ્દનુર્વજ્રહતો તથા। હિડિમ્બં નિહતં દૃષ્ટ્વા સંહૃષ્ટાસ્તે તરસ્વિનઃ
ત્યાં એ ધડ વીજળીના ઘા ખાધેલા વૃક્ષ જેવો પડી રહ્યો, અને હિડીમ્બને મરેલો જોઈને બધા વીરોએ આનંદ માન્યો.
હિડિમ્બા સા ચ સંપ્રેક્ષ્ય નિહતં રાક્ષસં રણે। અદૃશ્યાશ્ચૈવ યે સ્વસ્સ્થાઃ સમેતાઃ સર્ષિચારણાઃ
હિડીમ્બાની બહેન અને ત્યાં હાજર રહેલા, દેખાતા ન હતા એવા ઋષિ અને દેવગણોએ, યુદ્ધમાં રાક્ષસના મૃત્યુનું દૃશ્ય જોયું.
પૂજયન્તિ સ્મ તં હૃષ્ટાઃ સાધુસાધ્વિતિ પાણ્ડવમ્। ભ્રાતરશ્ચાપિ સંહૃષ્ટા યુધિષ્ઠિરપુરોગમાઃ
તેઓએ આનંદથી પાંડવને 'શાબાશ, શાબાશ' કહી વખાણ્યો, અને યુધિષ્ઠિર સહિત ભાઈઓ પણ ખુશ થયા.
અપૂજયન્નરવ્યાઘ્રં ભીમસેનમરિન્દમમ્।' અભિપૂજ્ય મહાત્માનં ભીમં ભીમપરાક્રમમ્। પુનરેવાર્જુનો વાક્યમુવાચેદં વૃકોદરમ્
તેઓએ મનુષ્યોમાં વાઘ સમા, દુશ્મનોના વિનાશક ભીમસેનનું સન્માન કર્યું, અને મહાન આત્માવાળા, ભયાનક પરાક્રમી ભીમને વંદન કર્યા પછી, અર્જુને ફરી વ્રિકોદર ભીમને કહ્યું.
અદૂરે નગરં મન્યે વનાદસ્માદહં વિભો। શીઘ્રં ગચ્છામ ભદ્રં તે ન નો વિદ્યાત્સુયોધનઃ
હે મહાબળશાળી, મને લાગે છે કે આ જંગલથી થોડે દૂર કોઈ નગર છે; ચાલો જલદી જઈએ, ભગવાન ભલું કરે, જેથી સુયોધનને આપણું સ્થાન ખબર ન પડે.
તતઃ સર્વે તથેત્યુક્ત્વા માત્રા સહ મહારથાઃ। પ્રયયુઃ પુરુષવ્યાઘ્રા હિડિમ્બા ચૈવ રાક્ષસી
પછી બધા મહારથીઓએ માતા સાથે 'જેમ તું કહેશો તેમ' કહી, હિડીમ્બા રાક્ષસી સાથે, વાઘ સમા પુરુષોએ રસ્તો પકડ્યો.
સા તાનેવાપતત્તૂર્ણં ભગિની તસ્ય રક્ષસઃ। અબ્રુવાણા હિડિમ્બા તુ રાક્ષસી પાણ્ડવાન્પ્રતિ
એ રાક્ષસની બહેન હિડીમ્બા, એક શબ્દ પણ ન બોલ્યા, પાંડવો તરફ ઝડપથી આવી પહોંચી.
અભિવાદ્ય તતઃ કુન્તીં ધર્મરાજં ચ પાણ્ડવમ્। અભિપૂજ્ય તતઃ સર્વાન્ભીમસેનમભાષત
પછી તેણે કુંતી અને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને વંદન કરીને, સૌ પાંડવોને સન્માન આપ્યું અને ભીમસેનને સંબોધી બોલી.
અહં તે દર્શાદેવ મન્મથસ્ય વશં ગતા। ક્રૂરં ભ્રાતૃવચો હિત્વા સા ત્વામેવાનિરુન્ધતી
હું તને જોયા ત્યારથી જ પ્રેમના વશમાં થઈ ગઈ છું; ભાઈના ક્રૂર આદેશને છોડીને, હું તારા પ્રત્યે અટકાવું જ નથી.
રાક્ષસે રૌદ્રસઙ્કાશે તવાપશ્યં વિચેષ્ટિતમ્। અહં શુશ્રૂષુરિચ્છેયં તવ ગાત્રં નિષેવિતુમ્
હું તારા રાક્ષસ જેવાં ભયાનક કૃત્યો જોયાં છે, છતાં હું તારી સેવા કરવા, તારા શરીરનું સેવન કરવા ઈચ્છું છું.
સ્મરન્તિ વૈરં રક્ષાંસિ માયામાશ્રિત્ય મોહિનીમ્। હિડિમ્બે વ્રજ પન્થાનં ત્વમિમં ભ્રાતૃસેવિતમ્
રાક્ષસો મોહક માયા દ્વારા શત્રુતા યાદ રાખે છે; હિડીમ્બા, તું તારો રસ્તો પકડ, આ તારો ભાઈ ચાલતો રસ્તો છે.
ક્રુદ્ધોઽપિ પુરુષવ્યાઘ્ર ભીમ મા સ્મ સ્ત્રિયં વધીઃ। શરીરગુપ્ત્યભ્યધિકં ધર્મં ગોપાય પાણ્ડવ
હે પુરુષોમાં વાઘ સમા ભીમ, ગુસ્સે હોય તો પણ સ્ત્રીને કદી ન મારવી; પાંડવ, શરીર બચાવવાને કરતાં પણ ઊંચો ધર્મ છે, તેનું રક્ષણ કર.
વધાભિપ્રાયમાયાન્તમવધીસ્ત્વં મહાબલમ્। રક્ષસસ્તસ્ય ભગિની કિં નઃ ક્રુદ્ધા કરિષ્યતિ
તમે તો એ મહાબળવાન રાક્ષસને મારી નાખ્યો, જે મારવા આવ્યો હતો; હવે એની બહેન ગુસ્સે થાય તો પણ આપણું શું ઉખાડી શકે?
હિડિમ્બા તુ તતઃ કુન્તીમભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ। યુધિષ્ઠિરં તુ કૌન્તેયમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી હિડીમ્બાએ હાથ જોડીને કુંતીને વંદન કરી, અને કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને આ રીતે સંબોધન કર્યું.
આર્યે જાનાસિ યદ્દુઃખમિહ સ્ત્રીણામનઙ્ગજમ્। તદિદં મામનુપ્રાપ્તં ભીમસેનકૃતે શુભે
હે આર્ય સ્ત્રી, પ્રેમથી સ્ત્રીઓને જે દુઃખ થાય છે એ તું જાણે છે; એ જ દુઃખ હવે મને ભીમસેનના કારણે આવ્યું છે, હે શુભે.
સોઢં તત્પરમં દુઃખં મયા કાલપ્રતીક્ષયા। સોઽયમભ્યાગતઃ કાલો ભવિતા મે સુખોદયઃ
હું એ મોટું દુઃખ સમયની રાહ જોઈને સહન કર્યું છે; હવે એ સમય આવી ગયો છે અને હવે મને સુખ મળશે.
મયા હ્યુત્સૃજ્ય સુહૃદઃ સ્વધર્મં સ્વજનં તથા। વૃતોઽયં પુરુષવ્યાઘ્રસ્તવ પુત્રઃ પતિઃ શુભે
હું મારા મિત્રો, પોતાનું કર્તવ્ય અને સ્વજનોને છોડી, તારા પુત્ર, પુરુષોમાં વાઘ, ને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે, હે શુભે.
વીરેણાઽહં તથાઽનેન ત્વયા ચાપિ યશસ્વિની। પ્રત્યાખ્યાતા ન જીવામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
જો આ વીર અને તું, યશસ્વિ સ્ત્રી, મને નકારશે તો હું જીવતી રહી શકીશ નહીં; આ હું તને સાચું કહું છું.
યદર્હસિ કૃપાં કર્તું મયિ ત્વં વરવર્ણિનિ। મત્વા મૂઢેતિ તન્માં ત્વં ભક્તા વાઽનુગતેતિ વા
હે સુંદર રંગની સ્ત્રી, તું મને મૂર્ખ માની કે ભક્તિપૂર્વક તારી પાછળ ચાલતી માની, પણ મારી પર દયા કરવી તારે યોગ્ય છે.
ભર્ત્રાઽનેન મહાભાગે સંયોજય સુતેન હ। સમુપાદાય ગચ્છેયં યથેષ્ટં દેવરૂપિણમ્। પુનશ્ચૈવાનયિષ્યામિ વિસ્રમ્ભં કુરુ મે શુભે
હે મહાભાગ્યવતી, મને તારા પુત્ર સાથે જોડે અને પછી હું તેને લઈને, દેવ સમાન પતિ સાથે, જ્યાં ઇચ્છું ત્યાં જઈશ અને પછી પાછા લઈ આવીશ; મારી પર વિશ્વાસ રાખ, હે શુભે.
અહં હિ સમયે લપ્સ્યે પ્રાગ્ભ્રાતુરપર્વજનાત્। તતઃ સોઽભ્યપતદ્રાત્રૌ ભીમસેનજિઘાંસયા
હું યોગ્ય સમયે તેને તેના મોટા ભાઈ કે બીજા કોઈ સગાથી મેળવી લઈશ; પછી રાત્રે તે ભીમસેનને મારી નાખવા આવ્યો હતો.
યથાયથા વિક્રમતે યથારિમધિતિષ્ઠતિ। તથાતથા સમાસાદ્ય પાણ્ડવં કામમોહિતા
જેમ તે શત્રુ સામે આગળ વધ્યો, તેમ હું પણ ઇચ્છાથી મોહિત થઈ પાંડવ પાસે પહોંચી.
ન યાતુધાન્યહં ત્વાર્યે ન ચાસ્મિ રજનીચરી। ઈશા રક્ષસ્સ્વસા હ્યસ્મિ રાજ્ઞિ સાલકટઙ્કટી
હે આર્ય સ્ત્રી, હું રાક્ષસી કે રાતે ફરતી ભૂત નથી; હું રાક્ષસોના રાજા સલકટંકટાની બહેન છું, હે રાણી.
પુત્રેણ તવ સંયુક્તા યુવતિર્દેવવર્ણિની। સર્વાન્વોઽહમુપસ્થાસ્યે પુરસ્કૃત્ય વૃકોદરમ્
હું તારા પુત્ર સાથે જોડાઈ, દેવ સમાન કાંતિવાળી યુવાન સ્ત્રી તરીકે, વૃકોદરને આગળ રાખીને, તમારાં બધાંની સેવા કરીશ.
અપ્રમત્તા પ્રમત્તેષુ શુશ્રૂષુરસકૃત્ત્વહમ્।' વૃજિને તારયિષ્યામિ દાસીવચ્ચ નરર્ષભાઃ
જ્યારે બીજાં અચેત હશે ત્યારે પણ હું ચેતન રહી, વારંવાર સેવા કરવા તૈયાર રહીશ; દાસી સમાન, હે પુરુષશ્રેષ્ઠો, હું આપ સૌને મુશ્કેલીમાંથી બહાર કાઢીશ.
પૃષ્ઠેન વો વહિષ્યામિ વિમાનં સુકૃતાનિવ। યૂયં પ્રસાદં કુરુત ભીમસેનો ભજેત મામ્
હું તમને પીઠ પર બેસાડી, જેમ સારા કર્મવાળાઓને વિમાનમાં લઈ જાય છે તેમ લઈ જઈશ; કૃપા કરીને મારી પર પ્રસન્ન થાઓ જેથી ભીમસેન મને સ્વીકારી શકે.
એવં બ્રુવન્તી હ તથા પ્રત્યાખ્યાતા ક્રિયાં પ્રતિ। ભૂમ્યાં દુષ્કૃતિનો લોકાન્ગમિષ્યેઽહં ન સંશયઃ
આ રીતે વિનંતી કરતાં પણ જ્યારે મને ઇચ્છિત કાર્ય માટે નકારવામાં આવી, ત્યારે મેં કહ્યું: હવે હું ભૂમિ પર દુષ્ટ લોકોએ રહે છે ત્યાં જઈશ, એમાં શંકા નથી.
અહં હિ મનસા ધ્યાત્વા સર્વં વેત્સ્યામિ સર્વદા।' આપન્નિસ્તરણે પ્રાણાન્ધારયિષ્યે ન કેનચિત્
હું હંમેશા મનથી ધ્યાન કરીને બધું જાણતી રહીશ; મુશ્કેલીમાં હું પોતે જ જીવ બચાવીશ, બીજાના સહારે નહીં.
સર્વમાવૃત્ય કર્તવ્યં ધર્મં સમનુપશ્યતા। આપત્સુ યો ધારયતિ સ વૈ ધર્મવિદુત્તમઃ
ધર્મને જોઈને બધું કરવું જોઈએ; જે આપત્તિમાં પણ પોતાને ટકાવે છે, એ સાચો ધર્મ જાણનાર છે.
વ્યસનં હ્યેવ ધર્મસ્ય ધર્મિણામાપદુચ્યતે। પુમ્યાત્પ્રાણાન્ધારયતિ પુણ્યં વૈ પ્રાણધારણમ્
મુશ્કેલી એ ધર્મની આપત્તિ છે; ધર્માળુઓ માટે આપત્તિને દુર્ભાગ્ય કહે છે. જે આપત્તિમાં પણ જીવ બચાવે છે, તે પુણ્ય મેળવે છે.