તયોઃ શબ્દેન મહતા વિબુદ્ધાસ્તે નરર્ષભાઃ। સહ માત્રા ચ દદૃશુર્હિડિમ્બામગ્રતઃસ્થિતામ્
તેમના મોટાં અવાજથી જાગી ગયેલા એ મહાન પુરુષો અને તેમની માતા, સૌએ આગળ ઊભેલી હિડીંબાને જોઈ.
પ્રબુદ્ધાસ્તે હિડિમ્બાયા રૂપં દૃષ્ટ્વાતિમાનુષમ્। વિસ્મિતાઃ પુરુષવ્યાઘ્રા બભૂવુઃ પૃથયા સહ
હિડીંબાનું માનવથી પણ વધારે રૂપ જોઈને, પૃથાસહીત વીર પુરૂષો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
તતઃ કુન્તી સમીક્ષ્યૈનાં વિસ્મિતા રૂપસંપદા। ઉવાચ મધુરં વાક્યં સાન્ત્વપૂર્વમિદં શૈનઃ
પછી કુંતીએ, તેની સુંદરતા જોઈને આશ્ચર્યમાં પડી, સૌપ્રથમ શાંતિ આપતી મીઠી વાણીમાં કહ્યું.
કસ્ય ત્વં સુરગર્ભાભે કાવાઽસિ વરવર્ણિનિ। કેન કાર્યેણ સંપ્રાપ્તા કુતશ્ચાગમનં તવ
હે દેવતાસમાન દેખાવાવાળી, તું કોણ છે? હે સુંદર રંગવાળી, તું કોની દીકરી છે? કયા કામે આવી છે અને ક્યાંથી આવી છે?
યદિ વાઽસ્ય વનસ્ય ત્વં દેવતા યદિ વાઽપ્સરાઃ। આચક્ષ્વ મમ તત્સર્વં કિમર્થં ચેહ તિષ્ઠસિ
જો તું આ જંગલની દેવતા છે કે અપ્સરા છે, તો મને બધું કહે, તું અહીં શા માટે ઊભી છે?
યદેતત્પશ્યસિ વનં નીલમેઘનિં મહત્। નિવાસો રાક્ષસસ્યૈષ હિડિમ્બસ્ય મમૈવ ચ
તું જે આ વાદળી મેઘ જેવું વિશાળ જંગલ જોઈ રહી છે, એ રાક્ષસ હિડીંબા અને મારું નિવાસસ્થાન છે.
તસ્ય માં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ભગિનીં વિદ્દિ ભામિનિ। ભ્રાત્રા સંપ્રેષિતામાર્યે ત્વાં સપુત્રાં જિઘાંસતા
હે સુંદર, મને એ રાક્ષસ રાજાના બહેન તરીકે જાણ, જે ભાઈએ મને તને અને તારા પુત્રોને મારવા માટે મોકલી છે.
ક્રૂરબુદ્ધેરહં તસ્ય વચનાદાગતા ત્વિહ। અદ્રાક્ષં નવહેમાભં તવ પુત્રં મહાબલમ્
તે ક્રૂર મનવાળા ભાઈના કહ્યા મુજબ હું અહીં આવી, પણ મેં તારા પુત્રને નવાં સોનાની જેમ તેજસ્વી અને બળવાન જોઈ લીધો.
તતોઽહં સર્વભૂતાનાં ભાવે વિચરતા શુભે। ચોદિતા તવ પુત્રાર્થં મન્મથેન વશાનુગા
પછી, હે શુભે, સર્વ પ્રાણીઓમાં ફરતી વખતે, તારા પુત્ર માટે મને પ્રેમનો સંસ્કાર થયો અને હું તેને જોઈને મોહમાં પડી ગઈ.
તતો વૃતો મયા ભર્તા તવ પુત્રો મહાબલઃ। અપનેતું ચ યતિતો ન ચૈવ શકિતો મયા
એથી મેં તારા બળવાન પુત્રને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો, અને દૂર થવાનો પ્રયત્ન કર્યો છતાં પણ એ શક્ય બન્યું નહીં.
ચિરાયમાણાં માં જ્ઞાત્વા તતઃ સ પુરુષાદકઃ। સ્વયમેવાગતો હન્તુમિમાન્સર્વાંસ્તવાત્મજાન્
પછી, જ્યારે હું મોડું કરતી હતી, ત્યારે એ માનવખાદક પોતે જ તારા બધા પુત્રોને મારવા આવી ગયો.
સ તેન મમ કાન્તેન તવ પુત્રેણ ધીમતા। બલાદિતો વિનિષ્પિષ્ય વ્યપનીતો મહાત્મના
પણ તારા પ્રિય અને બુદ્ધિશાળી પુત્રે પોતાની શક્તિથી તેને દબાવીને દૂર ફેંકી દીધો.
વિકર્ષન્તૌ મહાવેગૌ ગર્જમાનૌ પરસ્પરમ્। પશ્યૈવં યુધિ વિક્રાન્તાવેતૌ ચ નરરાક્ષસૌ
જુઓ, આ બંને – મનુષ્ય અને રાક્ષસ – મહા ઝડપથી એકબીજાને ખેંચી રહ્યા છે અને ગર્જના કરી રહ્યા છે, અને યુદ્ધમાં પરાક્રમ બતાવી રહ્યા છે.
તસ્યાઃ શ્રુત્વૈવ વચનમુત્પપાત યુધિષ્ઠિરઃ। અર્જુનો નકુલશ્ચૈવ સહદેવશ્ચ વીર્યવાન્
તેના શબ્દો સાંભળતાં જ યુધિષ્ઠિર, અર્જુન, નકુલ અને પરાક્રમી સહદેવ તરત ઊભા થઈ ગયા.
તૌ તે દદૃશુરાસક્તૌ વિકર્ષન્તૌ પરસ્પરમ્। કાઙ્ક્ષમાણૌ જયં ચૈવ સિંહાવિવ બલોત્કટૌ
તેઓએ એ બંનેને એકબીજામાં ફસાયેલા, ખેંચતા અને વિજયની ઈચ્છા રાખતા, બળમાં સિંહ જેવાં જોયા.
અથાન્યોન્યં સમાશ્લિષ્ય વિકર્ષન્તૌ પુનઃપુનઃ। દાવાગ્નિધૂમસદૃશં ચક્રતુઃ પાર્થિવં રજઃ
પછી, જ્યારે તેઓ વારંવાર એકબીજાને જકડીને ખેંચતા, ત્યારે તેમણે જંગલના અગ્નિના ધૂમાડા જેવું ધૂળનું વાદળ ઊભું કર્યું.
વસુધારેણુસંવીતૌ વસુધાધરસન્નિભૌ। બભ્રાજતુર્યથા શૈલૌ નીહારેણાભિસંવૃતૌ
માટીથી ઢંકાઈને, પર્વતો જેવાં દેખાતા, તેઓ ધૂંધથી ઢંકાયેલા બે શિખરોની જેમ તેજ પમાડતા હતા.
રાક્ષસેન તદા ભીમં ક્લિશ્યમાનં નિરીક્ષ્ય ચ। ઉવાચેદં વચઃ પાર્થઃ પ્રહસઞ્છનકૈરિવ
રાક્ષસે ભીમને પીડાવતો જોઈને, પાર્થ થોડુંક સ્મિત કરી આ શબ્દો બોલ્યો.
ભીમ માભૈર્મહાબાહો ન ત્વાં બુધ્યામહે વયમ્। સમેતં ભીમરૂપેણ રક્ષસા શ્રમકર્શિતાઃ
ભીમ, ડરશો નહીં, બળવાન ભાઈ. અમે ખૂબ થાકેલા છીએ, એટલે તને ઓળખી શકતા નથી—તું ખરેખર ભીમ છે કે ભીમ જેવો કોઈ રાક્ષસ, એ સમજાતું નથી.
સાહાય્યેઽસ્મિ સ્થિતઃ પાર્થ પાતયિષ્યામિ રાક્ષસમ્। નકુલઃ સહદેવશ્ચ માતરં ગોપયિષ્યતઃ
પાર્થ, હું તારી મદદ માટે તૈયાર છું; આ રાક્ષસને હું પછાડી દઈશ. નકુલ અને સહદેવ અમારી માતાને સુરક્ષિત રાખશે.
ઉદાસીનો નિરીક્ષસ્વ ન કાર્યઃ સંભ્રમસ્ત્વયા। ન જાત્વયં પુનર્જીવેન્મદ્બાહ્વન્તરમાગતઃ
તારે શાંતિથી બેસી જોવું, ઘબડાવું નહીં. મારા હાથમાં આવી ગયે પછી આ રાક્ષસ કદી જીવતો છૂટી શકતો નથી.
ભુજયોરન્તરં પ્રાપ્તો ભીમસેનસ્ય રાક્ષસઃ। અમૃત્વા પાર્થવીર્યેણ મૃતો મા ભૂદિતિ ધ્વનિઃ
ભીમસેનના હાથ વચ્ચે જે રાક્ષસ આવ્યો છે, તે પાર્થની શક્તિથી તો મરેલો જ ગણાય; હવે કોઈ શંકા રાખવી નહિ.
અયમસ્માંસ્તુ નો હન્યાજ્જાતુ પાર્થ રાક્ષસઃ। જીવન્તં ન પ્રમોક્ષ્યામિ મા ભૈષીર્ભરતર્ષભ
પાર્થ, આ રાક્ષસ અમને કદી મારી શકશે નહીં. હું તેને જીવતો છોડવાનો નથી; એટલે, ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ, તું ડરતો નહીં.
પૂર્વરાત્રે પ્રયુક્તોઽસિ ભીમ ક્રૂરેણ રક્ષસા। ક્ષપા વ્યુષ્ટા ન ચેદાનીં સમાપ્તોસીન્મહારણઃ
ભીમ, રાતના પહેલા ભાગે તને આ ક્રૂર રાક્ષસે ઘેર્યો હતો. જો રાત પૂરી ન થઈ હોત, તો આ મહાયુદ્ધ હજી ચાલતું જ હોત.
કિમેનન ચિરં ભીમ જીવતા પાપરક્ષસા। ગન્તવ્યે ન ચિરં સ્થાતુમિહ શક્યમરિન્દમ
ભીમ, આ દुष્ટ રાક્ષસ કેટલો સમય જીવતો રહેશે? દુશ્મનોને હરાવનાર, એ અહીં વધુ સમય ટકી શકતો નથી.
પુરા સંરજ્યતે પ્રાચી પુરા સન્ધ્યા પ્રવર્તતે। રૌદ્રે મુહૂર્તે રક્ષાંસિ પ્રબલાનિ ભવન્ત્યુત
પૂર્વ દિશા પ્રકાશિત થાય એ પહેલાં, અને ઉષા ફાટી નીકળે એ પહેલાં, આ ભયાનક ઘડીએ રાક્ષસો સૌથી વધુ શક્તિશાળી બને છે.
ત્વરસ્વ ભીમ મા ક્રીડ જહિ રક્ષો વિભીષણમ્। પુરા વિકુરુતે માયાં ભુજયોઃ સારમર્પય
ભીમ, તું વિલંબ ન કર, રમતો ન બેસ; આ ભયાનક રાક્ષસે માયા વાપરે એ પહેલાં, તું તારો આખો બળ હાથમાં એકત્ર કરી તેને મારી નાખ.
માહાત્મ્યમાત્મનો વેત્થ નરાણાં હિતકામ્યયા। રક્ષો જહિ યથા શક્રઃ પુરા વૃત્રં મહાબલમ્
તારે પોતાનું મહાત્મ્ય ખબર છે અને તું સર્વના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે. ઈન્દ્રે જેમ વૃત્રને માર્યો હતો, એમ તું પણ આ રાક્ષસને સંહાર.
અથવા મન્યસે ભારં ત્વમિમં રાક્ષસં યુધિ। આતિષ્ઠે તવ સાહાય્યં શીઘ્રમેવ તુ હન્યતામ્
અથવા, જો તને લાગે કે યુદ્ધમાં આ રાક્ષસ બહુ ભારે છે, તો હું તારી જગ્યાએ ઊભો રહીને તરત જ તેને સંહાર કરી દઈશ.
અથવા ત્વહમેવૈનં હનિષ્યામિ વૃકોદર। કૃતકર્મા પરિશ્રાન્તઃ સાધુ તાવદુપારમ
અથવા, વૃકોદર, હું જ તેને મારી નાખીશ. તું તારો ફરજ બજાવીને થાકી ગયો છે—હવે થોડું આરામ કર.