સા પીત્વા મદિરાં મત્તા સપુત્રા મદવિહ્વલા। સહ સર્વૈઃ સુતૈ રાજંસ્તસ્મિન્નેવ નિવેશને
એ સ્ત્રી દારૂ પીધા પછી, પોતાના પુત્રો સાથે, મદમાં મસ્ત થઈ, એ જ મકાનમાં રહી ગઈ, રાજા.
સુષ્વાપ વિગતજ્ઞાના મૃતકલ્પા નરાધિપ। અથ પ્રવાતે તુમુલે નિશિ સુપ્તે જને તદા
એ અચેત થઈ, જાણે મરી ગઈ હોય એમ ઊંઘી ગઈ, મનુષ્યોના રાજા; ત્યારે, રાત્રે જોરદાર પવન ફૂંકાયો અને બધાં ઊંઘી રહ્યા.
તદુપાદીપયદ્ભીમઃ શેતે યત્ર પુરોચનઃ। તતો જતુગૃહદ્વારં દીપયામાસ પાણ્ડવઃ
પછી ભીમએ ત્યાં આગ લગાડી જ્યાં પુરોચન સૂતો હતો; ત્યારબાદ પાંડવે જતુગૃહના દરવાજે પણ અગ્નિ પ્રગટાવી.
સમન્તતો દદૌ પશ્ચાદગ્નિં તત્ર નિવેશને। `પૂર્વમેવ ગૃહં શોધ્ય ભીમસેનો મહામતિઃ
ભીમસેને પહેલાં આખું ઘર સારી રીતે તપાસી લીધું, પછી ઘરના ચારે બાજુ અને પાછળથી પણ આગ લગાડી.
પાણ્ડવૈઃ સહિતાં કુન્તીં પ્રાવેશયત તદ્બિલમ્। દત્ત્વાગ્નિં સહસા ભીમો ગૃહે તત્પરિતઃ સુધીઃ
પાંડવો સાથે કુંતીને પણ તે બીલમાં લઈ ગયો; પછી ભીમએ ઝડપથી આખા ઘરમાં આગ ફેલાવી.
ગૃહસ્થં દ્રવિણં ગૃહ્ય નિર્જગામ બિલેન સઃ।' જ્ઞાત્વા તુ તદ્ગૃહં સર્વમાદીપ્તં પાણ્ડુનન્દનાઃ
ભીમએ ઘરમાંથી કિંમતી વસ્તુઓ લઈને બીલમાંથી બહાર નીકળી ગયો; અને પાંડુપુત્રોએ જાણ્યું કે આખું ઘર હવે આગમાં ઘેરાઈ ગયું છે.
સુરઙ્ગાં વિવિશુસ્તૂર્ણં માત્રા સાર્ધમરિન્દમાઃ। તતઃ પ્રતાપઃ સુમહાઞ્છબ્દશ્ચૈવ વિભાવસોઃ
પછી પાંડવો પોતાની માતા સાથે ઝડપથી ગુપ્ત માર્ગમાં પ્રવેશી ગયા; ત્યારબાદ અગ્નિથી ભારે ગરમી અને ભયાનક અવાજ ઊઠ્યો.
પ્રાદુરાસીત્તદા તેન બુબુધે સ જનવ્રજઃ। તદવેક્ષ્ય ગૃહં દીપ્તમાહુઃ પૌરાઃ કૃશાનનાઃ
એ સમયે ઘરમાંથી નીકળતી જ્વાળા અને અવાજથી આખું ગામ જાણે ગયું; ઘર સળગી રહ્યું છે જોઈને શહેરના લોકો ભયભીત થઈ બોલ્યા—
દુર્યોધનપ્રયુક્તેન પાપેનાકૃતબુદ્ધિના। ગૃહમાત્મવિનાશાય કારિતં દાહિતં ચ તત્
—'દુશ્ટ દુર્યોધનના આદેશે, જેની બુદ્ધિ ખોટી છે, એ ઘરને પાંડવોના વિનાશ માટે બનાવાયું અને હવે એ સળગી ગયું.'
અહો ધિગ્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય બુદ્ધિર્નાતિસમઞ્જસા। યઃ શુચીન્પાણ્ડુદાયાદાન્દાહયામાસ શત્રુવત્
'અરે! ધૃતરાષ્ટ્રની બુદ્ધિ કેટલી અયોગ્ય છે! તેણે નિર્દોષ પાંડુપુત્રોને દુશ્મન સમાન સળગાવી નાખ્યા.'
દિષ્ટ્યા ત્વિદાનીં પાપાત્માદગ્ધ્વા દગ્ધઃ પુરોચનઃ। અનાગસઃ સુવિશ્વસ્તાન્યો દદાહ નરોત્તમાન્
'હવે તો પાપી પુરોચન પોતે પણ આગમાં ભસ્મ થયો; તેણે નિર્દોષ અને નિર્ભય પાંડવોને સળગાવ્યા હતા.'
એવં તે વિલપન્તિ સ્મ વારણાવતકા જનાઃ। પરિવાર્ય ગૃહં તચ્ચ તસ્થૂ રાત્રૌ સમન્તતઃ
આ રીતે વारणાવટના લોકો રડતા-કાંદતા ઘરને ઘેરીને આખી રાત આસપાસ ઊભા રહ્યા.
પાણ્ડવાશ્ચાપિ તે સર્વે સહ માત્રા સુદુઃખિતાઃ। બિલેન તેન નિર્ગત્ય જગ્મુર્દ્રુતમલક્ષિતાઃ
પણ બધા પાંડવો અને તેમની દુઃખી માતા એ બીલમાંથી બહાર આવી, ઝડપથી અને કોઈને ખબર ન પડે એ રીતે ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
તેન નિદ્રોપરોધેન સાધ્વસેન ચ પાણ્ડવાઃ। ન શેકુઃ સહસા ગન્તું સહ માત્રા પરન્તપાઃ
થાક અને ભયને કારણે પાંડવો પોતાની માતા સાથે તરત જ આગળ જઈ શક્યા નહીં.
ભીમસેનસ્તુ રાજેન્દ્ર ભીમવેગપરાક્રમઃ। જગામ ભ્રાતૄનાદાય સર્વાન્માતરમેવ ચ
પણ ભીમસેન, જે ઝડપ અને શક્તિમાં અપ્રતિમ હતો, તેણે પોતાના બધા ભાઈઓ અને માતાને ઉઠાવી લીધા.
સ્કન્ધમારોપ્ય જનનીં યમાવઙ્કેન વીર્યવાન્। પાર્થૌ ગૃહીત્વા પાણિભ્યાં ભ્રાતરૌ સુમહાબલઃ
મહાબળવાન ભીમએ માતાને ખભા પર બેસાડી, યુધિષ્ઠિર અને અર્જુનને કાંધ પર રાખ્યા અને બીજા બે ભાઈઓને હાથમાં પકડી લીધા.
ઉરસા પાદપાન્ભઞ્જન્મહીં પદ્ભ્યાં વિદારયન્। સ જગામાશુ તેજસ્વી વાતરંહા વૃકોદરઃ
ભીમએ છાતીએ ઝાડ તોડી નાખ્યા અને પગથી ધરતી ચીરી નાખી, વીજવેગે પવન જેવો દોડી ગયો.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ યથાસંપ્રત્યયં કવિઃ। વિદુરઃ પ્રેષયામાસ તદ્વનં પુરુષં શુચિમ્
એ જ સમયે, વિદુરે પોતાની યોજના પ્રમાણે એક વિશ્વાસુ અને શુદ્ધ મનુષ્યને એ જંગલમાં મોકલ્યો.
આત્મનઃ પાણ્ડવાનાં ચ વિશ્વાસ્યં જ્ઞાતપૂર્વકમ્। ગઙ્ગાસંતરણાર્થાય જ્ઞાતાભિજ્ઞાનવાચિકમ્
એ માણસ વિદુર અને પાંડવો બંનેનો જાણીતો અને વિશ્વાસપાત્ર હતો, ગંગા પાર કરાવવા માટે ઓળખાણનું સંકેત લઈને આવ્યો હતો.
સ ગત્વા તુ યથોદ્દેશં પાણ્ડવાન્દદૃશે વને। જનન્યા સહ કૌરવ્યાનનયજ્જાહ્નવીતટમ્
એ માણસ નિર્દેશ પ્રમાણે જંગલમાં ગયો અને પાંડવોને શોધી કાઢ્યા; પછી માતા સાથે તેમને જાહ્નવીના કિનારે લઈ ગયો.
વિદિતં તન્મહાબુદ્ધેર્વિદુરસ્ય મહાત્મનઃ। તતસ્ત્રસ્યાપિ ચારેણ ચેષ્ટિતં પાપચેતસઃ
વિદુરજી, જે મહાન બુદ્ધિશાળી અને મહાત્મા હતા, તેમને આ બધું ખબર પડી ગયું હતું. એટલે કે, ભલે ડર લાગતો હતો, છતાં તેમણે ગુપ્તચરોથી પાપી મનના માણસના કાર્યો જાણી લીધા.
તતઃ પ્રવાસિતો વિદ્વાન્વિદુરેણ નરસ્તદા। પાર્થાનાં દર્શયામાસ મનોમારુતગામિનીમ્
પછી, એ સમયે, વિદુરજી એ એક વિદ્વાન માણસને પરદેશ મોકલ્યો, જેને પૃથાના પુત્રોને મનની પવન જેવી ઝડપી માર્ગ બતાવ્યો.
સર્વવાતસહાં નાવં યન્ત્રયુક્તાં પતાકિનીમ્। શિવે ભાગીરથીતીરે નરૈર્વિસ્રમ્ભિભિઃ કૃતામ્
પછી તેણે એવી નાવ બતાવી, જે બધા પવનને સહન કરી શકે, યંત્રોથી સજ્જ અને ધ્વજાવાળી હતી, અને ભગીરથીની પવિત્ર કાંઠે વિશ્વાસપાત્ર માણસોએ બનાવી હતી.
તતઃ પુનરથોવાચ જ્ઞાપકં પૂર્વચોદિતમ્। યુધિષ્ઠિર નિબોધેયં સંજ્ઞાર્થં વચનં કવેઃ
પછી ફરી તેણે પહેલાથી કહેલા સંદેશવાહકને કહ્યું, 'યુધિષ્ઠિર, આ કવિના સંકેતરૂપે કહેલા વચનને ધ્યાનથી સાંભળ.'
કક્ષઘ્નઃ શિશિરઘ્નશ્ચ મહાકક્ષે બિલૌકસઃ। ન હન્તીત્યેવમાત્માનં યો રક્ષતિ સ જીવતિ। `બોદ્ધવ્યમિતિ યત્પ્રાહ વિદુરસ્તદિદં તથા
'જે ઝાડ-ઝાંખર નાશક અને ઠંડી દૂર કરનારને ટાળી જાય છે, અને મોટા બિલોમાં રહેતા પ્રાણીઓથી બચી જાય છે, અને કોઈને મારે નહીં, એવો પોતાનો બચાવ કરે છે અને જીવતો રહે છે.' વિદુરજી એ જે કહ્યું છે, એ જ રીતે સમજવું.
તેન માં પ્રેષિતં વિદિધિ વિશ્વસ્તં સંજ્ઞયાઽનયા। ભૂયશ્ચૈવાહ માં ક્ષત્તા વિદુરઃ સર્વતોઽર્થવિત્। `અધિક્ષિપન્ધાર્તરાષ્ટ્રં સભ્રાતૃકમુદારધીઃ
મને એ વ્યક્તિએ વિશ્વાસના સંકેત સાથે મોકલ્યો છે; અને વિદુર, જે બધા વિષય જાણે છે, તેણે મને ફરી કહ્યું: 'ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અને તેમના ભાઈઓને ઠપકો આપ.'
કર્ણં દુર્યોધનં ચૈવ ભ્રાતૃભિઃ સહિતં રણે। શકુનિં ચૈવ કૌન્તેય વિજેતાઽસિ ન સંશયઃ
'કુન્તીપુત્ર, તું નિશ્ચયે જ કર્ણ, દુર્યોધન અને તેના ભાઈઓ તથા શકુનિને યુદ્ધમાં જીતશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.'
પાણ્ડવાશ્ચાપિ ગત્વાથ ગઙ્ગાયાસ્તીરમુત્તમમ્। નિષાદાધિપતિં વીરં દાશં પરમધાર્મિકમ્
પછી પાંડવો ગંગાના ઉત્તમ કાંઠે ગયા અને ત્યાં નિષાદોના રાજા, પરમ ધર્મી અને પરાક્રમી દાશાને જોયા.
દીપિકાભિઃ કૃતાલોકં માર્ગમાણં ચ પાણ્ડવાન્। દદૃશુઃ પાણ્ડવેયાસ્તે નાવિકં ત્વરયાઽન્વિતમ્
પાંડવપુત્રોએ દીવો લઈને માર્ગ શોધતા, ઉત્સાહી અને ઝડપી નાવિકને જોયો, જે તેમને શોધી રહ્યો હતો.
નિષાદસ્તત્ર કૌન્તેયાનભિજ્ઞાનં ન્યવેદયત્। વિદુરસ્ય મહાબુદ્ધેર્મ્લેચ્છભાષાદિ યત્તદા
ત્યાં નિષાદે વિદુરજીના આદેશ પ્રમાણે, અજાણી ભાષામાં, કુન્તીપુત્રોને ઓળખ ન પડે એ રીતે સંદેશ આપ્યો.