અપિ ચાયં પ્રદગ્ધેષુ ભીષ્મોઽસ્માસુ પિતામહઃ। કોપં કુર્યાત્કિમર્થં વા કૌરવાન્કોપયીત સઃ
અમે જો સળગી જઈએ તો પણ, આપણાં પિતામહ ભીષ્મ કેમ ગુસ્સે થશે? એ કૌરવોને ગુસ્સે થવા માટે શું કારણ છે?
અથવાપીહ દગ્ધેષુ ભીષ્મોઽસ્માકં પિતામહઃ। ધર્મ ઇત્યેવ કુપ્યેરન્યે ચાન્યે કુરુપુઙ્ગવાઃ
અથવા, અહીં જો અમે સળગી જઈએ તો, આપણા પિતામહ ભીષ્મ અને અન્ય કૌરવ મહાનુભાવો માત્ર ધર્મનું કારણ બતાવી ગુસ્સે થશે.
ઉપપન્નં તુ દગ્ધેષુ કુલવંશાનુકીર્તિતાઃ। કુપ્યેરન્યદિ ધર્મજ્ઞાસ્તથાન્યે કુરુપુઙ્ગવાઃ
હા, જો અમે સળગી જઈએ તો, કુળની પરંપરા જાળવનારા અને ધર્મ જાણનારા તથા અન્ય કૌરવ મહાનુભાવો યોગ્ય રીતે ગુસ્સે થશે.
વયં તુ યદિ દાહસ્ય બિભ્યતઃ પ્રદ્રવેમહિ। સ્પશૈર્નો ઘાતયેત્સર્વાન્રાજ્યલુબ્ધઃ સુયોધનઃ
પણ જો આપણે દાઝવાના ડરથી ભાગી જઈએ, તો સુયોધન, જે રાજ્યનો લોભી છે, fugitive તરીકે અમને બધાને મારી નાખે.
અપદસ્થાન્પદે તિષ્ઠન્નપક્ષાન્પક્ષસંસ્થિતઃ। હીનકોશાન્મહાકોશઃ પ્રયોગૈર્ઘાતયેદ્ધ્રુવમ્
જે સ્થાન પર છે તે ત્યાંથી, અને જે બળહીન છે તેને બળથી, સુયોધન ચોક્કસપણે પોતાના ઉપાયોથી નાશ કરી નાખે.
તદસ્માભિરિમં પાપં તં ચ પાપં સુયોધનમ્। વઞ્ચયદ્ભિર્નિવસ્તવ્યં છન્નં વીર ક્વચિત્ક્વચિત્
એટલે, હે વીર, આપણે અહીં રહી, આ પાપી પુરોચન અને સુયોધનને છેતરી, ક્યારેક છુપાઈને જીવવું જોઈએ.
તે વયં મૃગયાશીલાશ્ચરામ વસુધામિમામ્। તથા નો વિદિતા માર્ગા ભવિષ્યન્તિ પલાયતાં
અમે શિકાર કરવાનું શોખીન છીએ, એટલે આખી ધરતી પર ફરતા રહીશું; આમ કરીને ભાગવાના રસ્તાઓ આપણને જાણીતા થઈ જશે.
ભૌમં ચ બિલમદ્યૈવ કરવામ સુસંવૃતમ્। ગૂઢોદ્ગતાન્ન નસ્તત્ર હુતાશઃ સંપ્રધક્ષ્યતિ
આજેજ આપણે જમીન નીચે એક સારી રીતે છુપાવેલું બિલ બનાવીએ, જેથી આપણે ગુપ્ત રીતે બહાર નીકળી શકીએ અને ત્યાં આગ આપણને પકડી શકશે નહીં.
દ્રવતોઽત્ર યથા ચાસ્માન્ન બુધ્યેત પુરોચનઃ। પૌરો વાપિ જનઃ કશ્ચિત્તથા કાર્યમતન્દ્રિતૈઃ
જ્યારે આપણે ભાગીએ, ત્યારે પુરોચન કે અહીંના કોઈ પણ ગામવાળો જાણે નહીં, એ માટે આપણે ચુસ્ત અને સાવચેત રહીને કામ કરવું જોઈએ.
વિદુરસ્ય સુહૃત્કશ્ચિત્ખનકઃ કુશલઃ ક્વચિત્। વિવિક્તે પાણ્ડવાન્રાજન્નિદં વચનમબ્રવીત્
રાજા, એકાંત જગ્યાએ વિદુરનો એક કુશળ ખોદકમારો મિત્ર પાંડવોને મળ્યો અને એમને 이렇게 કહ્યું.
પ્રહિતો વિદુરેણાસ્મિ ખનકઃ કુશલો હ્યહમ્। પાણ્ડવાનાં પ્રિયં કાર્યમિતિ કિં કરવાણિ વઃ
મને વિદુરે મોકલ્યો છે; હું ખરેખર કુશળ ખોદકમારો છું. પાંડવોને જે પ્રિય છે, એ કામ માટે હું તૈયાર છું—તમે કહો, હું તમારા માટે શું કરું?
પ્રચ્છન્નં વિદુરેણોક્તં પ્રિયં યન્મ્લેચ્છભાષયા। ત્વયા ચ તત્તથેત્યુક્તમેતદ્વિશ્વાસકારણમ્
વિદુરે જે ગુપ્ત રીતે વિદેશી ભાષામાં કહ્યું અને તમે પણ એ વાતને સાચી માની, એ જ કારણથી હું તમારો વિશ્વાસ રાખું છું.
કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યાં રાત્રાવસ્યાં પુરોચનઃ। ભવનસ્ય તવ દ્વારિ પ્રદાસ્યતિ હુતાશનમ્
કૃષ્ણપક્ષની ચૌદસની રાત્રે પુરોચન તારા ઘરના દ્વારે આગ લગાવશે.
માત્રા સહ પ્રદગ્ધવ્યાઃ પાણ્ડવાઃ પુરુષર્ષભાઃ। ઇતિ વ્યવસિતં તસ્ય ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય દુર્મતેઃ
પાંડવો અને એમની માતા સાથે મળી બળીને ખાક થઈ જાય, એવી દુર્ભાવનાવાળો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ નક્કી કરી બેઠો છે.
ઉવાચ તં સત્યધૃતિઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। અભિજાનામિ સૌમ્ય ત્વાં સુહૃદં વિદુરસ્ય વૈ
કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે, જેનું મન સત્યમાં સ્થિર છે, એણે કહ્યું: 'સૌમ્ય, હું તને વિદુરનો મિત્ર તરીકે ઓળખું છું.'
શુચિમાપ્તં પ્રિયં ચૈવ સદા ચ દૃઢભક્તિકમ્। ન વિદ્યતે કવેઃ કિંચિદવિજ્ઞાતં પ્રયોજનમ્
તું પવિત્ર છે, વિશ્વાસપાત્ર છે, અમને પ્રિય છે અને હંમેશાં નિષ્ઠાવાન છે; કવિના કોઈ પણ હેતુ તારા માટે અજાણ્યા નથી.
યથા તસ્ય તથા નસ્ત્વં નિર્વિશેષા વયં ત્વયિ। ભવતશ્ચ યથા તસ્ય પાલયાસ્માન્યથા કવિઃ
વિદુર જેમ તારા માટે છે, એમ અમે પણ તારા માટે છીએ—કોઈ ભેદ નથી; જેમ તે તારી કાળજી લે છે, એમ તું પણ અમને કવિની જેમ જ રક્ષ.
ઇદં શરણમાગ્નેયં મદર્થમિતિ મે મતિઃ। પુરોચનેન વિહિતં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય શાસનાત્
મને એવું લાગે છે કે આ અગ્નિનો ફંદો મારા માટે પુરોચને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રના આદેશે ગોઠવ્યો છે.
સ પાપઃ કોશવાંશ્ચૈવ સસહાયશ્ચ દુર્મતિઃ। અસ્માનપિ ચ પાપાત્મા નિત્યકાલં પ્રબાધતે
એ દુષ્ટ માણસ, ધન અને સાથીઓ સાથે, હંમેશાં અમને તકલીફ આપે છે; એ પાપી હૃદયવાળો સતત અમને દુઃખ આપે છે.
સ ભવાન્ભોક્ષયત્વસ્માન્યત્નેનાસ્માદ્ધુતાશનાત્। અસ્માસ્વિહ હિ દગ્ધેષુ સકામઃ સ્યાત્સુયોધનઃ
તેથી તું મહેનતપૂર્વક અમને આ અગ્નિથી બચાવ; કેમ કે જો અમે અહીં બળી જઈએ, તો સુયોધનને મનગમતું મળી જશે.
સમૃદ્ધમાયુધાગારમિદં તસ્ય દુરાત્મનઃ। વપ્રાન્તં નિષ્પ્રતીકારમાશ્રિત્યેદં કૃતં મહત્
આ સજ્જ શસ્ત્રાગાર એ દુષ્ટ માણસનું છે; એ કિલ્લાની બહાર, જ્યાં કોઈ પ્રતિરોધ કરી શકે નહીં, ત્યાં આવીને એણે આ મોટું કાવતરું ગોઠવ્યું છે.
ઇદં તદશુભં નૂનં તસ્ય કર્મ ચિકીર્ષિતમ્। પ્રાગેવ વિદુરો વેદ તેનાસ્માનન્વબોધયત્
આ ખરેખર એનું દુષ્કર્મ છે, જે તે કરવા માંગે છે; વિદુરે એ પહેલાંથી જાણ્યું હતું, એટલે એણે અમને ચેતવ્યા હતા.
સેયમાપદનુપ્રાપ્તા ક્ષત્તા યાં દૃષ્ટવાન્પુરા। પુરોચનસ્યાવિદિતાનસ્માંસ્ત્વં પ્રતિમોચય
આજની આ મુશ્કેલી એ જ છે, જે વિદુરે પહેલાં જોઈ હતી; હવે તું પુરોચનને ખબર ન પડે એ રીતે અમને બચાવ.
સ તથેતિ પ્રતિશ્રુત્ય ખનકો યત્નમાસ્થિતઃ। પરિખામુત્કિરન્નામ ચકાર ચ મહાબિલમ્
'હું એમ જ કરીશ' એમ વચન આપી ખોદકમારે મહેનતપૂર્વક કામ શરૂ કર્યું અને એક મોટું બિલ ખોદ્યું.
ચક્રે ચ વેશ્મનસ્તસ્ય મધ્યે નાતિમહદ્બિલમ્। કપાટયુક્તમજ્ઞાતં સમં ભૂમ્યાશ્ચ ભારત
એ ઘરના વચ્ચે, બહુ મોટું નહીં એવું એક ગુફાનુ entrance બનાવાયું, જેમાં દરવાજો પણ હતો, પણ એ છુપાયેલું હતું અને જમીન સાથે સરખું હતું, હે ભારત.
પુરોચનભયાદેવ વ્યદધાત્સંવૃતં મુખમ્। સ તસ્ય તુ ગૃહદ્વારિ વસત્યશુભધીઃ સદા। તત્ર તે સાયુધાઃ સર્વે વસન્તિ સ્મ ક્ષપાં નૃપ
પુરોચનના ડરથી એના મુખને બંધ રાખવામાં આવ્યું; અને એ ઘરના દરવાજા પાસે એ હંમેશાં રહેતો, મનમાં કુવichar રાખતો. ત્યાં બધા શસ્ત્રધારી લોકો રાતે રહેતા, રાજા.
દિવા ચરન્તિ મૃગયાં પાણ્ડવેયા વનાદ્વનમ્। વિશ્વસ્તવદવિશ્વસ્તા વઞ્ચયન્તઃ પુરોચનમ્
પાંડવોએ દિવસે વનમાં વન શિકાર કરતા ફરતા, બહારથી તો વિશ્વાસુ દેખાતા, પણ અંદરથી અવિશ્વાસ રાખીને પુરોચનને છેતરી રહ્યા હતા.
અતુષ્ટાસ્તુષ્ટવદ્રાજન્નૂષુઃ પરમવિસ્મિતાઃ
એ લોકો સંતોષી ન હોવા છતાં, રાજા, સંતોષી જેવું દેખાડતા અને ખૂબ જ આશ્ચર્યમાં રહેતા.
ન ચૈનાનન્વબુધ્યન્ત નરા નગરવાસિનઃ। અન્યત્ર વિદુરામાત્યાત્તસ્માત્ખનકસત્તમાત્
શહેરના લોકો એ બધું સમજ્યા નહીં, માત્ર વિદુરના મંત્રી અને ઉત્તમ ખોદનારને સિવાય.
તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા સુમનસઃ પરિસંવત્સરોષિતાન્। વિશ્વસ્તાનિવ સંલક્ષ્ય હર્ષં ચક્રે પુરોચનઃ
એમને ખુશખુશાલ અને એક વર્ષ સુધી ત્યાં રહેતા જોઈને, અને એમને વિશ્વાસુ જેવાં જોઈને, પુરોચનને આનંદ થયો.