તતઃ સર્વાઃ પ્રકૃતયો નગરાદ્વારણાવતાત્। સર્વમઙ્ગલસંયુક્તા યથાશાસ્ત્રમતન્દ્રિતાઃ
પછી વારોણાવતના શહેરમાંથી બધા અધિકારીઓ, શુભ ચિહ્નોથી યુક્ત અને શાસ્ત્ર પ્રમાણે સતર્ક રહી, હાજર રહ્યા.
શ્રુત્વાઽગતાન્પાણ્ડુપુત્રાન્નાનાયાનૈઃ સહસ્રશઃ। અભિજગ્મુર્નરશ્રેષ્ઠાઞ્શ્રુત્વૈવ પરયા મુદા
પાંડુપુત્રો આવ્યા છે એ સાંભળીને હજારો લોકો વિવિધ વાહનોમાં બેઠા આવ્યા અને શ્રેષ્ઠ પુરુષો ખૂબ આનંદથી મળવા આવ્યા.
તે સમાસાદ્ય કૌન્તેયાન્વારણાવતકા જનાઃ। કૃત્વા જયાશિષઃ સર્વે પરિવાર્યોપતસ્થિરે
વારોણાવતના લોકો કુંતીપુત્રોને મળ્યા, સૌએ વિજયની શુભેચ્છા આપી અને તેમને ઘેરીને ઊભા રહ્યા.
તૈર્વૃતઃ પુરુષવ્યાઘ્રો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। વિબભૌ દેવસઙ્કાશો વજ્રપાણિરિવામરૈઃ
એ લોકોથી ઘેરાયેલા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, પુરુષોમાં વાઘ, દેવો જેવા તેજથી ઝળહળતા લાગ્યા, જેમ વજ્રધારી દેવો વચ્ચે.
સત્કૃતાશ્ચૈવ પૌરૈસ્તે પૌરાન્સત્કૃત્ય ચાનઘ। અલઙ્કૃતં જનાકીર્ણં વિવિશુર્વારણાવતમ્
શહેરવાસીઓએ તેમનું સન્માન કર્યું અને તેઓએ પણ સૌનું આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું. એ રીતે શોભાયમાન અને ભીડથી ભરેલા વારોણાવતમાં પ્રવેશ્યા.
તે પ્રવિશ્ય પુરીં વીરાસ્તૂર્ણં જગ્મુરથો ગૃહાન્। બ્રાહ્મણાનાં મહીપાલ રતાનાં સ્વેષુ કર્મસુ
શહેરમાં પ્રવેશીને પાંડવો ઝડપથી પોતાના ઘરમાં ગયા, જેમ બ્રાહ્મણો, રાજાઓ અને પોતાના કામમાં તત્પર લોકો પણ ગયા.
નગરાધિકૃતાનાં ચ ગૃહાણિ રથિનાં વરાઃ। ઉપતસ્થુર્નરશ્રેષ્ઠા વૈશ્યશૂદ્રગૃહાણ્યપિ
શહેરના અધિકારીઓના ઘરમાં શ્રેષ્ઠ રથીઓ ગયા અને વૈશ્ય તથા શૂદ્રોના ઘરોમાં પણ ગયા.
અર્ચિતાશ્ચ નરૈઃ પૌરૈઃ પાણ્ડવા ભરતર્ષભ। જગ્મુરાવસથં પશ્ચાત્પુરોચનપુરઃસરાઃ
શહેરના લોકો અને નાગરિકો દ્વારા પાંડવોનું સન્માન થયું. પછી પુરોચન આગળ રહી પાંડવોને નિવાસસ્થાને લઈ ગયો.
તેભ્યો ભક્ષ્યાણિ પાનાનિ શયનાનિ શુભાનિ ચ। આસનાનિ ચ મુખ્યાનિ પ્રદદૌ સ પુરોચનઃ
પુરોચને તેમને ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ, સુંદર પથારી અને ઉત્તમ બેઠકો આપીને આદર આપ્યો.
તત્ર તે સત્કૃતાસ્તેન સુમહાર્હપરિચ્છદાઃ। ઉપાસ્યમાનાઃ પુરુષૈરૂષુઃ પુરનિવાસિભિઃ
ત્યાં પુરોચન દ્વારા કિંમતી સામાનથી સજ્જ કરીને, શહેરના રહેવાસીઓએ તેમની સેવા કરી અને પાંડવો ત્યાં રહેવા લાગ્યા.
દશરાત્રોષિતાનાં તુ તત્ર તેષાં પુરોચનઃ। નિવેદયામાસ ગૃહં શિવાખ્યમશિવં તદા
દસ રાતો ત્યાં વિતાવી પછી, પુરોચનએ તેમને 'શિવ' નામનું ઘર બતાવ્યું, પણ એ સમયે એ ઘર કંઈ શુભ નહોતું.
તત્ર તે પુરુષવ્યાઘ્રા વિવિશુઃ સપરિચ્છદાઃ। પુરોચનસ્ય વચનાત્કૈલાસમિવ ગુહ્યકાઃ
ત્યાં એ પુરુષશાર્દૂલોએ પોતાના બધાં સાથીઓ સાથે, પુરોચનના કહેવા પર, જેમ યક્ષો કૈલાસમાં જાય છે એમ, એ ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો.
તચ્ચાગારમભિપ્રેક્ષ્ય સર્વધર્મભૃતાં વરઃ। ઉવાચાગ્નેયમિત્યેવં ભીમસેનં યુધિષ્ઠિરઃ
યુધિષ્ઠિરે એ ઘર ચાંપતી જોઈને, ધર્મને પાળનારા શ્રેષ્ઠ ભીમસેનને કહ્યું: 'ભીમ, આ તો સાચે અગ્નિનું ઘર છે.'
જિઘ્રાણોઽસ્ય વસાગન્ધં સર્પિર્જતુવિમિશ્રિતમ્। કૃતં હિ વ્યક્તમાગ્નેયમિદં વેશ્મ પરન્તપ
તેણે ઘરમાં ઘી અને લાક સાથે મિશ્રિત ચરબીની ગંધ આવતી અનુભવી અને કહ્યું: 'ભાઈ, આ ઘર સ્પષ્ટ રીતે સળગાવા માટે બનાવાયું છે.'
શણસર્જરસં વ્યક્તમાનીય ગૃહકર્મણિ। મુઞ્જબલ્વજવંશાદિદ્રવ્યં સર્વં ઘૃતોક્ષિતમ્
શણ અને સરજના રસ અહીં ઘરની બાંધકામમાં સ્પષ્ટ રીતે વપરાયા છે, અને મુંજ, બલ્વજ, વાંસ અને બીજું બધું સામાન પણ ઘીમાં પલાળેલું છે.
તૃણબલ્વજકાર્પાસવંશદારુકટાન્યપિ। આગ્નેયાન્યત્ર ક્ષિપ્તાનિ પરિતો વેશ્મનસ્તથા
ઘાસ, બલ્વજ, કાપસ, વાંસ, લાકડાં અને મોટા ગાંઠાં—all અગ્નિપ્રવૃત્તિ વસ્તુઓ—આ ઘરનાં ચારે બાજુ રાખવામાં આવ્યા છે.
શિલ્પિભિઃ સુકૃતં હ્યાપ્તૈર્વિનીતૈર્વેશ્મકર્મણિ। વિશ્વસ્તં મામયં પાપો દગ્ધુકામઃ પુરોચનઃ
આ ઘર કુશળ અને વિશ્વાસપાત્ર કારગરો દ્વારા સુંદર રીતે બનાવાયું છે, પણ આ દુરાશયી પુરોચન મને ભ્રમમાં મૂકી સળગાવવા ઈચ્છે છે.
તથા હિ વર્તતે મન્દઃ સુયોધનવશે સ્થિતઃ। ઇમાં તુ તાં મહાબુદ્ધિર્વિદુરો દૃષ્ટવાંસ્તથા
આ મૂર્ખ પુરોચન સુયોધનના વશમાં રહીને આવું કરે છે, પણ વિદુરે પોતાની મહાન બુદ્ધિથી આ બધું જાણી લીધું છે.
આપદં તેન માં પાર્થ સ સંબોધિતવાન્પુરા। તે વયં બોધિતાસ્તેન નિત્યમસ્મદ્ધિતૈષિણા
પાર્થ, વિદુરે પહેલેથી જ મને આ આપત્તિ વિશે ચેતવી દીધો હતો; તે હંમેશાં આપણા કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે અને અમને સતત જાણ કરી છે.
પિત્રા કનીયસા સ્નેહાદ્બુદ્ધિમન્તો શિવં ગૃહમ્। અનાર્યૈઃ સુકૃતં ગૂઢૈર્દુર્યોધનવશાનુગૈઃ
પિતાજીના નાના ભાઈએ, પોતાના સ્નેહથી અને બુદ્ધિથી, આપણાં માટે સુરક્ષિત ઘર તૈયાર કરાવ્યું, ભલે એ દુર્યોધનના વશમાં રહેલા દુષ્ટો દ્વારા છુપાઈને બનાવાયું હોય.
યદીદં ગૃહામાગ્નેયં વિહિતં મન્યતે ભવાન્। તત્રૈવ સાધુ ગચ્છામો યત્ર પૂર્વોષિતા વયમ્
જો તમને લાગે કે આ ઘર ખરેખર સળગાવા માટે બનાવાયું છે, તો ચાલો આપણે પાછા ત્યાં જઈએ જ્યાં પહેલા રહ્યા હતા.
દર્શયિત્વા પૃથગ્ગન્તું ન કાર્યં પ્રતિભાતિ મે। અશુભં વા શુભં વા સ્યાત્તૈર્વસામ સહૈવ તુ
હું માનતો નથી કે આપણે બધાને દેખાડીને પછી અલગથી ચાલવું યોગ્ય છે; શુભ કે અશુભ જે થાય, આપણે બધા સાથે રહીશું.
અદ્યપ્રભૃતિ ચાસ્માસુ ગતેષુ ભયવિહ્વલઃ। રૂઢમૂલો ભવેદ્રાજ્યે ધાર્તરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ
આજે જો આપણે અહીંથી જઈએ, તો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો ભયથી રાજમાં વધુ મજબૂત થઈ જશે, હે જનાધિપતિ.
તદીયં તુ ભવેદ્રાજ્યં તદીયાશ્ચ જના ઇમે। તસ્માત્સહૈવ વત્સ્યામો ગલન્યસ્તપદા વયમ્
પછી રાજ્ય પણ તેમનું બની જશે અને પ્રજા પણ; એટલે આપણે પગ જમાવીને અહીં સાથે રહીશું.
અસ્માકં કાલમાસાદ્ય રાજ્યમાચ્છિદ્ય શત્રુતઃ। અર્થં પૈતૃકમસ્માકં સુખં ભોક્ષ્યામ શાશ્વતમ્
જ્યારે આપણો સમય આવશે, ત્યારે દુશ્મન પાસેથી રાજ્ય મેળવી, પિતૃસંપત્તિ અને ચિરસ્થાયી સુખનો આનંદ માણીશું.
ધૃતરાષ્ટ્રવચોઽસ્માભિઃ કિમર્થમનુપાલ્યતે। તેભ્યો ભિત્ત્વાઽન્યથાગન્તું દૌર્બલ્યં તે કુતો નૃપ
અપણે ધૃતરાષ્ટ્રના શબ્દો શા માટે માનવા જોઈએ? રાજન, તેમને છોડીને અલગ રીતે જવાનું વિચારવું, એમાં તારો દુર્બળતા ક્યાં છે?
આપત્સુ રક્ષિતાઽસ્માકં વિદુરોઽસ્તિ મહામતિઃ। મધ્યસ્થ એવ ગાઙ્ગેયો રાજ્યભોગપરાઙ્મુખઃ
આપત્તિમાં આપણને વિદુર જેવા મહાન બુદ્ધિશાળી રક્ષક છે; અને ગાંગેય ભીષ્મ હંમેશાં નિષ્પક્ષ છે, રાજ્યના સુખથી દૂર રહે છે.
બાહ્લીકપ્રમુખા વૃદ્ધા મધ્યસ્થા એવ સર્વદા। અસ્મદીયો ભવેદ્દ્રોણઃ ફલ્ગુનપ્રેમસંયુતઃ
બાહ્લિક સહિતના વૃદ્ધો હંમેશાં નિષ્પક્ષ છે; અને દ્રોણ તો આપણો છે, કારણ કે તે ફલ્ગુન (અર્જુન) પ્રત્યે પ્રેમથી બંધાયેલો છે.
તસ્માત્સહૈવ વસ્તવ્યં ન ગન્તવ્યં કથં નૃપ। અથવાસ્માસુ તે કુર્યુઃ કિમશક્તાઃ પરાક્રમૈઃ
એટલે આપણે સૌએ એકસાથે રહેવું જોઈએ, રાજા, અને ક્યાંય અલગ જવું નહીં. નહિંતર, તેઓ અમારું શું કરી શકે? તેમનો તો કશામાં જ જોર નથી.
ક્ષુદ્રાઃ કપટિનો ધૂર્તા જાગ્રત્સુ મનુજેશ્વર। કિં ન કુર્યુઃ પુરા મહ્યં કિં ન દત્તં મહાવિષમ્
આ નાના, કપટી અને દુષ્ટ લોકો, મનુષ્યોના રાજા, આપણે જાગતા હોઈએ ત્યારે શું નહીં કરે? મને તો અત્યાર સુધી ઝેરી દવા પણ આપી શક્યા નથી.