અનાપ્તૈર્દત્તમાદત્તે નરઃ શસ્ત્રમલોહજમ્। શ્વાવિચ્છરણમાસાદ્ય પ્રમુચ્યેત હુતાશનાત્
કોઈ અજાણ્યા માણસ પાસેથી લોખંડનું હથિયાર લઈ શકે છે; કૂતરાની છાંયમાં જઈને અગ્નિથી બચી શકે છે.
ચરન્માર્ગાન્વિજાનાતિ નક્ષત્રૈર્વિન્દતે દિશઃ। આત્મના ચાત્મનઃ પઞ્ચ પીડયન્નાનુપીડ્યતે
રસ્તા પર ચાલવાથી રસ્તા ઓળખાય છે, તારાઓથી દિશા મળી જાય છે; અને પોતાનાં પાંચ ઇન્દ્રિય પર કાબૂ રાખવાથી માણસ પરાજિત થતો નથી.
એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। વિદુરં વિદુષાં શ્રેષ્ઠં જ્ઞાતમિત્યેવ પાણ્ડવઃ
આ રીતે વાત સાંભળીને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે વિદુરને, જે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે, કહ્યું: 'હું બધું સમજાઈ ગયો છું.' એમ પાંડુપુત્રે જવાબ આપ્યો.
અનુશિક્ષ્યાનુગમ્યૈતાન્કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણમ્। પાણ્ડવાનભ્યનુજ્ઞાય વિદુરઃ પ્રયયૌ ગૃહાન્
પછી વિદુરે તેમને સમજાવ્યા, સાથે ચાલ્યા, અને પછી પ્રદક્ષિણ કરીને પાંડવોને વિદાય આપી પોતાના ઘરે ચાલ્યા ગયા.
નિવૃત્તે વિદુરે ચાપિ ભીષ્મે પૌરજને તથા। અજાતશત્રુમાસાદ્ય કુન્તી વચનમબ્રવીત્
વિદુર, ભીષ્મ અને શહેરના લોકો ચાલ્યા ગયા પછી, કુંતીએ અજાતશત્રુ પાસે જઈને એમને કહ્યું.
ક્ષત્તા યદબ્રવીદ્વાક્યં જનમધ્યેઽબ્રુવન્નિવ। ત્વયા ચ સ તથેત્યુક્તો જાનીમો ન ચ તદ્વયમ્
કુંતીએ કહ્યું: 'કષત્તાએ જે વાત લોકોની વચ્ચે કહી, એનું તું 'હું સંમત છું' એમ જવાબ આપ્યો, પણ એ શું હતું એ અમને ખબર નથી.'
યદીદં શક્યમસ્માભિર્જ્ઞાતું નૈવ ચ દોષવત્। શ્રોતુમિચ્છામિ તત્સર્વં સંવાદં તવ તસ્ય ચ
જો અમને એ જાણવું યોગ્ય હોય અને તેમાં કોઈ ખોટ ન હોય, તો હું તારી અને એની વચ્ચે જે વાતચીત થઈ એ બધું સાંભળવા ઈચ્છું છું.
વિષાદગ્નેશ્ચ બોદ્ધવ્યમિતિ માં વિદુરોઽબ્રવીત્। પન્થાનો વેદિતવ્યાશ્ચ નક્ષત્રૈશ્ચ તથા દિશઃ। `કુડ્યાશ્ચવિદિતાઃકાર્યાઃસ્યાચ્છુદ્ધિરિતિચાબ્રવીત્
વિદુરે મને કહ્યું: 'વિષવાળા અગ્નિ વિશે સમજવું, તારાઓ અને દિશાઓથી રસ્તા ઓળખવા, અજાણ દીવાલો બનાવવી અને શુદ્ધતા રાખવી.' એમ તેણે કહ્યું.
જિતેન્દ્રિયશ્ચ વસુધાં પ્રાપ્સ્યતીતિ ચ મેઽબ્રવીત્। વિજ્ઞાતમિતિ તત્સર્વં પ્રત્યુક્તો વિદુરો મયા
તેને એ પણ કહ્યું: 'જે ઇન્દ્રિયોને જીતે છે, તે ધરતી મેળવે છે.' આ બધું મેં વિદુરને કહ્યું કે 'હું સમજાઈ ગયો છું.'
અષ્ટમેઽહનિ રોહિણ્યાં પ્રયાતાઃ ફાલ્ગુનસ્ય તે। વારણાવતમાસાદ્ય દદૃશુર્નાગરં જનમ્
આઠમા દિવસે રોહિણી નક્ષત્રમાં, ફાગણ મહિનામાં, તેઓ વારોણાવત માટે નીકળી પડ્યા અને ત્યાં પહોંચીને શહેરના લોકોને જોયા.
તતઃ સર્વાઃ પ્રકૃતયો નગરાદ્વારણાવતાત્। સર્વમઙ્ગલસંયુક્તા યથાશાસ્ત્રમતન્દ્રિતાઃ
પછી વારોણાવતના શહેરમાંથી બધા અધિકારીઓ, શુભ ચિહ્નોથી યુક્ત અને શાસ્ત્ર પ્રમાણે સતર્ક રહી, હાજર રહ્યા.
શ્રુત્વાઽગતાન્પાણ્ડુપુત્રાન્નાનાયાનૈઃ સહસ્રશઃ। અભિજગ્મુર્નરશ્રેષ્ઠાઞ્શ્રુત્વૈવ પરયા મુદા
પાંડુપુત્રો આવ્યા છે એ સાંભળીને હજારો લોકો વિવિધ વાહનોમાં બેઠા આવ્યા અને શ્રેષ્ઠ પુરુષો ખૂબ આનંદથી મળવા આવ્યા.
તે સમાસાદ્ય કૌન્તેયાન્વારણાવતકા જનાઃ। કૃત્વા જયાશિષઃ સર્વે પરિવાર્યોપતસ્થિરે
વારોણાવતના લોકો કુંતીપુત્રોને મળ્યા, સૌએ વિજયની શુભેચ્છા આપી અને તેમને ઘેરીને ઊભા રહ્યા.
તૈર્વૃતઃ પુરુષવ્યાઘ્રો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। વિબભૌ દેવસઙ્કાશો વજ્રપાણિરિવામરૈઃ
એ લોકોથી ઘેરાયેલા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, પુરુષોમાં વાઘ, દેવો જેવા તેજથી ઝળહળતા લાગ્યા, જેમ વજ્રધારી દેવો વચ્ચે.
સત્કૃતાશ્ચૈવ પૌરૈસ્તે પૌરાન્સત્કૃત્ય ચાનઘ। અલઙ્કૃતં જનાકીર્ણં વિવિશુર્વારણાવતમ્
શહેરવાસીઓએ તેમનું સન્માન કર્યું અને તેઓએ પણ સૌનું આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું. એ રીતે શોભાયમાન અને ભીડથી ભરેલા વારોણાવતમાં પ્રવેશ્યા.
તે પ્રવિશ્ય પુરીં વીરાસ્તૂર્ણં જગ્મુરથો ગૃહાન્। બ્રાહ્મણાનાં મહીપાલ રતાનાં સ્વેષુ કર્મસુ
શહેરમાં પ્રવેશીને પાંડવો ઝડપથી પોતાના ઘરમાં ગયા, જેમ બ્રાહ્મણો, રાજાઓ અને પોતાના કામમાં તત્પર લોકો પણ ગયા.
નગરાધિકૃતાનાં ચ ગૃહાણિ રથિનાં વરાઃ। ઉપતસ્થુર્નરશ્રેષ્ઠા વૈશ્યશૂદ્રગૃહાણ્યપિ
શહેરના અધિકારીઓના ઘરમાં શ્રેષ્ઠ રથીઓ ગયા અને વૈશ્ય તથા શૂદ્રોના ઘરોમાં પણ ગયા.
અર્ચિતાશ્ચ નરૈઃ પૌરૈઃ પાણ્ડવા ભરતર્ષભ। જગ્મુરાવસથં પશ્ચાત્પુરોચનપુરઃસરાઃ
શહેરના લોકો અને નાગરિકો દ્વારા પાંડવોનું સન્માન થયું. પછી પુરોચન આગળ રહી પાંડવોને નિવાસસ્થાને લઈ ગયો.
તેભ્યો ભક્ષ્યાણિ પાનાનિ શયનાનિ શુભાનિ ચ। આસનાનિ ચ મુખ્યાનિ પ્રદદૌ સ પુરોચનઃ
પુરોચને તેમને ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ, સુંદર પથારી અને ઉત્તમ બેઠકો આપીને આદર આપ્યો.
તત્ર તે સત્કૃતાસ્તેન સુમહાર્હપરિચ્છદાઃ। ઉપાસ્યમાનાઃ પુરુષૈરૂષુઃ પુરનિવાસિભિઃ
ત્યાં પુરોચન દ્વારા કિંમતી સામાનથી સજ્જ કરીને, શહેરના રહેવાસીઓએ તેમની સેવા કરી અને પાંડવો ત્યાં રહેવા લાગ્યા.
દશરાત્રોષિતાનાં તુ તત્ર તેષાં પુરોચનઃ। નિવેદયામાસ ગૃહં શિવાખ્યમશિવં તદા
દસ રાતો ત્યાં વિતાવી પછી, પુરોચનએ તેમને 'શિવ' નામનું ઘર બતાવ્યું, પણ એ સમયે એ ઘર કંઈ શુભ નહોતું.
તત્ર તે પુરુષવ્યાઘ્રા વિવિશુઃ સપરિચ્છદાઃ। પુરોચનસ્ય વચનાત્કૈલાસમિવ ગુહ્યકાઃ
ત્યાં એ પુરુષશાર્દૂલોએ પોતાના બધાં સાથીઓ સાથે, પુરોચનના કહેવા પર, જેમ યક્ષો કૈલાસમાં જાય છે એમ, એ ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો.
તચ્ચાગારમભિપ્રેક્ષ્ય સર્વધર્મભૃતાં વરઃ। ઉવાચાગ્નેયમિત્યેવં ભીમસેનં યુધિષ્ઠિરઃ
યુધિષ્ઠિરે એ ઘર ચાંપતી જોઈને, ધર્મને પાળનારા શ્રેષ્ઠ ભીમસેનને કહ્યું: 'ભીમ, આ તો સાચે અગ્નિનું ઘર છે.'
જિઘ્રાણોઽસ્ય વસાગન્ધં સર્પિર્જતુવિમિશ્રિતમ્। કૃતં હિ વ્યક્તમાગ્નેયમિદં વેશ્મ પરન્તપ
તેણે ઘરમાં ઘી અને લાક સાથે મિશ્રિત ચરબીની ગંધ આવતી અનુભવી અને કહ્યું: 'ભાઈ, આ ઘર સ્પષ્ટ રીતે સળગાવા માટે બનાવાયું છે.'
શણસર્જરસં વ્યક્તમાનીય ગૃહકર્મણિ। મુઞ્જબલ્વજવંશાદિદ્રવ્યં સર્વં ઘૃતોક્ષિતમ્
શણ અને સરજના રસ અહીં ઘરની બાંધકામમાં સ્પષ્ટ રીતે વપરાયા છે, અને મુંજ, બલ્વજ, વાંસ અને બીજું બધું સામાન પણ ઘીમાં પલાળેલું છે.
તૃણબલ્વજકાર્પાસવંશદારુકટાન્યપિ। આગ્નેયાન્યત્ર ક્ષિપ્તાનિ પરિતો વેશ્મનસ્તથા
ઘાસ, બલ્વજ, કાપસ, વાંસ, લાકડાં અને મોટા ગાંઠાં—all અગ્નિપ્રવૃત્તિ વસ્તુઓ—આ ઘરનાં ચારે બાજુ રાખવામાં આવ્યા છે.
શિલ્પિભિઃ સુકૃતં હ્યાપ્તૈર્વિનીતૈર્વેશ્મકર્મણિ। વિશ્વસ્તં મામયં પાપો દગ્ધુકામઃ પુરોચનઃ
આ ઘર કુશળ અને વિશ્વાસપાત્ર કારગરો દ્વારા સુંદર રીતે બનાવાયું છે, પણ આ દુરાશયી પુરોચન મને ભ્રમમાં મૂકી સળગાવવા ઈચ્છે છે.
તથા હિ વર્તતે મન્દઃ સુયોધનવશે સ્થિતઃ। ઇમાં તુ તાં મહાબુદ્ધિર્વિદુરો દૃષ્ટવાંસ્તથા
આ મૂર્ખ પુરોચન સુયોધનના વશમાં રહીને આવું કરે છે, પણ વિદુરે પોતાની મહાન બુદ્ધિથી આ બધું જાણી લીધું છે.
આપદં તેન માં પાર્થ સ સંબોધિતવાન્પુરા। તે વયં બોધિતાસ્તેન નિત્યમસ્મદ્ધિતૈષિણા
પાર્થ, વિદુરે પહેલેથી જ મને આ આપત્તિ વિશે ચેતવી દીધો હતો; તે હંમેશાં આપણા કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે અને અમને સતત જાણ કરી છે.
પિત્રા કનીયસા સ્નેહાદ્બુદ્ધિમન્તો શિવં ગૃહમ્। અનાર્યૈઃ સુકૃતં ગૂઢૈર્દુર્યોધનવશાનુગૈઃ
પિતાજીના નાના ભાઈએ, પોતાના સ્નેહથી અને બુદ્ધિથી, આપણાં માટે સુરક્ષિત ઘર તૈયાર કરાવ્યું, ભલે એ દુર્યોધનના વશમાં રહેલા દુષ્ટો દ્વારા છુપાઈને બનાવાયું હોય.