શૃણુ વિસ્તરશો રાજન્વદતો મે પરન્તપ। દાહં જતુગૃહસ્યૈતત્પાણ્ડવાનાં ચ મોક્ષણમ્
હે રાજન, હવે હું જે કહું છું તે ધ્યાનથી સાંભળ—જતુના મકાનનું દાહન અને પાંડવો કેવી રીતે બચ્યા તેનું વિગતવાર વર્ણન.
તતો દુર્યોધનો રાજા ધૃતરાષ્ટ્રમભાષત। પાણ્ડવેભ્યો ભયં નઃ સ્યાત્તાન્વિવાસયતાં ભવાન્। નિપુણેનાભ્યુપાયેન નગરં વારણાવતમ્
પછી દુર્યોધન રાજાએ ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું: 'પાંડવો તરફથી આપણને કોઈ ભય ન રહે, એ માટે કોઈ ચતુર ઉપાયથી તેમને વરણાવત શહેરમાંથી દૂર કરી દો.'
ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ પુત્રેણ શ્રુત્વા વચનમીરિતમ્। મુહૂર્તમિવ સંચિન્ત્ય દુર્યોધનમથાબ્રવીત્
ધૃતરાષ્ટ્રે પોતાના પુત્રના શબ્દો સાંભળ્યા પછી થોડું વિચાર્યું અને પછી દુર્યોધનને કહ્યું.
ધર્મનિત્યઃ સદા પાણ્ડુસ્તથા ધર્મપરાયણઃ। સર્વેષુ જ્ઞાતિષુ તથા મયિ ત્વાસીદ્વિશેષતઃ
પાંડુ હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર અને સદાય સારા માર્ગે ચાલતો હતો; આપણા બધા સગા-સંબંધીઓમાં, ખાસ કરીને મારા પ્રત્યે, એનું વલણ એવું જ હતું.
નાસૌ કિંચિદ્વિજાનાતિ ભોજનાદિચિકીર્ષિતમ્। નિવેદયતિ નિત્યં હિ મમ રાજ્યં ધૃતવ્રતઃ
એ ક્યારેય કંઈક, ભોજન જેવી સામાન્ય બાબતમાં પણ, મને પૂછ્યા વિના કરતો નહોતો; એ પોતાના વ્રતને પાળતો અને રાજ્યની વાતો પણ મને હંમેશા જણાવતો.
તસ્ય પુત્રો યથા પાણ્ડુસ્તથા ધર્મપરાયણઃ। ગુણવાન્લોકવિખ્યાતઃ પૌરવાણાં સુસંમતઃ
એનો દીકરો પણ પાંડુની જેમ ધર્મમાં સ્થિર છે, ગુણોથી ભરપૂર છે, લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે અને કુરુઓમાં બહુ માન્ય છે.
સ કથં શક્યતેઽસ્માભિરપાકર્તું બલાદિતઃ। પિતૃપૈતામાહાદ્રાજ્યાત્સસહાયો વિશેષતઃ
એમના જેવા સહાયકો સાથે, આપણે એને પિતૃ-પિતામહોના રાજ્યમાંથી બળજબરીથી કેવી રીતે દૂર કરી શકીએ?
ભૃતા હિ પાણ્ડુનાઽમાત્યા બલં ચ સતતં ભૃતમ્। ભૃતાઃ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ તેષામપિ વિશેષતઃ
પાંડુએ પોતાના મંત્રીઓ અને સેનાને હંમેશા સાચવી છે; અને એમના પુત્રો અને પૌત્રો પણ ખાસ કરીને એમના જ આધાર પર છે.
તે પુરા સત્કૃતાસ્તાત પાણ્ડુના નાગરા જનાઃ। કથં યુધિષ્ઠિરસ્યાર્થે ન નો હન્યુઃ સબાન્ધવાન્
પાંડુએ એ શહેરવાસીઓ અને નાગરિકોને પહેલાં બહુ માન આપ્યો છે; તો યૂધિષ્ઠિરના કારણે એ લોકો આપણને અને આપણા સગા-સંબંધીઓને કેમ નહીં મારી નાખે?
એવમેતન્મયા તાત ભાવિતં દોષમાત્મનિ। દૃષ્ટ્વા પ્રકૃતયઃ સર્વા અર્થમાનેન પૂજિતાઃ
હું આ દોષને પોતાનો માનીને વિચાર કર્યો છે, કારણ કે બધા લોકો, ધનથી સન્માન પામીને, હવે એમના તરફ વળેલા છે.
ધ્રુવમસ્મત્સહાયાસ્તે ભવિષ્યન્તિ પ્રધાનતઃ। અર્થવર્ગઃ સહામાત્યો મત્સંસ્થોઽદ્ય મહીપતે
નક્કી છે કે એ લોકો, ખાસ કરીને મુખ્ય લોકો, હવે એમના સહાયક બની જશે; ધનવાન લોકો અને એમના મંત્રીઓ પણ હવે એમની સાથે જ છે, રાજા.
સ ભવાન્પાણ્ડવાનાશુ વિવાસયિતુમર્હતિ। મૃદુનૈવાભ્યુપાયેન નગરં વારણાવતમ્
એથી, તું પાંડવોને શાંતિથી અને વહેલી તકે વરણાવત શહેરમાં મોકલી દેવું જોઈએ.
યદા પ્રતિષ્ઠિતં રાજ્યં મયિ રાજન્ભવિષ્યતિ। તદા કુન્તી સહાપત્યા પુનરેષ્યતિ ભારત
જ્યારે રાજ્ય મારે પર મજબૂત રીતે સ્થિર થઈ જશે, ત્યારે કુંતી પોતાના પુત્રો સાથે પાછી આવી જશે, હે ભારત.
દુર્યોધન મમાપ્યેતદ્ધૃદિ સંપરિવર્તતે। અભિપ્રાયસ્ય પાપત્વાન્નૈવં તુ વિવૃણોમ્યહમ્
દુર્યોધન, આ વાત પણ મારા મનમાં આવે છે; પણ એ ઈરાદો દુષ્ટ હોવાથી હું એ ખુલ્લેઆમ નથી કહેતો.
ન ચ ભીષ્મો ન ચ દ્રોણો ન ચ ક્ષત્તા ન ગૌતમઃ। વિવાસ્યમાનાન્કૌન્તેયાનનુમંસ્યન્તિ કર્હિચિત્
ભીષ્મ, દ્રોણ, વિદુર કે કૃપાચાર્ય—આ પૈકી કોઈ પણ કદી પાંડવોને દૂર મોકલવામાં સહમતિ આપશે નહીં.
સમા હિ કૌરવેયાણાં વયં તે ચૈવ પુત્રક। નૈતે વિષમમિચ્છેયુર્ધર્મયુક્તા મનસ્વિનઃ
અમે અને એ લોકો, બન્ને કૌરવો છીએ, પુત્ર; એ મહાન આત્માઓ ધર્મમાં સ્થિર છે, એ કદી અણ્યાય ઇચ્છશે નહીં.
તે વયં કૌરવેયાણામેતેષાં ચ મહાત્મનામ્। કથં ન વધ્યતાં તાત ગચ્છામ જગતસ્તથા
અમે પણ કૌરવો છીએ અને એ મહાન આત્માઓ પણ; હે પુત્ર, આવી ક્રિયા કરીને દુનિયામાં આપણે કેમ નાશ પામીએ નહીં?
મધ્યસ્થઃ સતતં ભીષ્મો દ્રોણપુત્રો મયિ સ્થિતઃ। યતઃ પુત્રસ્તતો દ્રોણો ભવિતા નાત્ર સંશયઃ
ભીષ્મ હંમેશા નિષ્પક્ષ રહે છે અને દ્રોણપુત્ર મારી બાજુ છે; દ્રોણ તો પોતાના પુત્ર જ્યાં જાય ત્યાં જ રહેશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
કૃપઃ શારદ્વતશ્ચૈવ યત એતૌ તતો ભવેત્। દ્રોણં ચ ભાગિનેયં ચ ન સ ત્યક્ષ્યતિ કર્હિચિત્
કૃપ, શારદ્વતનો પુત્ર, એ બંને જ્યાં જાય ત્યાં જશે; દ્રોણ પણ પોતાના ભાણેજને કદી છોડશે નહીં.
ક્ષત્તાઽર્થબદ્ધસ્ત્વસ્માકં પ્રચ્છન્નં સંયતઃ પરૈઃ। ન ચૈકઃ સ સમર્થોઽસ્માન્પામ્ડવાર્થેઽધિબાધિતુમ્
વિદુર આપણા હિતથી બંધાયેલો છે, પણ બીજા લોકોના કારણે છુપાઈને રહે છે; પણ એ એકલો પાંડવો માટે આપણને હરાવી શકતો નથી.
સુવિસ્રબ્ધઃ પાણ્ડુપુત્રાન્સહ માત્રા પ્રવાસય। વારણાવતમદ્યૈવ યથા યાન્તિ યથા કુરુ
પૂરેપૂરો વિશ્વાસ રાખીને, પાંડુના પુત્રોને તેમની માતા સાથે વિદેશનમાં મોકલો; હે કુરુ, તેઓ આજે જ વરણાવત જવા જાય તે રીતે તેમને મોકલો.
વિનિદ્રકરણં ઘોરં હૃદિ શલ્યમિવાર્પિતમ્। શોકપાવકમુદ્ભૂતં કર્મણૈતેન નાશય
આ કાર્યથી, જે દુઃખની અગ્નિ ઉગીને તારા હૃદયમાં કાંટાની જેમ વેઠાઈ છે અને ઊંઘ હરામ કરી છે, એ ભયાનક વેદનાનો અંત કર.
વૈશંપાયન ઉવાચ
વૈશંપાયન કહે છે:
તતો દુર્યોધનો રાજા સર્વાસ્તુ પ્રકૃતીઃ શનૈઃ। અર્થમાનપ્રદાનાભ્યાં સંજહાર સહાનુજઃ। `યુયુત્સુમપનીયૈકં ધાર્તરાષ્ટ્રં સહોદરમ્
પછી દુર્યોધન રાજાએ પોતાના ભાઈઓ સાથે ધીમે ધીમે સૌ પ્રજાને ધન અને સન્માન આપીને પોતાના પક્ષમાં કરી લીધા અને યુયુત્સુને પાંડવોથી અલગ કર્યો.
ધૃતરાષ્ટ્રપ્રયુક્તાસ્તુ કેચિત્કુશલમન્ત્રિણઃ। કથયાઞ્ચક્રિરે રમ્યં નગરં વારણાવતમ્
કેટલાક બુદ્ધિશાળી મંત્રીઓ, ધૃતરાષ્ટ્રના આદેશે, વરણાવત શહેરની સુંદરતાની વખાણ કરવા લાગ્યા.
અયં સમાજઃ સુમહાન્રમણીયતમો ભુવિ। ઉપસ્થિતઃ પશુપતેર્નગરે વારણાવતે
આ સભા ધરતી પર સૌથી વિશાળ અને મનોહર છે, જે પશુપતિના શહેર વરણાવતમાં એકઠી થઈ છે.
સર્વરત્નસમાકીર્ણે પુણ્યદેશે મનોરમે। ઇત્યેવં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય વચનાચ્ચક્રિરે કથાઃ
તેઓ ધૃતરાષ્ટ્રના શબ્દો ફરી ફરી કહીને, વરણાવતને સર્વ રત્નોથી ભરપૂર, પવિત્ર અને રમણીય સ્થળ તરીકે વર્ણવતા હતા.
કથ્યમાને તથા રમ્યે નગરે વારણાવતે। ગમને પાણ્ડુપુત્રાણાં જજ્ઞે તત્ર મતિર્નૃપ
જ્યારે તેઓ વરણાવતના સુંદર શહેરની વારંવાર વાત કરતા, ત્યારે રાજાના મનમાં પાંડુપુત્રોને ત્યાં મોકલવાનો વિચાર આવ્યો.
યદા ત્વમન્યત નૃપો જાતકૌતૂહલા ઇતિ। ઉવાચૈતાનેત્ય તદા પાણ્ડવાનમ્બિકાસુતઃ
જ્યારે રાજાએ તેમની ઉત્સુકતા વધતી જોઈ, ત્યારે અંબિકાપુત્રે પાંડવોને બોલાવી એમ કહ્યું.
અધીતાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ યુષ્માભિરિહ કૃત્સ્નશઃ। અસ્ત્રાણિ ચ તથા દ્રોણાદ્ગૌતમાચ્ચ શરદ્વતઃ
તમે અહીં બધાં શાસ્ત્રો સારી રીતે ભણી લીધાં છે અને દ્રોણ તથા ગૌતમપુત્ર શરદ્વત પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યાનું જ્ઞાન પણ મેળવી લીધું છે.