તતો વિદુરવાક્યેન નાવં વિક્ષિપ્ય પાણ્ડવાઃ। ધનં ચાદાય તૈર્દત્તમરિષ્ટં પ્રાવિશન્વનમ્
પછી વિદુરજીના કહેવા પ્રમાણે પાંડવો નાવમાં બેઠા, તેમને મળેલું ધન લઈને, કોઈ નુકસાન વિના વનમાં પ્રવેશ્યા.
નિષાદી પઞ્ચપુત્રા તુ જાતેષુ તત્ર વેશ્મનિ। કારણાભ્યાગતા દગ્ધા સહ પુત્રૈરનાગસા
ત્યાં એ ઘરમાં, એક નિષાદ સ્ત્રી અને તેના પાંચ પુત્રો, જે કોઈ કારણસર આવ્યા હતા, નિર્દોષ હોવા છતાં, બળીને ભસ્મ થઈ ગયા.
સ ચ મ્લેચ્છાધમઃ પાપો દગ્ધસ્તત્ર પુરોચનઃ। વઞ્ચિતાશ્ચ દુરાત્માનો ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સહાનુગાઃ
અને ત્યાં, પાપી અને નીચ જાતિના પુરોચન પણ બળી ગયો; અને દુષ્ટ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો તથા તેમના સાથીઓ ઠગાઈ ગયા.
અવિજ્ઞાતા મહાત્મનો જનાનામક્ષતાસ્તથા। જનન્યા સહ કૌન્તેયા મુક્તા વિદુરમન્ત્રિતાઃ
લોકોને ખબર પણ ન પડી અને મહાન આત્માવાળા કૌંતેયો પોતાની માતા સાથે, વિદુરજીના ઉપાયથી, સુરક્ષિત રીતે છુટકા પામ્યા.
તતસ્તસ્મિન્પુરે લોકા નગરે વારણાવતે। દૃષ્ટ્વા જતુગૃહં દગ્ધમન્વશોચન્ત દુઃખિતાઃ
પછી વરણાવતના એ શહેરમાં, લોકો જ્યારે જતુના મકાનને બળતું જોયું, ત્યારે બધા ખૂબ દુઃખી થઈ ગયા.
પ્રેષયામાસૂ રાજાનં યથાવૃત્તં નિવેદિતુમ્। સંવૃતસ્તે મહાન્કામઃ પાણ્ડવાન્દગ્ધવાનસિ
તેમણે રાજાને જે બન્યું હતું તેની જાણ કરવા દૂત મોકલ્યો; પાંડવો બળી ગયા એવી સમજથી બધાની મોટી ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ.
સકામો ભવ કૌરવ્ય ભુઙ્ક્ષ્વ રાજ્યં સપુત્રકઃ। તચ્છ્રુત્વા ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ સહપુત્રેણ શોચયન્
'હે કૌરવ, હવે તું અને તારા પુત્રો રાજસુખ માણો.' આ સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્ર પોતાના પુત્ર સાથે દુઃખી થયો.
પ્રેતકાર્યાણિ ચ તથા ચકાર સહ બાન્ધવૈઃ। પાણ્ડવાનાં તથા ક્ષત્તા ભીષ્મશ્ચ કુરુસત્તમઃ
પાંડવો માટે ધૃતરાષ્ટ્રે પોતાના સંબંધીઓ સાથે મળીને અંત્યક્રિયા કરી; અને કશ્તા તથા કુરુશ્રેષ્ઠ ભીષ્મએ પણ એ જ કર્યું.
પુનર્વિસ્તરશઃ શ્રોતુમિચ્છામિ દ્વિજસત્તમ। દાહં જતુગૃહસ્યૈવ પાણ્ડવાનાં ચ મોક્ષણમ્
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, હું ફરીથી વિગતે સાંભળવા ઇચ્છું છું—જતુના મકાનનું દાહન અને પાંડવો કેવી રીતે બચ્યા.
સુનૃશંસમિદં કર્મ તેષાં ક્રૂરોપસંહિતમ્। કીર્તયસ્વ યથાવૃત્તં પરં કૌતૂહલં મમ
આ કૃત્ય તો અત્યંત ક્રૂર રીતે રચાયું હતું, પણ અંતે દયાળુ સાબિત થયું. જે રીતે બન્યું તે બધું મને કહો; મારી જિજ્ઞાસા ખૂબ જ વધારે છે.
શૃણુ વિસ્તરશો રાજન્વદતો મે પરન્તપ। દાહં જતુગૃહસ્યૈતત્પાણ્ડવાનાં ચ મોક્ષણમ્
હે રાજન, હવે હું જે કહું છું તે ધ્યાનથી સાંભળ—જતુના મકાનનું દાહન અને પાંડવો કેવી રીતે બચ્યા તેનું વિગતવાર વર્ણન.
તતો દુર્યોધનો રાજા ધૃતરાષ્ટ્રમભાષત। પાણ્ડવેભ્યો ભયં નઃ સ્યાત્તાન્વિવાસયતાં ભવાન્। નિપુણેનાભ્યુપાયેન નગરં વારણાવતમ્
પછી દુર્યોધન રાજાએ ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું: 'પાંડવો તરફથી આપણને કોઈ ભય ન રહે, એ માટે કોઈ ચતુર ઉપાયથી તેમને વરણાવત શહેરમાંથી દૂર કરી દો.'
ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ પુત્રેણ શ્રુત્વા વચનમીરિતમ્। મુહૂર્તમિવ સંચિન્ત્ય દુર્યોધનમથાબ્રવીત્
ધૃતરાષ્ટ્રે પોતાના પુત્રના શબ્દો સાંભળ્યા પછી થોડું વિચાર્યું અને પછી દુર્યોધનને કહ્યું.
ધર્મનિત્યઃ સદા પાણ્ડુસ્તથા ધર્મપરાયણઃ। સર્વેષુ જ્ઞાતિષુ તથા મયિ ત્વાસીદ્વિશેષતઃ
પાંડુ હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર અને સદાય સારા માર્ગે ચાલતો હતો; આપણા બધા સગા-સંબંધીઓમાં, ખાસ કરીને મારા પ્રત્યે, એનું વલણ એવું જ હતું.
નાસૌ કિંચિદ્વિજાનાતિ ભોજનાદિચિકીર્ષિતમ્। નિવેદયતિ નિત્યં હિ મમ રાજ્યં ધૃતવ્રતઃ
એ ક્યારેય કંઈક, ભોજન જેવી સામાન્ય બાબતમાં પણ, મને પૂછ્યા વિના કરતો નહોતો; એ પોતાના વ્રતને પાળતો અને રાજ્યની વાતો પણ મને હંમેશા જણાવતો.
તસ્ય પુત્રો યથા પાણ્ડુસ્તથા ધર્મપરાયણઃ। ગુણવાન્લોકવિખ્યાતઃ પૌરવાણાં સુસંમતઃ
એનો દીકરો પણ પાંડુની જેમ ધર્મમાં સ્થિર છે, ગુણોથી ભરપૂર છે, લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે અને કુરુઓમાં બહુ માન્ય છે.
સ કથં શક્યતેઽસ્માભિરપાકર્તું બલાદિતઃ। પિતૃપૈતામાહાદ્રાજ્યાત્સસહાયો વિશેષતઃ
એમના જેવા સહાયકો સાથે, આપણે એને પિતૃ-પિતામહોના રાજ્યમાંથી બળજબરીથી કેવી રીતે દૂર કરી શકીએ?
ભૃતા હિ પાણ્ડુનાઽમાત્યા બલં ચ સતતં ભૃતમ્। ભૃતાઃ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ તેષામપિ વિશેષતઃ
પાંડુએ પોતાના મંત્રીઓ અને સેનાને હંમેશા સાચવી છે; અને એમના પુત્રો અને પૌત્રો પણ ખાસ કરીને એમના જ આધાર પર છે.
તે પુરા સત્કૃતાસ્તાત પાણ્ડુના નાગરા જનાઃ। કથં યુધિષ્ઠિરસ્યાર્થે ન નો હન્યુઃ સબાન્ધવાન્
પાંડુએ એ શહેરવાસીઓ અને નાગરિકોને પહેલાં બહુ માન આપ્યો છે; તો યૂધિષ્ઠિરના કારણે એ લોકો આપણને અને આપણા સગા-સંબંધીઓને કેમ નહીં મારી નાખે?
એવમેતન્મયા તાત ભાવિતં દોષમાત્મનિ। દૃષ્ટ્વા પ્રકૃતયઃ સર્વા અર્થમાનેન પૂજિતાઃ
હું આ દોષને પોતાનો માનીને વિચાર કર્યો છે, કારણ કે બધા લોકો, ધનથી સન્માન પામીને, હવે એમના તરફ વળેલા છે.
ધ્રુવમસ્મત્સહાયાસ્તે ભવિષ્યન્તિ પ્રધાનતઃ। અર્થવર્ગઃ સહામાત્યો મત્સંસ્થોઽદ્ય મહીપતે
નક્કી છે કે એ લોકો, ખાસ કરીને મુખ્ય લોકો, હવે એમના સહાયક બની જશે; ધનવાન લોકો અને એમના મંત્રીઓ પણ હવે એમની સાથે જ છે, રાજા.
સ ભવાન્પાણ્ડવાનાશુ વિવાસયિતુમર્હતિ। મૃદુનૈવાભ્યુપાયેન નગરં વારણાવતમ્
એથી, તું પાંડવોને શાંતિથી અને વહેલી તકે વરણાવત શહેરમાં મોકલી દેવું જોઈએ.
યદા પ્રતિષ્ઠિતં રાજ્યં મયિ રાજન્ભવિષ્યતિ। તદા કુન્તી સહાપત્યા પુનરેષ્યતિ ભારત
જ્યારે રાજ્ય મારે પર મજબૂત રીતે સ્થિર થઈ જશે, ત્યારે કુંતી પોતાના પુત્રો સાથે પાછી આવી જશે, હે ભારત.
દુર્યોધન મમાપ્યેતદ્ધૃદિ સંપરિવર્તતે। અભિપ્રાયસ્ય પાપત્વાન્નૈવં તુ વિવૃણોમ્યહમ્
દુર્યોધન, આ વાત પણ મારા મનમાં આવે છે; પણ એ ઈરાદો દુષ્ટ હોવાથી હું એ ખુલ્લેઆમ નથી કહેતો.
ન ચ ભીષ્મો ન ચ દ્રોણો ન ચ ક્ષત્તા ન ગૌતમઃ। વિવાસ્યમાનાન્કૌન્તેયાનનુમંસ્યન્તિ કર્હિચિત્
ભીષ્મ, દ્રોણ, વિદુર કે કૃપાચાર્ય—આ પૈકી કોઈ પણ કદી પાંડવોને દૂર મોકલવામાં સહમતિ આપશે નહીં.
સમા હિ કૌરવેયાણાં વયં તે ચૈવ પુત્રક। નૈતે વિષમમિચ્છેયુર્ધર્મયુક્તા મનસ્વિનઃ
અમે અને એ લોકો, બન્ને કૌરવો છીએ, પુત્ર; એ મહાન આત્માઓ ધર્મમાં સ્થિર છે, એ કદી અણ્યાય ઇચ્છશે નહીં.
તે વયં કૌરવેયાણામેતેષાં ચ મહાત્મનામ્। કથં ન વધ્યતાં તાત ગચ્છામ જગતસ્તથા
અમે પણ કૌરવો છીએ અને એ મહાન આત્માઓ પણ; હે પુત્ર, આવી ક્રિયા કરીને દુનિયામાં આપણે કેમ નાશ પામીએ નહીં?
મધ્યસ્થઃ સતતં ભીષ્મો દ્રોણપુત્રો મયિ સ્થિતઃ। યતઃ પુત્રસ્તતો દ્રોણો ભવિતા નાત્ર સંશયઃ
ભીષ્મ હંમેશા નિષ્પક્ષ રહે છે અને દ્રોણપુત્ર મારી બાજુ છે; દ્રોણ તો પોતાના પુત્ર જ્યાં જાય ત્યાં જ રહેશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
કૃપઃ શારદ્વતશ્ચૈવ યત એતૌ તતો ભવેત્। દ્રોણં ચ ભાગિનેયં ચ ન સ ત્યક્ષ્યતિ કર્હિચિત્
કૃપ, શારદ્વતનો પુત્ર, એ બંને જ્યાં જાય ત્યાં જશે; દ્રોણ પણ પોતાના ભાણેજને કદી છોડશે નહીં.
ક્ષત્તાઽર્થબદ્ધસ્ત્વસ્માકં પ્રચ્છન્નં સંયતઃ પરૈઃ। ન ચૈકઃ સ સમર્થોઽસ્માન્પામ્ડવાર્થેઽધિબાધિતુમ્
વિદુર આપણા હિતથી બંધાયેલો છે, પણ બીજા લોકોના કારણે છુપાઈને રહે છે; પણ એ એકલો પાંડવો માટે આપણને હરાવી શકતો નથી.