પાણ્ડવા અપિ તત્સર્વં પ્રતિચક્રુર્યથાબલમ્। ઉદ્ભાવનમકુર્વન્તો વિદુરસ્ય મતે સ્થિતાઃ
પાંડવો પણ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બધું જવાબ આપતા, કોઈપણ પ્રકારનું ગર્વ ન કરતા અને વિદુરના સલાહ પ્રમાણે જ ચાલતા.
ગુણૈઃ સમુદિતાન્દૃષ્ટ્વા પૌરાઃ પાણ્ડુસુતાંસ્તદા। કથયાઞ્ચક્રિરે તેષાં ગુણાન્સંસત્સુ ભારત
શહેરના લોકો જ્યારે પાંડુપુત્રોમાં રહેલા ગુણો જોયા, ત્યારે તેઓ એકબીજામાં તેમના ગુણોની ચર્ચા કરવા લાગ્યા.
રાજ્યપ્રાપ્તિં ચ સંપ્રાપ્તં જ્યેષ્ઠં પાણ્ડુસુતં તદા। કથયન્તિ સ્મ સંભૂય ચત્વરેષુ સભાસુ ચ
તેઓ ચૌકમાં અને સભામાં ભેગા થઈને મોટા પાંડવને રાજ્ય મળ્યું છે એ વાત કરતા.
પ્રજ્ઞાશ્ચક્ષુરચક્ષુષ્ટ્વાદ્ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ। રાજ્યં ન પ્રાપ્તવાન્પૂર્વં સ કથં નૃપતિર્ભવેત્
ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા હોવા છતાં અંધ હતા, બુદ્ધિશાળી હોવા છતાં પહેલાં તેમને રાજ્ય મળ્યું નહોતું, તો હવે તેઓ રાજા કેવી રીતે બની શકે?
તથા શાન્તનવો ભીષ્મઃ સત્યસન્ધો મહાવ્રતઃ। પ્રત્યાખ્યાય પુરા રાજ્યં ન સ જાતુ ગ્રહીષ્યતિ
એ જ રીતે, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ સત્યનિષ્ઠ અને મહાન વ્રતધારી છે; તેણે અગાઉ રાજ્ય સ્વીકાર્યું નહોતું, તો હવે કદી સ્વીકારશે નહીં.
તે વયં પાણ્ડવજ્યેષ્ઠં તરુણં વૃદ્ધશીલિનમ્। અભિષિઞ્ચામ સાધ્વદ્ય સત્યકારુણ્યવેદિનમ્
એથી, ચાલો આપણે પાંડવોમાં મોટા, યુવાન છતાં વૃદ્ધો જેવી આચરણ ધરાવતા અને સત્ય-દયાને જાણનારા પાંડવને રાજતિલક કરીએ.
સ હિ ભીષ્મં શાન્તનવં ધૃતરાષ્ટ્રં ચ ધર્મવિત્। સપુત્રં વિવિધૈર્ભોગૈર્યોજયિષ્યતિ પૂજયન્
એ પાંડવ ભીષ્મ અને ધૃતરાષ્ટ્રને, ધર્મને જાણનારા તેમના પુત્રો સહિત, વિવિધ ભોગ-આનંદથી સન્માન આપશે.
તેષાં દુર્યોધનઃ શ્રુત્વા તાનિ વાક્યાનિ જલ્પતામ્। યુધિષ્ઠિરાનુરક્તાનાં પર્યતપ્યત દુર્મતિઃ
યુધિષ્ઠિરને પ્રેમ કરનારા લોકોની આવી વાતો સાંભળી દુશ્ચિત્ત દુર્યોધન ખૂબ જ દુઃખી થયો.
સ તપ્યમાનો દુષ્ટાત્મા તેષાં વાચો ન ચક્ષમે। ઈર્ષ્યયા ચાપિ સંતપ્તો ધૃતરાષ્ટ્રમુપાગમત્
એ દુષ્ટહૃદયે આ વાતો સહન કરી શક્યો નહીં; ઈર્ષ્યાથી બળીને ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે ગયો.
તતો વિરહિતં દૃષ્ટ્વા પિતરં પ્રતિપૂજ્ય સઃ। પૌરાનુરાગસંતપ્તઃ પશ્ચાદિદમભાષત
પિતાને એકલા જોઈ, તેણે વંદન કર્યું અને શહેરવાસીઓના પાંડવો માટેના પ્રેમથી દુઃખી થઈ પછી આ રીતે બોલ્યો.
શ્રુતા મે જલ્પતાં તાત પૌરાણામશિવા ગિરઃ। ત્વામનાદૃત્ય ભીષ્મં ચ પતિમિચ્છન્તિ પાણ્ડવમ્
પિતા, મેં શહેરના લોકોની અશુભ વાતો સાંભળી છે; તેઓ તમને અને ભીષ્મને અવગણીને પાંડવને રાજા બનાવવા ઈચ્છે છે.
મતમેતચ્ચ ભીષ્મસ્ય ન સ રાજ્યં બુભુક્ષતિ। અસ્માકં તુ પરાં પીડાં ચિકીર્ષન્તિ પુરે જનાઃ
આ ભીષ્મનું પણ મત છે—તે રાજ્ય ઈચ્છતો નથી; પણ શહેરના લોકો અમને ભારે પીડા આપવી માંગે છે.
પિતૃતઃ પ્રાપ્તવાન્રાજ્યં પાણ્ડુરાત્મગુણૈઃ પુરા। ત્વમન્ધગુણસંયોગાત્પ્રાપ્તં રાજ્યં ન લબ્ધવાન્
પાંડુએ પોતાના ગુણોથી પિતાથી રાજ્ય મેળવ્યું હતું; પણ તમે અંધપણાં અને ગુણોની સાથે હોવા છતાં રાજ્ય મેળવી શક્યા નથી.
સ એષ પાણ્ડોર્દાયાદ્યં યદિ પ્રાપ્નોતિ પાણ્ડવઃ। તસ્ય પુત્રો ધ્રુવં પ્રાપ્તસ્તસ્ય તસ્યાપિ ચાપરઃ
જો પાંડવ પાંડુનું વારસુ મેળવે છે, તો પછી તેના પુત્રને પણ ચોક્કસ એ મળશે અને પછી તેના વંશજને પણ.
તે વયં રાજવંશેન હીનાઃ સહ સુતૈરપિ। અવજ્ઞાતા ભવિષ્યામો લોકસ્ય જગતીપતે
અમે અને અમારા પુત્રો રાજવંશથી વંચિત રહીશું અને જગતમાં સૌના ઉપહાસના પાત્ર બની જઈશું, હે પૃથ્વીનાથ.
સતતં નિરયં પ્રાપ્તાઃ પરપિણ્ડોપજીવિનઃ। ન ભવેમ યથા રાજંસ્તથા નીતિર્વિધીયતામ્
હંમેશા પરના ટુકડાં પર જીવતા દુઃખમાં ફસાઈશું, એવી સ્થિતિ ન આવે, હે રાજા, એવી નીતિ ગોઠવો.
યદિ ત્વં હિ પુરા રાજન્નિદં રાજ્યમવાપ્તવાન્। ધ્રુવં પ્રાપ્સ્યામ ચ વયં રાજ્યમપ્યવશે જને
જો તમે પહેલાં રાજ્ય મેળવ્યું હોત, તો અમને પણ રાજ્ય મળત, ભલે બચેલા લોકોમાં જ કેમ ન હોય.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ પુત્રસ્ય શ્રુત્વા વચનમીદૃશમ્। મુહૂર્તમિવ સંચિન્ત્ય દુર્યોધનમથાબ્રવીત્
પછી ધૃતરાષ્ટ્રે પોતાના પુત્રની આવી વાતો સાંભળી થોડું વિચાર્યું અને પછી દુર્યોધનને કહ્યું.
ધર્મનિત્યસ્તથા પાણ્ડુઃ સુપ્રીતો મયિ કૌરવઃ। સર્વેષુ જ્ઞાતિષુ તથા મદીયેષુ વિશેષતઃ
પાંડુ હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહેતા અને મને ખૂબ જ પ્રસન્ન રાખતા, હે કૌરવ, અને મારા બધા સંબંધીઓમાં ખાસ કરીને મને વધારે પ્રેમ કરતા.
નાત્ર કિંચન જાનાતિ ભોજનાદિ ચિકીર્ષિતમ્। નિવેદયતિ તત્સર્વં મયિ ધર્મભૃતાં વરઃ
ભોજન વગેરેની વ્યવસ્થા વિશે પાંડુ ક્યારેય કંઈ જાણતા નહોતા; ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાંડુ એ બધું મને જ જણાવતા.
તસ્ય પુત્રો યથા પાણ્ડુસ્તથા ધર્મપરઃ સદા। ગુણાવાઁલ્લોકવિખ્યાતો નગરે ચ પ્રતિષ્ઠિતઃ
પાંડુનો પુત્ર પણ પાંડુ જેવો હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર છે, ગુણવાન છે, આખા જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે અને શહેરમાં મજબૂત રીતે સ્થાપિત છે.
સ કથં શક્યતેઽસ્માભિરપાક્રષ્ટું નરર્ષભઃ। રાજ્યમેષ હિ નઃ પ્રાપ્તઃ સસહયો વિશેષતઃ
એવો પુરુષશ્રેષ્ઠને આપણે કેવી રીતે દૂર કરી શકીએ? કારણ કે આ રાજ્ય તો ખાસ કરીને તેના સાથીઓ સાથે મળીને એને મળ્યું છે.
ભૃતા હિ પાણ્ડુનાઽમાત્યા બલં ચ સતતં મતમ્। ધૃતાઃ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ તેષામપિ વિશેષતઃ
પાંડુએ તો અમાત્યો અને સેનાને પણ જીત્યા હતા, અને ખાસ કરીને તેમના પુત્રો અને પૌત્રો પણ પાંડુ તરફ હતા.
તે તથા સંસ્તુતાસ્તાત વિષયે પાણ્ડુના નરાઃ। કથં યુધિષ્ઠિરસ્યાર્થે ન નો હન્યુઃ સબાન્ધવાન્
પાંડુએ પોતાના રાજ્યમાં જેમણે પુરુષોને એટલા માન આપ્યા છે, એ લોકો યુધિષ્ઠિર માટે આપણને અને આપણા સંબંધીઓને કેમ ન મારશે?
નૈતે વિષયમિચ્છેયુર્ધર્મત્યાગે વિશેષતઃ। તે વયં કૌરવેન્દ્રાણામેતેષાં ચ મહાત્મનામ્
એ લોકો ધર્મ છોડીને રાજ્યને ઇચ્છશે જ નહીં; અમે કૌરવોના સ્વામી અને એ મહાન આત્માઓ પણ.
કથં ન વાચ્યતાં તાત ગચ્છેમ જગતસ્તથા
હે પ્રિય, દુનિયાથી આમ આપણે જતાં રહીશું એવું કેમ નહીં કહેવાય?
મધ્યસ્થઃ સતતં ભીષ્મો દ્રોણપુત્રો મયિ સ્થિતઃ। યતઃ પુતસ્તતો દ્રોણો ભવિતા નાત્ર સંશયઃ
ભીષ્મ હંમેશા મધ્યસ્થ રહે છે, અને દ્રોણપુત્ર મારી તરફ છે; પુત્ર જ્યાં જાય ત્યાં દ્રોણ પણ જશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
કૃપઃ શારદ્વતશ્ચૈવ યત એવ વયં તતઃ। બાગિનેયં તતો દ્રૌણિં ન ત્યક્ષ્યતિ કથંચન
શારદ્વતપુત્ર કૃપ પણ એ જ કારણથી અમારી તરફ છે; અને દ્રોણપુત્ર ક્યારેય પોતાના મામાને છોડશે નહીં.
ક્ષત્તા તુ બન્ધુરસ્માકં પ્રચ્છન્નસ્તુ તતઃ પરૈઃ। ન ચૈકઃ સ સમર્થોઽસ્માન્પાણ્ડવાર્થે પ્રબાધિતુમ્
વિદુર તો આપણો સંબંધીએ છે, પણ છુપાઈને પાંડવો તરફ છે; અને એકલો એ આપણને પાંડવો માટે હરાવી શકતો નથી.
સુવિસ્રબ્ધાન્પાણ્ડુસુતાન્સહ માત્રા વિવાસય। વારણાવતમદ્યૈવ નાત્ર દોષો ભવિષ્યતિ
પાંડુપુત્રોને તેમની માતા સાથે આજે જ નિર્ભયપણે વારણાવટમાં વિસર્જિત કરો; તેમાં કોઈ દોષ નથી.