ભીમસેનસહાયશ્ચ રથાનામયુતં ચ સઃ। અર્જુનઃ સમરે પ્રાચ્યાન્સર્વાનેકરથોઽજયત્
ભીમસેનની મદદથી અર્જુને એકલાએ જ પોતાના રથ પર ચડી, દસ હજાર રથો સહિત બધા પૂર્વ દિશાના રાજાઓને યુદ્ધમાં જીત્યા.
તથૈવૈકરથો ગત્વા દક્ષિણામજયદ્દિશમ્। ધનૌઘં પ્રાપયામાસ કુરુરાષ્ટ્રં ધનઞ્જયઃ
એ જ રીતે, ધનંજયે એકલાએ જ રથ પર દક્ષિણ દિશા જીતીને, ઘણું ધન કુરુ રાજ્યમાં લાવ્યું.
યતઃ પઞ્ચદશે વર્ષે સર્વમેતચ્ચકાર સઃ। તં દૃષ્ટ્વા ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં તતો ભયમજાયત
આ બધું તેણે પંદરમા વર્ષે કરી બતાવ્યું; આ જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોમાં ભય ઊભું થયું.
યઃ સર્વાન્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાન્વિપ્રચકાર હ। ભીમસેનો મહાબાહુર્બલાદ્બલવતાં વરઃ
મહાબાહુ ભીમસેન, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તેણે ધૃતરાષ્ટ્રના બધા પુત્રોને બળપૂર્વક વશમાં કર્યા.
અદુષ્ટભાવં તં દોષૈર્જગૃહુર્દોષબુદ્ધયઃ। ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તથા સર્વે ભયાદ્ભીમસ્ય કર્મણા
ભીમસેન નિર્દોષ હોવા છતાં, ધૃતરાષ્ટ્રના બધા પુત્રોએ ભયવશ અને દુર્ભાવનાથી તેના પર દોષ મૂક્યા.
તં દૃષ્ટ્વા કર્મભિઃ પાર્થાન્સર્વાનાગતલક્ષણાન્। બલાદ્બહુગુણાંસ્તેભ્યો બિભિયુર્દોષબુદ્ધયઃ
પાંડવોના મહાન કાર્યો અને અનેક ગુણો જોઈ, દુર્ભાવનાવાળા લોકો તેમને જોઈને ડરી ગયા.
એવં સર્વે મહાત્માનઃ પાણ્ડવા મનુજોત્તમાઃ। પરરાષ્ટ્રાણિ નિર્જિત્ય સ્વરાષ્ટ્રં વવૃધુઃ પુરા
આ રીતે, મહાત્મા પાંડવો, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, વિદેશી રાજ્યો જીતીને પોતાના રાજ્યને સુખી અને સમૃદ્ધ બનાવ્યું.
તતો બલમતિખ્યાતં વિજ્ઞાય દૃઢધન્વિનામ્। દૂષિતઃ સહસા ભાવો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પાણ્ડુષુ। સ ચિન્તાપરમો રાજા ન નિદ્રામલભન્નિશિ
પછી, આ દૃઢ ધનુર્ધરોની અતિશય શક્તિ જાણી, ધૃતરાષ્ટ્રના પાંડવો પ્રત્યેના ભાવમાં તુરંત કડવાશ આવી; રાજા ચિંતામાં ગરક થયો અને રાતે ઊંઘી શક્યો નહીં.
પ્રાણાધિકં ભીમસેનં કૃતવિદ્યં ધનઞ્જયમ્। દુર્યોધનો લક્ષયિત્વા પર્યતપ્યત દુર્મનાઃ
ભીમસેનને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય અને ધનંજયને સર્વ કળામાં નિપુણ જોઈ, દુર્યોધનનું મન ખૂબ જ દુઃખી થયું.
તતો વૈકર્તનઃ કર્ણઃ શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ। અનેકારભ્યુપાયૈસ્તે જિઘાંસન્તિ સ્મ પાણ્ડવાન્
પછી વિકાર્તનપુત્ર કર્ણ અને સૌબલ શકુનિ, અનેક ઉપાયોથી પાંડવોને નષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યા.
પાણ્ડવા અપિ તત્સર્વં પ્રતિચક્રુર્યથાબલમ્। ઉદ્ભાવનમકુર્વન્તો વિદુરસ્ય મતે સ્થિતાઃ
પાંડવો પણ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બધું જવાબ આપતા, કોઈપણ પ્રકારનું ગર્વ ન કરતા અને વિદુરના સલાહ પ્રમાણે જ ચાલતા.
ગુણૈઃ સમુદિતાન્દૃષ્ટ્વા પૌરાઃ પાણ્ડુસુતાંસ્તદા। કથયાઞ્ચક્રિરે તેષાં ગુણાન્સંસત્સુ ભારત
શહેરના લોકો જ્યારે પાંડુપુત્રોમાં રહેલા ગુણો જોયા, ત્યારે તેઓ એકબીજામાં તેમના ગુણોની ચર્ચા કરવા લાગ્યા.
રાજ્યપ્રાપ્તિં ચ સંપ્રાપ્તં જ્યેષ્ઠં પાણ્ડુસુતં તદા। કથયન્તિ સ્મ સંભૂય ચત્વરેષુ સભાસુ ચ
તેઓ ચૌકમાં અને સભામાં ભેગા થઈને મોટા પાંડવને રાજ્ય મળ્યું છે એ વાત કરતા.
પ્રજ્ઞાશ્ચક્ષુરચક્ષુષ્ટ્વાદ્ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ। રાજ્યં ન પ્રાપ્તવાન્પૂર્વં સ કથં નૃપતિર્ભવેત્
ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા હોવા છતાં અંધ હતા, બુદ્ધિશાળી હોવા છતાં પહેલાં તેમને રાજ્ય મળ્યું નહોતું, તો હવે તેઓ રાજા કેવી રીતે બની શકે?
તથા શાન્તનવો ભીષ્મઃ સત્યસન્ધો મહાવ્રતઃ। પ્રત્યાખ્યાય પુરા રાજ્યં ન સ જાતુ ગ્રહીષ્યતિ
એ જ રીતે, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ સત્યનિષ્ઠ અને મહાન વ્રતધારી છે; તેણે અગાઉ રાજ્ય સ્વીકાર્યું નહોતું, તો હવે કદી સ્વીકારશે નહીં.
તે વયં પાણ્ડવજ્યેષ્ઠં તરુણં વૃદ્ધશીલિનમ્। અભિષિઞ્ચામ સાધ્વદ્ય સત્યકારુણ્યવેદિનમ્
એથી, ચાલો આપણે પાંડવોમાં મોટા, યુવાન છતાં વૃદ્ધો જેવી આચરણ ધરાવતા અને સત્ય-દયાને જાણનારા પાંડવને રાજતિલક કરીએ.
સ હિ ભીષ્મં શાન્તનવં ધૃતરાષ્ટ્રં ચ ધર્મવિત્। સપુત્રં વિવિધૈર્ભોગૈર્યોજયિષ્યતિ પૂજયન્
એ પાંડવ ભીષ્મ અને ધૃતરાષ્ટ્રને, ધર્મને જાણનારા તેમના પુત્રો સહિત, વિવિધ ભોગ-આનંદથી સન્માન આપશે.
તેષાં દુર્યોધનઃ શ્રુત્વા તાનિ વાક્યાનિ જલ્પતામ્। યુધિષ્ઠિરાનુરક્તાનાં પર્યતપ્યત દુર્મતિઃ
યુધિષ્ઠિરને પ્રેમ કરનારા લોકોની આવી વાતો સાંભળી દુશ્ચિત્ત દુર્યોધન ખૂબ જ દુઃખી થયો.
સ તપ્યમાનો દુષ્ટાત્મા તેષાં વાચો ન ચક્ષમે। ઈર્ષ્યયા ચાપિ સંતપ્તો ધૃતરાષ્ટ્રમુપાગમત્
એ દુષ્ટહૃદયે આ વાતો સહન કરી શક્યો નહીં; ઈર્ષ્યાથી બળીને ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે ગયો.
તતો વિરહિતં દૃષ્ટ્વા પિતરં પ્રતિપૂજ્ય સઃ। પૌરાનુરાગસંતપ્તઃ પશ્ચાદિદમભાષત
પિતાને એકલા જોઈ, તેણે વંદન કર્યું અને શહેરવાસીઓના પાંડવો માટેના પ્રેમથી દુઃખી થઈ પછી આ રીતે બોલ્યો.
શ્રુતા મે જલ્પતાં તાત પૌરાણામશિવા ગિરઃ। ત્વામનાદૃત્ય ભીષ્મં ચ પતિમિચ્છન્તિ પાણ્ડવમ્
પિતા, મેં શહેરના લોકોની અશુભ વાતો સાંભળી છે; તેઓ તમને અને ભીષ્મને અવગણીને પાંડવને રાજા બનાવવા ઈચ્છે છે.
મતમેતચ્ચ ભીષ્મસ્ય ન સ રાજ્યં બુભુક્ષતિ। અસ્માકં તુ પરાં પીડાં ચિકીર્ષન્તિ પુરે જનાઃ
આ ભીષ્મનું પણ મત છે—તે રાજ્ય ઈચ્છતો નથી; પણ શહેરના લોકો અમને ભારે પીડા આપવી માંગે છે.
પિતૃતઃ પ્રાપ્તવાન્રાજ્યં પાણ્ડુરાત્મગુણૈઃ પુરા। ત્વમન્ધગુણસંયોગાત્પ્રાપ્તં રાજ્યં ન લબ્ધવાન્
પાંડુએ પોતાના ગુણોથી પિતાથી રાજ્ય મેળવ્યું હતું; પણ તમે અંધપણાં અને ગુણોની સાથે હોવા છતાં રાજ્ય મેળવી શક્યા નથી.
સ એષ પાણ્ડોર્દાયાદ્યં યદિ પ્રાપ્નોતિ પાણ્ડવઃ। તસ્ય પુત્રો ધ્રુવં પ્રાપ્તસ્તસ્ય તસ્યાપિ ચાપરઃ
જો પાંડવ પાંડુનું વારસુ મેળવે છે, તો પછી તેના પુત્રને પણ ચોક્કસ એ મળશે અને પછી તેના વંશજને પણ.
તે વયં રાજવંશેન હીનાઃ સહ સુતૈરપિ। અવજ્ઞાતા ભવિષ્યામો લોકસ્ય જગતીપતે
અમે અને અમારા પુત્રો રાજવંશથી વંચિત રહીશું અને જગતમાં સૌના ઉપહાસના પાત્ર બની જઈશું, હે પૃથ્વીનાથ.
સતતં નિરયં પ્રાપ્તાઃ પરપિણ્ડોપજીવિનઃ। ન ભવેમ યથા રાજંસ્તથા નીતિર્વિધીયતામ્
હંમેશા પરના ટુકડાં પર જીવતા દુઃખમાં ફસાઈશું, એવી સ્થિતિ ન આવે, હે રાજા, એવી નીતિ ગોઠવો.
યદિ ત્વં હિ પુરા રાજન્નિદં રાજ્યમવાપ્તવાન્। ધ્રુવં પ્રાપ્સ્યામ ચ વયં રાજ્યમપ્યવશે જને
જો તમે પહેલાં રાજ્ય મેળવ્યું હોત, તો અમને પણ રાજ્ય મળત, ભલે બચેલા લોકોમાં જ કેમ ન હોય.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ પુત્રસ્ય શ્રુત્વા વચનમીદૃશમ્। મુહૂર્તમિવ સંચિન્ત્ય દુર્યોધનમથાબ્રવીત્
પછી ધૃતરાષ્ટ્રે પોતાના પુત્રની આવી વાતો સાંભળી થોડું વિચાર્યું અને પછી દુર્યોધનને કહ્યું.
ધર્મનિત્યસ્તથા પાણ્ડુઃ સુપ્રીતો મયિ કૌરવઃ। સર્વેષુ જ્ઞાતિષુ તથા મદીયેષુ વિશેષતઃ
પાંડુ હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહેતા અને મને ખૂબ જ પ્રસન્ન રાખતા, હે કૌરવ, અને મારા બધા સંબંધીઓમાં ખાસ કરીને મને વધારે પ્રેમ કરતા.
નાત્ર કિંચન જાનાતિ ભોજનાદિ ચિકીર્ષિતમ્। નિવેદયતિ તત્સર્વં મયિ ધર્મભૃતાં વરઃ
ભોજન વગેરેની વ્યવસ્થા વિશે પાંડુ ક્યારેય કંઈ જાણતા નહોતા; ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાંડુ એ બધું મને જ જણાવતા.