દ્રોણો જગાદ વચનં સમાલિઙ્ગ્ય તુ ફાલ્ગુનમ્। યન્મયોક્તં પુરા પાર્થ તવ લોકે નરં ક્વચિત્
દ્રોણાચાર્યે અર્જુનને હળવે હળવે ભેટી એમ કહ્યું: 'પાર્થ, જેમ હું પહેલાં કહેલું, એ પ્રમાણે દુનિયામાં તારી બરાબરી કરનાર કોઈ માનવ નથી.'
સદૃશં કારયે નૈવ સર્વપ્રહરણે યુધિ। તત્કૃતં ચ મયા સમ્યક્તવ તુલ્યો ન વર્તતે
યુદ્ધમાં અને તમામ શસ્ત્રોમાં તારી સરખામણી કોઈ સાથે થાય નહીં એ માટે મેં પૂરું પ્રયત્ન કર્યું છે; હવે તારો સમો કોઈ રહ્યો નથી.
દેવા યુધિ ન શક્તાસ્ત્વાં યોદ્ધું દૈત્યા ન દાનવાઃ। નાહં ત્વત્તો વિશિષ્ટોઽસ્મિ કિં પુનર્માનવા રણે
દેવો, દૈત્ય કે દાનવો પણ યુદ્ધમાં તારી સામે ઊભા રહી શકે નહીં; હું પણ તારા કરતાં શ્રેષ્ઠ નથી, તો પછી માનવોની તો વાત જ શું.
એકસ્તવાધિકો લોકે યો હિ વૃષ્ણિકુલોદ્ભવઃ। કૃષ્ણઃ કમલપત્રાક્ષઃ કંસકાલિયસૂદનઃ
આ આખા જગતમાં એક જ તારો કરતાં શ્રેષ્ઠ છે—વૃષ્ણિવંશમાં જન્મેલો, કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતો, કંસ અને કાલિયનો વિનાશક કૃષ્ણ.
સ જેતા સર્વલોકાનાં સર્વપ્રહરણાયુધઃ। નૈતાવતા તે પાર્થાહં ભવામ્યનૃતવાગિહ
જે સર્વ શસ્ત્રો ધરાવે છે, તે બધા લોકોએ જીતશે; પણ, હે પૃથાપુત્ર, માત્ર એટલાથી હું અહીં અસત્ય બોલનાર બનતો નથી.
તદધીનં જગત્સર્વં તત્પ્રલીનં તદુદ્ભવમ્। તત્પદં ન વિજાનન્તિ બ્રહ્મેશાનાદયોઽપિ વા
આ સમગ્ર જગત તેના પર આધારિત છે, તેમાં લય પામે છે અને તેમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; બ્રહ્મા, ઈશાન અને બીજા પણ તેના પરમ સ્થાનને જાણતા નથી.
તન્નાભિપ્રભવો બ્રહ્મા સર્વભૂતાનિ નિર્મમે। સ એવ કર્તા ભોક્તા ચ સંહર્તા ચ જગન્મયમ્
તેના નાભિમાંથી બ્રહ્માનો જન્મ થયો, જેણે બધા જીવોની રચના કરી; એ જ જગતનો સર્જનહાર, ભોગવનાર અને સંહારક છે.
સ એવ ભૂતં ભવ્યં ચ ભવચ્ચ પુરુષઃ પરઃ। નિત્યઃ સર્વગતઃ સ્થાણુરચલોઽયં સનાતનઃ
એ જ પરમ પુરુષ ભૂતકાળ, આવનારો અને વર્તમાન છે; સદાકાળ, સર્વત્ર વ્યાપક, અડગ, અચળ અને શાશ્વત છે.
પ્રાદુર્ભવતિ યોગાત્મા પાલનાર્થં સ લીલયા। તત્તુલ્યો હિ ન જાયેત ન જાતો ન જનિષ્યતે
તે યોગથી યુક્ત થઈ, જગતની રક્ષા માટે પોતાની લીલા દ્વારા અવતરી છે; તેના સમાન કોઈ જન્મ્યો નથી, જન્મશે નહીં અને જન્મી શકતો પણ નથી.
સ હિ માતુલજોઽભૂત્તે ચરાચરગુરુઃ પિતા। કો હિ તં જેતુમીહેત જાનન્નાત્મહિતં નરઃ
એ જ પોતાના મામાનો પુત્ર બની, ચાલતા અને અચળ બધાનો ગુરુ અને પિતા થયો; પોતાનું કલ્યાણ જાણનારો માણસ તેને જીતવાની ઈચ્છા કેમ રાખે?
શ્યાલશ્ચ તે સખા ચાસૌ તસ્ય ત્વં પ્રાણવલ્લભઃ। સ્નેહમભ્યધિકં તસ્ય તવ સખ્યમવસ્થિતમ્
એ તારો શ્યાલ છે, તારો મિત્ર છે અને તું તેને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે; તેનો તારા માટેનો સ્નેહ વધારે છે અને તારી મિત્રતા પક્કી છે.
ન તેન ભવતો યુદ્ધં ભવિતા નર્મતોઽપિ વા। અપિચાર્થે તવ પુરા શક્રેણ કિલ ચોદિતઃ
તારા અને તેના વચ્ચે ક્યારેય યુદ્ધ નહીં થાય, મજાકમાં પણ નહીં; અને તારા હિત માટે, પહેલાં પણ શક્રે તેને પ્રેરિત કર્યો હતો.
ગોકુલે વર્ધમાનસ્તુ નન્દગોપસ્ય કારણાત્। મમાંશઃ પાણ્ડવો લોકે પૃથિવ્યાં પુરુષોત્તમઃ
ગોકુલમાં, નંદ ગોપના કારણે, પાંડવ રૂપે, પુરુષોત્તમ મારા અંશ રૂપે પૃથ્વી પર અવતર્યા છે.
કૌન્તેયાવરજઃ શ્રીમાનર્જુનો નામ વીર્યવાન્। ભુવો ભારાપહરણે સાહાય્યં તે કરિષ્યતિ
કુંતીપુત્રોમાં નાના અને વિખ્યાત, પરાક્રમી અર્જુન પૃથ્વીનો ભાર હલકો કરવા તારી મદદ કરશે.
તદર્થમભયં દેહિ પાહિ ચાસ્મત્કૃતે પ્રભો। ઇત્યુક્તઃ પુણ્ડરીકાક્ષસ્તદા શક્રેણ ફલ્ગુન
એ માટે, હે પ્રભુ, તેને નિર્ભયતા આપ અને અમારા હિત માટે તેની રક્ષા કર; એમ શક્રે ફાલ્ગુનને, હે કમળનેત્ર, કહ્યું.
તમુવાચ તતઃ શ્રીમાઞ્શઙ્ખચક્રગદાધરઃ। જાનામિ પાણ્ડવે વંશે જાતં પાર્થં પિતૃષ્વસુઃ
પછી શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર તેજસ્વી ભગવાને કહ્યું: 'હું જાણું છું કે પાંડવકુળમાં જન્મેલો, પિતૃસ્વસુનો પુત્ર પાર્થ છે.'
પુત્રં પરમધર્મિષ્ઠં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્। પાલયામિ ત્વદંશં તં સર્વલોકમહાભુજમ્
તે પુત્ર સર્વશ્રેષ્ઠ ધર્મી છે, બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; હું તારો એ અંશ, સર્વલોકના મહાબાહુની રક્ષા કરીશ.
આવયોઃ સખ્યસદૃશં ન ચ લોકે ભવિષ્યતિ। યસ્તદ્ભક્તઃ સમદ્ભક્તો યસ્તં દ્વેષ્ટિ સ મામપિ
અમારી જેવી મિત્રતા જગતમાં ક્યારેય નહીં થાય; જે તેને ભજે છે, તે મને પણ ભજે છે, અને જે તેને દ્વેષે છે, તે મને પણ દ્વેષે છે.
યન્મે વિત્તં તુ તત્તસ્ય તં વિનાહં ન જીવયે। ઇતિ પાર્થ પુરા શક્રમાહ સર્વેશ્વરો હરિઃ
મારું જે કંઈ છે, એ બધું તેનું છે; તેના વિના હું જીવતો નથી; હે પાર્થ, એ રીતે સર્વેશ્વર હરિએ પૂર્વે શક્રને કહ્યું હતું.
તસ્માત્તવાપિ સદૃશસ્તં વિનાભ્યધિકઃ પુમાન્। ન ચેહ ભવિતા લોકે તમેવ શરણં વ્રજ
આથી, તારા જેવો કે તેથી વધુ પુરુષ જગતમાં ક્યારેય નહીં થાય; તું એના શરણે જા.
શરણ્યઃ સર્વભૂતાનાં દેવદેવો જનાર્દનઃ
જનાર્દન, દેવોમાં દેવ, સર્વ જીવનો આશ્રય છે.
તથેતિ ચ પ્રતિજ્ઞાય દ્રોણાય કુરુપુઙ્ગવઃ। ઉપસંગૃહ્ય ચરણૌ યુધિષ્ઠિરવશોઽભવત્
એવી પ્રતિજ્ઞા કરીને, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે દ્રોણના ચરણ સ્પર્શી, તેમના ચરણ પકડી, વિનમ્ર બન્યો.
સ્વભાવાદગમચ્છબ્દો મહીં સાગરમેખલામ્। અર્જુનસ્ય સમો લોકે નાસ્તિ કશ્ચિદ્ધનુર્ધરઃ
અર્જુનના ધનુષ્યનો અવાજ, તેની પોતાની શક્તિથી, સાગરથી ઘેરાયેલી ધરતીને ગૂંજાવી ઉઠ્યો હતો; આખા જગતમાં અર્જુન જેટલો કસબી ધનુર્ધર બીજો કોઈ નથી.
ગદાયુદ્ધેઽસિયુદ્ધે ચ રથયુદ્ધે ચ પાણ્ડવઃ। પારગશ્ચ ધનુર્યુદ્ધે બભૂવાથ ધનઞ્જયઃ
ગદા, તલવાર અને રથયુદ્ધમાં પાંડુપુત્ર સર્વેમાં પારંગત થયો; અને ધનંજય ધનુર્વિદ્યામાં પણ નિપુણ બન્યો.
નીતિમાન્સકલાં નીતિં વિબુધાધિપતેસ્તદા। `અસ્ત્રે શસ્ત્રે ચ શાસ્ત્રે ચ રથનાગાશ્વકર્મણિ।' અવાપ્ય સહદેવોઽપિ ભ્રાતૄણાં વવૃતે વશે
સહદેવે દેવરાજ જેવી આખી નીતિ શીખી, શસ્ત્ર, શાસ્ત્ર અને રથ, હાથી, ઘોડાની કળાઓમાં પારંગત થયો અને ભાઈઓની આજ્ઞામાં રહ્યો.
દ્રોણેનૈવં વિનીતશ્ચ ભ્રાતૄણાં નકુલઃ પ્રિયઃ। ચિત્રયોધી સમાખ્યાતો બભૂવાતિરથોદિતઃ
દ્રોણાચાર્યે શિક્ષિત નકુલ, ભાઈઓનો પ્રિય, સુપ્રીતિ યોદ્ધા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો અને અતિરથ કહેવાયો.
ત્રિવર્ષકૃતયજ્ઞસ્તુ ગન્ધર્વાણામુપપ્લવે। અર્જુનપ્રમુખૈઃ પાર્થૈઃ સૌવીરઃ સમરે હતઃ
ગંધર્વ યુદ્ધમાં, ત્રણ વર્ષ યજ્ઞ કરનાર સૌવીર રાજા, અર્જુનના નેતૃત્વ હેઠળ પાંડવો દ્વારા યુદ્ધમાં મારાયો.
ન શશાક વશે કર્તું યં પાણ્ડુરપિ વીર્યવાન્। સોઽર્જુનેન વશં નીતો રાજાસીદ્યવનાધિપઃ
જેને પરાક્રમી પાંડુ પણ વશ કરી શક્યા નહોતા, એવા યવનાધિપતિને અર્જુને પોતાના વશમાં કર્યો.
અતીવ બલસંપન્નઃ સદા માનિ કુરૂન્પ્રતિ। વિપુલો નામ સૌવીરઃ શસ્તઃ પાર્થેન ધીમતા
સૌવીર દેશનો વિપુલ નામનો, ખૂબ જ બળવાન અને કુરુઓ સામે હંમેશા ગર્વીલો, તેને પણ બુદ્ધિશાળી પાર્થે હરાવ્યો.
દત્તામિત્ર ઇતિ ખ્યાતં સઙ્ગ્રામે કૃતનિશ્ચયમ્। સુમિત્રં નામ સૌવીરમર્જુનોઽદમયચ્છરૈઃ
દત્તમિત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ અને સંકલ્પી સૌવીર સુમિત્રને અર્જુને પોતાના અપરાજેય બાણોથી યુદ્ધમાં વશ કર્યો.