કાલેનાતિચિરાદ્રાજન્પિતા સ્વર્ગમુપેયિવાન્। સ સમાગમ્ય પાઞ્ચાલૈઃ પાઞ્ચાલેષ્વભિષેચિતઃ
લાંબા સમય પછી, હે રાજા, એના પિતા સ્વર્ગે ગયા; પછી એ પાંચાલો સાથે મળીને, પાંચાલોમાં રાજાભિષેક પામ્યો.
પ્રાપ્તશ્ચ રાજ્યં રાજેન્દ્ર સુહૃદાં પ્રીતિવર્ધનઃ। રાજ્યં રરક્ષ ધર્મેણ યથા ચેન્દ્રસ્ત્રિવિષ્ટપમ્
રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને, હે રાજાધિરાજ, એ મિત્રોના આનંદને વધારતો રહ્યો; અને ધર્મપૂર્વક રાજ્યનું રક્ષણ કરતો રહ્યો, જેમ ઇન્દ્ર સ્વર્ગનું કરે છે.
એતન્મયા તે રાજેન્દ્ર યથાવત્પરિકીર્તિતમ્। દ્રુપદસ્ય ચ રાજર્ષેર્ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય જન્મ ચ
હે રાજાધિરાજ, મેં તને દ્રુપદ રાજર્ષિ અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના જન્મની વાત યથાવત્ કહી આપી છે.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ રાજન્દ્રે યદા કૌરવનન્દનમ્। યુધિષ્ઠિરં વિજાનન્વૈ સમર્થં રાજ્યરક્ષણે
પણ જયારે ધૃતરાષ્ટ્રે, હે રાજા, કૌરવોના આનંદ યુધિષ્ઠિરને રાજ્ય સંભાળવા યોગ્ય જાણ્યો—
યૌવરાજ્યાભિષેકાર્થમમન્ત્રયત મન્ત્રિભિઃ। તે તુ બુદ્ધ્વાન્વતપ્યન્ત ધૃતરાષ્ટ્રાત્મજાસ્તદા
ત્યારે તેણે યૌવરાજપદના અભિષેક માટે મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરી; પણ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ આ વાત જાણી અને ચિંતિત થયા.
તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે યૌવરાજ્યાય પાર્થિવ। સ્થાપિતો ધૃતરાષ્ટ્રેણ પાણ્ડુપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
પછી વર્ષના અંતે, પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિરને ધૃતરાષ્ટ્રે યૌવરાજપદે સ્થાપિત કર્યો.
તતોઽદીર્ઘેણ કાલેન કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। પિતુરન્તર્દધે કીર્તિં શીલવૃત્તસમાધિભિઃ
થોડા જ સમયમાં કુન્તીના પુત્ર યુધિષ્ઠિરે પોતાના સારા સ્વભાવ, વર્તન અને સ્થિરતા દ્વારા પિતાની ખ્યાતિને ફરી જીવંત કરી.
અસિયુદ્ધે ગદાયુદ્ધે રથયુદ્ધે ચ પાણ્ડવઃ। સંકર્ષણાદશિક્ષદ્વૈ શશ્વચ્છિક્ષાં વૃકોદરઃ
પાંડુપુત્ર ભીમને તલવાર, ગદા અને રથયુદ્ધમાં સંકર્ષણ પાસેથી સતત શિક્ષણ મળતું રહ્યું.
સમાપ્તશિક્ષો ભીમસ્તુ દ્યુમત્સેનસમો બલે। પરાક્રમેણ સંપન્નો ભ્રાતૄણામચરદ્વશે
ભીમે શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા પછી દ્યુમત્સેન જેટલી તાકાત મેળવી, પરાક્રમથી ભરપૂર થયો અને ભાઈઓના કહેવાથી ચાલતો રહ્યો.
પ્રગાઢદૃઢમુષ્ટિત્વે લાઘવે વેધને તથા। ક્ષુરનારાચભલ્લાનાં વિપાઠાનાં ચ તત્ત્વવિત્
મજબૂત પકડ, ઝડપી ચાલ અને ભેદવામાં કુશળ એવા ભીમે કટારી, તીરો અને પહોળા બાણો ચલાવવાની સાચી રીત જાણી લીધી હતી.
ઋજુવક્રવિશાલાનાં પ્રયોક્તા ફાલ્ગુનોઽભવત્। લાઘવે સૌષ્ઠવે ચૈવ નાન્યઃ કશ્ચન વિદ્યતે
અર્જુને સીધા, વાંકા અને પહોળા શસ્ત્રો ચલાવવામાં સર્વોચ્ચ સ્થાન મેળવ્યું; ઝડપ અને કુશળતામાં કોઈ પણ તેની બરાબરી કરી શકતો નહોતો.
બીભત્સુસદૃશો લોક ઇતિ દ્રોણો વ્યવસ્થિતઃ। તતોઽબ્રવીદ્ગુડાકેશં દ્રોણઃ કૌરવસંસદિ
દ્રોણાચાર્યે માન્યું કે આખા જગતમાં અર્જુન જેવો બીજો કોઈ નથી, અને પછી કૌરવ સભામાં ગુડાકેશને એમ કહ્યું.
અગસ્ત્યસ્ય ધનુર્વેદે શિષ્યો મમ ગુરુઃ પુરા। અગ્નિવેશ્ય ઇતિ ખ્યાતસ્તસ્ય શિષ્યોઽસ્મિ ભારત
ધનુર્વેદમાં મારા ગુરુ એ સમયે અગસ્ત્યના શિષ્ય હતા, જેમને અગ્નિવેશ્ય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; હું તેમનો શિષ્ય છું, હે ભારત.
તીર્થાત્તીર્થં ગમયિતુમહમેતત્સમુદ્યતઃ। તપસા યન્મયા પ્રાપ્તમમોઘમશનિપ્રભમ્
પવિત્ર સ્થળે સ્થળે જવા માટે હું નીકળી પડ્યો અને તપસ્યા દ્વારા એક એવો અસ્ત્ર મેળવ્યો, જે કદી નિષ્ફળ ન થાય અને વીજળી જેવું તેજ ધરાવતું હોય.
અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરો નામ યદ્દહેત્પૃથિવીમપિ। દદતા ગુરુણા ચોક્તં ન મનુષ્યેષ્વિદંત્વયા
આ અસ્ત્રનું નામ બ્રહ્મશિર છે, જે પૃથ્વીને પણ ભસ્મ કરી શકે; ગુરુએ મને આપતી વખતે કહ્યું હતું—'આ માનવોમાં કદી ઉપયોગ ન કરવો.'
ભારદ્વાજ વિમોક્તવ્યમલ્પવીર્યેષુ સંયુગે। યદ્યદન્તર્હિતં ભૂતં કિંચિદ્યુદ્ધ્યેત્ત્વયા સહ
હે ભારદ્વાજ, યુદ્ધમાં નબળા શત્રુઓ સામે કે જો કોઈ અજાણ્યા રૂપે લડે તો જ આ અસ્ત્ર છોડવું.
મહાતેજસ્ત્વમેતેન હન્યાઃ શસ્ત્રેણ સંયુગે। ત્વયા પ્રાપ્તમિદં વીર દિવ્યં નાન્યોઽર્હતિ ત્વિદમ્
આ મહા તેજવાળું અસ્ત્ર યુદ્ધમાં તું વિનાશ કરી શકે છે; હે વીર, તું જ એ દૈવી અસ્ત્રનો અધિકારી છે, બીજું કોઈ નથી.
સમયસ્તુ ત્વયા રક્ષ્યો મુનિસૃષ્ટો વિશાંપતે। આચાર્યદક્ષિણાં દેહિ જ્ઞાતિગ્રામસ્ય પશ્યતઃ
પણ, હે રાજા, તારે મુનિએ નક્કી કરેલો સંકલ્પ પાળવો જોઈએ: ગુરુદક્ષિણા તારે તારા કુટુંબ અને ગામના લોકોની હાજરીમાં આપવી.
દદાનીતિ પ્રતિજ્ઞાતે ફાલ્ગુનેનાબ્રવીદ્ગુરુઃ। યુદ્ધેઽહં પ્રતિયોદ્ધવ્યો યુધ્યમાનસ્ત્વયાઽનઘ
ફાલ્ગુને 'હું આપશ' એમ વચન આપતાં ગુરુએ કહ્યું: 'હે નિર્દોષ, ગુરુદક્ષિણા તરીકે તારે યુદ્ધમાં મારી સામે લડવું પડશે.'
તથેતિ ચ પ્રતિજ્ઞાય દ્રોણાય કુરુપુઙ્ગવઃ। ઉપસંગૃહ્ય ચરણાવુપતસ્થે વિનીતવત્
કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ અર્જુને 'તથાસ્તુ' કહી દ્રોણાચાર્યના પગે વંદન કર્યું અને વિનમ્રતાથી તેમની સામે ઊભો રહ્યો.
દ્રોણો જગાદ વચનં સમાલિઙ્ગ્ય તુ ફાલ્ગુનમ્। યન્મયોક્તં પુરા પાર્થ તવ લોકે નરં ક્વચિત્
દ્રોણાચાર્યે અર્જુનને હળવે હળવે ભેટી એમ કહ્યું: 'પાર્થ, જેમ હું પહેલાં કહેલું, એ પ્રમાણે દુનિયામાં તારી બરાબરી કરનાર કોઈ માનવ નથી.'
સદૃશં કારયે નૈવ સર્વપ્રહરણે યુધિ। તત્કૃતં ચ મયા સમ્યક્તવ તુલ્યો ન વર્તતે
યુદ્ધમાં અને તમામ શસ્ત્રોમાં તારી સરખામણી કોઈ સાથે થાય નહીં એ માટે મેં પૂરું પ્રયત્ન કર્યું છે; હવે તારો સમો કોઈ રહ્યો નથી.
દેવા યુધિ ન શક્તાસ્ત્વાં યોદ્ધું દૈત્યા ન દાનવાઃ। નાહં ત્વત્તો વિશિષ્ટોઽસ્મિ કિં પુનર્માનવા રણે
દેવો, દૈત્ય કે દાનવો પણ યુદ્ધમાં તારી સામે ઊભા રહી શકે નહીં; હું પણ તારા કરતાં શ્રેષ્ઠ નથી, તો પછી માનવોની તો વાત જ શું.
એકસ્તવાધિકો લોકે યો હિ વૃષ્ણિકુલોદ્ભવઃ। કૃષ્ણઃ કમલપત્રાક્ષઃ કંસકાલિયસૂદનઃ
આ આખા જગતમાં એક જ તારો કરતાં શ્રેષ્ઠ છે—વૃષ્ણિવંશમાં જન્મેલો, કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતો, કંસ અને કાલિયનો વિનાશક કૃષ્ણ.
સ જેતા સર્વલોકાનાં સર્વપ્રહરણાયુધઃ। નૈતાવતા તે પાર્થાહં ભવામ્યનૃતવાગિહ
જે સર્વ શસ્ત્રો ધરાવે છે, તે બધા લોકોએ જીતશે; પણ, હે પૃથાપુત્ર, માત્ર એટલાથી હું અહીં અસત્ય બોલનાર બનતો નથી.
તદધીનં જગત્સર્વં તત્પ્રલીનં તદુદ્ભવમ્। તત્પદં ન વિજાનન્તિ બ્રહ્મેશાનાદયોઽપિ વા
આ સમગ્ર જગત તેના પર આધારિત છે, તેમાં લય પામે છે અને તેમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; બ્રહ્મા, ઈશાન અને બીજા પણ તેના પરમ સ્થાનને જાણતા નથી.
તન્નાભિપ્રભવો બ્રહ્મા સર્વભૂતાનિ નિર્મમે। સ એવ કર્તા ભોક્તા ચ સંહર્તા ચ જગન્મયમ્
તેના નાભિમાંથી બ્રહ્માનો જન્મ થયો, જેણે બધા જીવોની રચના કરી; એ જ જગતનો સર્જનહાર, ભોગવનાર અને સંહારક છે.
સ એવ ભૂતં ભવ્યં ચ ભવચ્ચ પુરુષઃ પરઃ। નિત્યઃ સર્વગતઃ સ્થાણુરચલોઽયં સનાતનઃ
એ જ પરમ પુરુષ ભૂતકાળ, આવનારો અને વર્તમાન છે; સદાકાળ, સર્વત્ર વ્યાપક, અડગ, અચળ અને શાશ્વત છે.
પ્રાદુર્ભવતિ યોગાત્મા પાલનાર્થં સ લીલયા। તત્તુલ્યો હિ ન જાયેત ન જાતો ન જનિષ્યતે
તે યોગથી યુક્ત થઈ, જગતની રક્ષા માટે પોતાની લીલા દ્વારા અવતરી છે; તેના સમાન કોઈ જન્મ્યો નથી, જન્મશે નહીં અને જન્મી શકતો પણ નથી.
સ હિ માતુલજોઽભૂત્તે ચરાચરગુરુઃ પિતા। કો હિ તં જેતુમીહેત જાનન્નાત્મહિતં નરઃ
એ જ પોતાના મામાનો પુત્ર બની, ચાલતા અને અચળ બધાનો ગુરુ અને પિતા થયો; પોતાનું કલ્યાણ જાણનારો માણસ તેને જીતવાની ઈચ્છા કેમ રાખે?