તં વૈ ગચ્છેહ નૃપતે ત્વાં સ સંયાજયિષ્યતિ
હે રાજા, એના પાસે જાઓ; એ તમારા માટે યજ્ઞ કરશે.
ઉપયાજવચઃ શ્રુત્વા યાજસ્યાશ્રમમભ્યગાત્। જુગુપ્સમાનો નૃપતિર્મનસેદં વિચિન્તયન્
ઉપયાજના શબ્દો સાંભળીને, રાજા યાજાના આશ્રમમાં પહોંચ્યો, મનમાં અણગમો અને વિચાર કરતા.
ભૃશં સંપૂજ્ય પૂજાર્હમૃષિં યાજમુવાચ હ। ગોશતાનિ દદાન્યષ્ટૌ યાજ યાજય માં વિભો
પુજનીય ઋષિ યાજાનું ખૂબ સન્માન કરીને કહ્યું: 'યાજા, મારા માટે યજ્ઞ કરો, હું તમને આઠસો ગાય આપું.'
દ્રોણવૈરાન્તરે તપ્તં વિષણ્ણં શરણાગતમ્। બ્રહ્મબન્ધુપ્રણિહિતં ન ક્ષત્રં ક્ષત્રિયો જયેત્
દ્રોણ સાથેની દુશ્મનાઈથી દુઃખી, નિરાશ અને આશ્રય શોધતો, મન બ્રાહ્મણ તરફ રાખી, ક્ષત્રિય ક્ષત્રિયને જીતે નહીં.
તસ્માદ્દ્રોણભયાર્તં માં ભવાંસ્ત્રાતુમિહાર્હતિ। યેન મે કર્મણા બ્રહ્મન્પુત્રઃ સ્યાદ્દ્રોણમૃત્યવે
દ્રોણના ભયથી બચાવવા માટે, મહાત્મા, તમે મને અહીં રક્ષા કરવી જોઈએ, જેથી તમારી ક્રિયા દ્વારા, હું એવો પુત્ર પામું, જે દ્રોણના અંતનું કારણ બને.
અર્જુનસ્યાપિ વૈ ભાર્યા ભવેદ્યા વરવર્ણિની। સ હિ બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠો બ્રાહ્મે ક્ષાત્રેઽપ્યનુત્તમઃ
અર્જુન માટે સુંદર રૂપવાળી સ્ત્રી પત્ની બને, કેમ કે અર્જુન બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને બ્રાહ્મણ તથા ક્ષત્રિય ગુણોમાં પણ અદ્વિતીય છે.
તતો દ્રોણસ્તુ માઽજૈષીત્સખિવિગ્રહકારણાત્। ક્ષત્રિયો નાસ્તિ તુલ્યોઽસ્ય પૃથિવ્યાં કશ્ચિદગ્રણીઃ
પછી દ્રોણ મિત્રતા-વૈર માટે મને પરાજિત ન કરે; પૃથ્વી પર કોઈ ક્ષત્રિય તેની સમાન નથી, કોઈ પણ નેતા નથી.
ભારતાચાર્યમુખ્યસ્ય ભારદ્વાજસ્ય ધીમતઃ। દ્રોણસ્ય શરજાલાનિ રિપુદેહહરાણિ ચ
ભારતવંશના મુખ્ય ગુરુ, બુદ્ધિશાળી ભારદ્વાજપુત્ર દ્રોણના તીક્ષ્ણ બાણ અને શસ્ત્રો દુશ્મનના શરીરનો નાશ કરે છે.
ષડરત્નિ ધનુશ્ચાસ્ય ખડ્ગમપ્રતિમ તથા। સ હિ બ્રાહ્મણવેષેણ ક્ષાત્રં વેગમસંશયમ્
તેના પાસે છ રત્નોવાળું ધનુષ અને અદ્વિતીય ખડગ છે; બ્રાહ્મણ વેશમાં હોવા છતાં, તે ક્ષત્રિય શક્તિથી સજ્જ છે.
પ્રતિહન્તિ મહેષ્વાસો ભારદ્વાજો મહામનાઃ। કાર્તવીર્યસમો હ્યેષ ખટ્વાઙ્ગપ્રતિમો રણે
મહાન મનવાળા ભારદ્વાજ, મહાશક્તિશાળી ધનુષધારી, દુશ્મનોને પરાજિત કરે છે; તે કાર્તવીર્ય સમાન અને રણમાં ખટ્વાંગ જેવો છે.
ક્ષત્રોચ્છેદાય વિહિતો જામદગ્ન્ય ઇવાસ્થિતઃ
તે ક્ષત્રિય વર્ગના નાશ માટે જામદગ્નિપુત્રની જેમ સ્થિર છે.
સહિતં ક્ષત્રવેગેન બ્રહ્મવેગેન સાંપ્રતમ્। ઉપપન્નં હિ મન્યેઽહં ભારદ્વાજં યશસ્વિનમ્
આ સમયે, ક્ષત્રિય અને બ્રાહ્મણ શક્તિ સાથે, હું ભારદ્વાજના યશસ્વી સ્વરૂપને સાચે પૂર્ણ માનું છું.
નેષવસ્તમપાકુર્યુર્ન ચ પ્રાસા ન ચાસયઃ। બ્રાહ્મં તસ્ય મહાતેજો મન્ત્રાહુતિહુતં યથા
કોઈ પણ બાણ, ભાલા કે શસ્ત્રો તેને દૂર કરી શકતા નથી; તેની બ્રાહ્મણ શક્તિ મંત્રોથી અર્પિત હવન જેવી છે.
તસ્ય હ્યસ્ત્રબલં ઘોરમપ્રસહ્યં પરૈર્ભુવિ। શત્રૂન્સમેત્ય જયતિ ક્ષત્રં બ્રહ્મપુરસ્કૃતમ્
તેના શસ્ત્રોની ભયાનક શક્તિ પૃથ્વી પર બીજાઓ માટે અપરાજેય છે; દુશ્મનોને મળીને, તે બ્રાહ્મણ શક્તિ સાથે ક્ષત્રિયને જીતે છે.
બ્રહ્મક્ષત્રે ચ સહિતે બ્રહ્મતેજો વિશિષ્યતે। સોઽહં ક્ષત્રબલાદ્દીનો બ્રહ્મતેજઃ પ્રપેદિવાન્
જ્યારે બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય એક થાય છે, ત્યારે બ્રાહ્મણ શક્તિ વધુ પ્રભાવી બને છે; તેથી, ક્ષત્રિય શક્તિથી દુર્બળ થઈને, મેં બ્રાહ્મણ શક્તિ શોધી છે.
દ્રોણાદ્વિશિષ્ટમાસાદ્ય ભવન્તં બ્રહ્મવિત્તમમ્। દ્રોણાન્તકમહં પુત્રં લભેયં યુધિ દુર્જયમ્
દ્રોણ કરતાં શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મજ્ઞાનમાં અગ્રણી એવા તમારી પાસે આવીને, હું એવો પુત્ર પામું, જે યુદ્ધમાં અપરાજેય અને દ્રોણના અંતનું કારણ બને.
દ્રોણમૃત્યુર્યથા મેઽદ્ય પુત્રો જાયેત વીર્યવાન્। તત્કર્મ કુરુ મે યાજ નિર્વપામ્યર્બુદ્ધં ગવામ્
મારે આજે એવો પુત્ર જન્મે, જે દ્રોણના અંતનું કારણ બને અને પરાક્રમી હોય; એ કાર્ય કરો, યાજ, અને હું અનેક ગાયોની ભેટ આપું.
તથેત્યુક્ત્વા તું તં યાજો યજ્ઞાર્થમુપકલ્પયન્। ગુર્વર્થ ઇતિ ચાકામમુપયાજમચોદયત્
‘એવું જ થશે’ કહીને, યાજે યજ્ઞ માટે તૈયારી કરી; ગુરુ માટે, તેણે ઇચ્છા વિરુદ્ધ પણ ઉપયાજને સહાય માટે બોલાવ્યો.
દ્રુપદં ચ મહારાજમિદં વચનમબ્રવીત્। મા ભૈસ્ત્વં સંપ્રદાસ્યામિ કર્મણા ભવતઃ સુતમ્
યાજે મહારાજ દ્રુપદને કહ્યું: ‘ભય ન રાખો, હું તમારી ક્રિયા દ્વારા તમને પુત્ર આપું.’
એવમુક્ત્વા પ્રતિજ્ઞાય કર્મ ચાસ્યાદદે મુનિઃ
આ રીતે કહીને અને વચન આપીને, મુનિએ એ કાર્ય શરૂ કર્યું.
બ્રાહ્મણો દ્વિપદાં શ્રેષ્ઠો યથાવિધિ કથાક્રમમ્। યાજો દ્રોણવિનાશાય યાજયામાસ તં નૃપમ્
દ્વિપદોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બ્રાહ્મણે વિધિ પ્રમાણે યજ્ઞ કર્યો; યાજે દ્રોણના વિનાશ માટે એ રાજાને યજ્ઞ શરૂ કર્યો.
ગુર્વર્થેઽયોજયત્કર્મ યાજસ્યાપિ સમીપતઃ। તતસ્તસ્ય નરેન્દ્રસ્ય ઉપયાજો મહાતપાઃ
ગુરુ માટે, યાજની નજીક યજ્ઞ શરૂ કર્યો; પછી મહાતપસ્વી ઉપયાજે એ રાજાને સહાય આપી.
આચવ્યૌ કર્મ વૈતાનં તથા પુત્રફલાય વૈ। ઇહ પુત્રો મહાવીર્યો મહાતેજા મહાબલઃ। ઇષ્યતે યદ્વિધો રાજન્ભવિતા સ તથાવિધઃ
પુત્રપ્રાપ્તિ માટે વૈતાન યજ્ઞ કરીને, મહાન બળ, તેજ અને શક્તિ ધરાવતો પુત્ર ઇચ્છવામાં આવ્યો છે, રાજન. અહીં જેવો પુત્ર ઇચ્છવામાં આવ્યો છે, એવો જ પુત્ર જન્મશે.
ભારદ્વાજસ્ય હન્તારં સોઽભિસન્ધાય પાર્થિવઃ। આજહેઽથ તદા રાજન્દ્રુપદઃ કર્મ સિદ્ધયે
ભારદ્વાજના વિનાશ માટે મનમાં સંકલ્પ કરીને, રાજા દ્રુપદે પોતાના ઈચ્છા પૂર્ણ કરવા માટે એ યજ્ઞ કર્યો.
બ્રાહ્મણો દ્વિપદાં શ્રેષ્ઠો જુહાવ ચ યથાવિધિ। કૌસવી નામ તસ્યાસીદ્યા વૈ તાં પુત્રગૃદ્ધિનઃ
બ્રાહ્મણ, જે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ હતો, તેણે નિયમ પ્રમાણે હવન કર્યું. તેની પત્નીનું નામ કૌસવી હતું, અને તેને પણ પુત્રની ઈચ્છા હતી.
સૌત્રામણિં તથા પત્નીં તતઃ કાલેઽભ્યયાત્તદા। યાજસ્તુ સવનસ્યાન્તે દેવીમાહ્વાપયત્તદા
પછી યોગ્ય સમયે તેની પત્નીએ સૌત્રામણિ યજ્ઞ કર્યો અને પછી યજ્ઞના અંતે યાજક બ્રાહ્મણે રાણીને બોલાવી.
પ્રેહિ માં રાજ્ઞિ પૃષતિ મિથુનં ત્વામુપસ્થિતમ્। કુમારશ્ચ કુમારી ચ પિતૃવંશવિવૃદ્ધયે
"આવો રાણી પૃષતિ, તમારું માટે એક જોડું તૈયાર છે: એક પુત્ર અને એક પુત્રી, જે રાજવંશની વૃદ્ધિ માટે છે."
નાલિપ્તં વૈ મમ મુખં પુણ્યાન્ગન્ધાન્બિભર્મિ ચ। ન પત્ની તેઽસ્મિ સૂત્યર્થે તિષ્ઠ યાજ મમ પ્રિયે
"મારું મુખ સુગંધિત તો છે, પણ મેં કોઈ તિલક નથી લગાડ્યું; હું માત્ર સંતાન માટે તમારી પત્ની નથી. યાજક, તમે અહીં જ રહો, મારા પ્રિય."
યાજેન શ્રપિતં હવ્યમુપયાજેન મન્ત્રિતમ્। કથં કામં ન સંદધ્યાત્પૃષતિ પ્રેહિ તિષ્ઠ વા
"યાજ દ્વારા કરાયેલ હવન અને ઉપયાજના મંત્રોથી પવિત્ર થયેલું હવન ક્યારેય નિષ્ફળ જઈ શકે નહીં. પૃષતિ, તમે જાઓ કે અહીં રહો, તમારી ઈચ્છા."
એવમુક્ત્વા તુ યાજેન હુતે હવિષિ સંસ્કૃતે। ઉત્તસ્થૌ પાવકાત્તસ્માત્કુમારો દેવસંનિભઃ
યાજે આમ કહીને, હવન કરવામાં આવ્યું ત્યારે, અગ્નિમાંથી દેવ જેવા તેજસ્વી પુત્ર પ્રગટ થયો.