હયાન્ધ્વજં ધનુર્મુષ્ટિમુભૌ તૌ પાર્ષ્ણિસારથી। સ તથા ભિદ્યમાનેષુ કાર્મુકેષુ પુનઃ પુનઃ
ઘોડાવાળાએ ધ્વજ અને ધનુષ્યની મુઠી બંને પર પ્રહાર કર્યો; અને ધનુષ્યો વારંવાર તૂટી જતા હતા.
હયેષુ વિનિકૃત્તેષુ વિમુખોઽભવદાહવે। સ સત્યજિતમાલેક્ય તથા વિમુખમાહવે
જ્યારે ઘોડાઓ કાપી નાખાયા, ત્યારે તે યુદ્ધમાંથી પીઠ ફેરવી ગયો; સત્યજિતને આમ યુદ્ધમાંથી પલટતો જોઈને,
વેગેન મહતા રાજન્નભ્યધાવત પાર્ષતમ્। તદા ચક્રે મહદ્યુદ્ધમર્જુનો જયતાં વરઃ
પછી રાજા, તે ઝડપથી પાર્ષત તરફ દોડી ગયો; ત્યારે વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને મહાન યુદ્ધ આરંભ્યું.
તસ્ય પાર્થો ધનુશ્છિત્ત્વા ધ્વજં ચોર્વ્યામપાતયત્। પઞ્ચભિસ્તસ્ય વિવ્યાધ હયાન્સૂતં ચ સાયકૈઃ
પાર્થએ તેનું ધનુષ્ય તોડી નાખ્યું અને ધ્વજ જમીન પર ફેંકી દીધો; પાંચ બાણોથી તેણે તેના ઘોડા અને રથચાલકને ઘાયલ કર્યા.
તત ઉત્સૃજ્ય તચ્ચાપમાદદાનઃ શરાવરમ્। ખડ્ગમુદ્ધૃત્ય કૌન્તેયઃ સિંહનાદમથાકરોત્
પછી તે ધનુષ્ય છોડી બાણોનું ગોઠાણ હાથમાં લીધું; કૌંતેયે તલવાર ઉપાડી સિંહની જેમ ગર્જના કરી.
પાઞ્ચાલસ્ય રથસ્યેષામાપ્લુત્ય સહસાઽપતત્। પાઞ્ચાલરથમાસ્થાય અવિત્રસ્તો ધનઞ્જયઃ
પાંચાલના રથ પર એકાએક કૂદીને તેણે હુમલો કર્યો; ધનંજયે નિર્ભય બની પાંચાલના રથ પર ચડીને ઊભો રહ્યો.
વિક્ષોભ્યામ્ભોનિધિંતાર્ક્ષ્યસ્તંનાગમિવ સોઽગ્રહીત્। તતસ્તુ સર્વપાઞ્ચાલા વિદ્રવન્તિ દિશો દશ
ગરુડે જેમ સાગરને ઉથલાવી દે, તેમ તેણે તેને સાપની જેમ પકડી લીધો; ત્યારે બધા પાંચાલા દિશા દિશામાં ભાગી ગયા.
દર્શયન્સર્વસૈન્યાનાં સ બાહ્વોર્બલમાત્મનઃ। સિંહનાદસ્વનં કૃત્વા નિર્જગામ ધનઞ્જયઃ
ધનંજયે આખા સૈન્યને પોતાના બળ બતાવ્યું અને સિંહની ગર્જના કરી ત્યાંથી બહાર નીકળી ગયો.
આયાન્તમર્જુનં દૃષ્ટ્વા કુમારાઃ સહિતાસ્તદા। મમૃદુસ્તસ્ય નગરં દ્રુપદસ્ય મહાત્મનઃ
અર્જુનને આવતો જોઈને એ સમયે બધા રાજકુમારો એકઠા થઈ મહાન આત્માવાળા દ્રુપદનું શહેર છોડીને ચાલ્યા ગયા.
સંબન્ધી કુરુવીરાણાં દ્રુપદો રાજસત્તમઃ। મા વધીસ્તદ્બલં ભીમ ગુરુદાનં પ્રદીયતામ્
કુરુવીરોના સગા અને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રુપદે કહ્યું: 'આ સેનાને મારશો નહીં; ભીમને ગુરુદક્ષિણા રૂપે આપો.'
ભીમસેનસ્તદા રાજન્નર્જુનેન નિવારિતઃ। અતૃપ્તો યુદ્ધધર્મેષુ ન્યવર્તત મહાબલઃ
પછી મહાબળવાન ભીમસેને અર્જુન દ્વારા અટકાવાયો; યુદ્ધની ઇચ્છા અધૂરી રહી, છતાં પાછો વળી ગયો.
તે યજ્ઞસેનં દ્રુપદં ગૃહીત્વા રણમૂર્ધનિ। ઉપાજગ્મુઃ સહામાત્યં દ્રોણાય ભરતર્ષભ
તેમણે યુદ્ધના મેદાનમાં યજ્ઞસેન દ્રુપદને પકડી લીધો અને તેના મંત્રીઓ સાથે દ્રોણ પાસે લઈ ગયા.
ભગ્નદર્પં હૃતધનં તં તથા વશમાગતમ્। સ વૈરં મનસા ધ્યાત્વા દ્રોણો દ્રુપદમબ્રવીત્
ગર્વ તૂટી ગયો, ધન સંપત્તિ ગુમાવી અને આમ વશમાં આવ્યો ત્યારે દ્રોણે મનમાં વેર રાખી દ્રુપદને કહ્યું.
વિમૃજ્ય તરસા રાષ્ટ્રં પુરં તે મૃદિતં મયા। પ્રાપ્ય જીવન્રિપુવશં સખિપૂર્વં કિમિષ્યતે
હું તાકાતથી તારો દેશ અને શહેર બરબાદ કરી દીધું; હવે દુશ્મનના હાથમાં તારો જીવ બચ્યો છે, તો હવે તારે શું ઇચ્છવું છે, જૂના મિત્ર?
એવમુક્ત્વા પ્રહસ્યૈનં કિંચિત્સ પુનરબ્રવીત્। મા ભૈઃ પ્રાણભયાદ્વીર ક્ષમિણો બ્રાહ્મણા વયમ્
આવું કહી હસીને ફરી કહ્યું: 'તારા જીવ માટે ડરતો નહીં, હે વીર; અમે ક્ષમાશીલ બ્રાહ્મણ છીએ.'
આશ્રમે ક્રીડિતં યત્તુ ત્વયા બાલ્યે મયા સહ। તેન સંવર્ધિતઃ સ્નેહઃ પ્રીતિશ્ચ ક્ષત્રિયર્ષભ
બાળપણમાં આશ્રમમાં તું મારી સાથે જે રમતો હતો, એથી આપણું સ્નેહ અને મૈત્રી વધ્યું, હે ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ.
પ્રાર્થયેયં ત્વયા સખ્યં પુનરેવ જનાધિપ। વરં દદામિ તે રાજન્રાજ્યસ્યાર્ધમવાપ્નુહિ
હું ફરીથી તારી સાથે મિત્રતા ઈચ્છું છું, હે રાજાઓના રાજા; હું તને વર આપું છું—આધું રાજ્ય તારે સ્વીકાર.
અરાજા કિલ નો રાજ્ઞઃ સખા ભવિતુમર્હતિ। અતઃ પ્રયતિતં રાજ્યે યજ્ઞસેન મયા તવ
રાજા વિના માણસ રાજાના મિત્ર બનવા યોગ્ય નથી; તેથી, યજ્ઞસેન, મેં તારા માટે રાજપદ મેળવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે.
રાજાસિ દક્ષિણે કૂલે ભાગીરથ્યાહમુત્તરે। સખાયં માં વિજાનીહિ પાઞ્ચાલ યદિ મન્યસે
ભાગીરથીની દક્ષિણ કાંઠે તમે રાજા છો અને હું ઉત્તર કાંઠે છું. પાંચાલ, જો તમારો મન થાય તો મને મિત્ર માનજો.
અનાશ્ચર્યમિદં બ્રહ્મન્વિક્રાન્તેષુ મહાત્મસુ। પ્રીયે ત્વયાઽહં ત્વત્તશ્ચ પ્રીતિમિચ્છામિ શાશ્વતીમ્
બ્રાહ્મણ, મહાન આત્માવાળાઓમાં આવી વાત નવાઈની નથી. હું તમાથી પ્રસન્ન છું અને તમારી સાથે સદા માટેની મિત્રતા ઈચ્છું છું.
એવમુક્તઃ સ તં દ્રોણો મોક્ષયામાસ ભારત। સત્કૃત્ય ચૈનં પ્રીતાત્મા રાજ્યાર્ધં પ્રત્યપાદયત્
આ રીતે કહેતાં દ્રોણે તેને મુક્ત કર્યો, આનંદથી его સન્માન આપ્યો અને રાજયનો અડધો ભાગ આપ્યો.
માકન્દીમથ ગઙ્ગાયાસ્તીરે જનપદાયુતામ્। સોઽધ્યાવસદ્દીનમનાઃ કામ્પિલ્યં ચ પુરોત્તમમ્
પછી મકંદી ગામે, ગંગાના કાંઠે, દસ હજાર વસાહતો વચ્ચે, તે દુઃખી મનથી રહ્યો અને કામ્પિલ્ય નામના શ્રેષ્ઠ શહેરમાં પણ રહ્યો.
દક્ષિણાંશ્ચાપિ પઞ્ચાલાન્યાવચ્ચર્મણ્વતી નદી। દ્રોણેન ચૈવં દ્રુપદઃ પરિભૂયાથ પાલિતઃ
દક્ષિણ પાંચાલો, ચર્મણ્વતી નદી સુધી, દ્રોણે દ્રુપદને હરાવીને પોતાના વશમાં લીધા અને રક્ષા કરી.
ક્ષાત્રેણ ચ બલેનાસ્ય નાપશ્યત્સ પરાજયમ્। હીનં વિદિત્વા ચાત્માનં બ્રાહ્મેણ સ બલેનતુ
પોતાની ક્ષત્રિય શક્તિથી તેને ક્યારેય હાર લાગતી નહોતી, પણ જ્યારે તેણે સમજ્યું કે બ્રાહ્મણ શક્તિમાં પોતે ઓછો છે,
પુત્રજન્મ પરીપ્સન્વૈ પૃથિવીમન્વસંચરત્। અહિચ્છત્રં ચ વિષયં દ્રોણઃ સમભિપદ્યત
પુત્રની ઈચ્છાથી તેણે આખી ધરતી પર ભટક્યા અને દ્રોણે અહિચ્છત્ર પ્રદેશમાં પહોંચ્યો.
એવં રાજન્નહિચ્છત્રા પુરીજનપદાયુતા। યુધિ નિર્જિત્ય પાર્થેન દ્રોણાય પ્રતિપાદિતા
હે રાજા, અહિચ્છત્ર શહેર, જે જનસંખ્યા થી ભરેલું હતું, તે યુદ્ધમાં પાર્થે જીત્યું અને દ્રોણને આપ્યું.
દ્રોણેન વૈરં દ્રુપદો ન સુષ્વાપ સ્મરંસ્તદા। ક્ષાત્રેણ વૈ બલેનાસ્ય નાઽશશંસે પરાજયમ્
દ્રોણ સાથેના વૈરને યાદ કરીને દ્રુપદને ઊંઘ આવતી નહોતી; પોતાની ક્ષત્રિય શક્તિથી તેને જીતવાની આશા નહોતી.
હીનં વિદિત્વા ચાત્માનં બ્રાહ્મેણાપિ બલેન ચ। દ્રુપદોઽમર્ષણાદ્રાજા કર્મસિદ્ધાન્દ્વિજોત્તમાન્
પોતે બ્રાહ્મણ શક્તિમાં ઓછો છે એ જાણીને, દ્રુપદ રાજાએ ક્રોધથી કર્મમાં નિપુણ બ્રાહ્મણોને શોધવા લાગ્યો.
અન્વિચ્છન્પરિચક્રામ બ્રાહ્મણાવસથાન્બહૂન્। નાસ્તિ શ્રેષ્ઠં મમાપત્યં ધિગ્બન્ધૂનિતિ ચ બ્રુવન્
શોધતા શોધતા તેણે ઘણા બ્રાહ્મણોના ઘરોમાં ફર્યા અને કહેતો રહ્યો: 'મારા માટે શ્રેષ્ઠ સંતાન નથી, મારા સંબંધીઓ વ્યર્થ છે.'
નિશ્વાસપરમો હ્યાસીદ્દ્રોણં પ્રતિચિકીર્ષયા। ન સન્તિ મમ મિત્રાણિ લોકેઽસ્મિન્નાસ્તિ વીર્યવાન્
દ્રોણ સામે કંઈક કરવા માટે તે સતત ઉદાસ રહેતો અને કહેતો: 'આ જગતમાં મારા કોઈ મિત્ર નથી, અને કોઈ પણ પરાક્રમી નથી.'