અર્જુનેતિ જનઃ કશ્ચિત્કશ્ચિત્કર્ણેતિ ભારત। કશ્ચિદ્દુર્યોધનેત્યેવં બ્રુવન્તઃ પ્રસ્થિતાસ્તદા
કોઈ બોલતો હતો 'અર્જુન!', કોઈ 'કર્ણ!', તો કોઈ 'દુર્યોધન!'—આ રીતે લોકો વાત કરતાં જતા રહ્યા.
કુન્ત્યાશ્ચ પ્રત્યભિજ્ઞાય દિવ્યલક્ષણસૂચિતમ્। પુત્રમઙ્ગેશ્વરં સ્નેહાચ્છન્ના પ્રીતિરજાયત
કુંતીએ દેવલક્ષણોથી પોતાના પુત્રને ઓળખી લીધો અને પ્રેમથી છુપાયેલી આનંદની લાગણી અનુભવેલી.
દુર્યોધનસ્યાપિ તદા કર્ણમાસાદ્ય પાર્થિવ। ભયમર્જુનસંજાતં ક્ષિપ્રમન્તરધીયત
એ સમયે, દુર્યોધને કર્ણને મેળવતાં જ અર્જુનને લીધે જે ભય થયું હતું એ તરત જ દૂર થઈ ગયું.
સ ચાપિ વીરઃ કૃતશસ્ત્રનિશ્રમઃ પરેણ સામ્નાઽભ્યવદત્સુયોધનમ્। યુધિષ્ઠિરસ્યાપ્યભવત્તદા મતિ- ર્ન કર્ણતુલ્યોઽસ્તિ ધનુર્ધરઃ ક્ષિતૌ
અને એ વિરુ, જે શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ હતો, તેણે સુયોધનને ખૂબ સન્માનથી સંબોધન કર્યું; ત્યારે યુધિષ્ઠિરે પણ વિચાર્યું કે, 'કર્ણ જેટલો ધનુર્ધર ધરતી પર બીજો કોઈ નથી.'
પાણ્ડવાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ કૃતાસ્ત્રાન્પ્રસમીક્ષ્ય સઃ। ગુર્વર્થં દક્ષિણાં કાલે પ્રાપ્તેઽમન્યત વૈ ગુરુઃ
પાંડવ અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત થયા, ત્યારે ગુરુએ વિચાર્યું કે હવે ગુરુદક્ષિણા માગવાનો સમય આવ્યો છે.
અસ્ત્રશિક્ષામનુજ્ઞાતાન્રઙ્ગદ્વારમુપાગતાન્। ભારદ્વાજસ્તતસ્તાંસ્તુ સર્વાનેવાભ્યભાષત
પછી, ભારદ્વાજે બધા શિષ્યોને, જેમને શસ્ત્રવિદ્યાની અનુમતિ મળી હતી અને જે મેદાનના દ્વારે ઉભા હતા, તેમને સંબોધ્યા.
ઇચ્છામિ દત્તાં સહિતાં મહ્યં પરમદક્ષિણામ્। એવમુક્તાસ્તતઃ સર્વે શિષ્યા દ્રોણમથાબ્રુવન્। ભગવન્કિં પ્રયચ્છામ આજ્ઞાપયતુ નો ગુરુઃ
હું ઇચ્છું છું કે મને દક્ષિણાસહીત દાન આપવામાં આવે. આમ કહેતાં બધા શિષ્યો દ્રોણ પાસે બોલ્યા: 'મહારાજ, અમારે શું આપવું? ગુરુજી અમને આજ્ઞા આપે.'
તતઃ શિષ્યાન્સમાહૂય આચાર્યોઽર્થમચોદયત્। દ્રોણઃ સર્વાનશેષેણ દક્ષિણાર્થં મહીપતે
પછી આચાર્યે બધા શિષ્યોને બોલાવીને, રાજા, શિક્ષણ માટે પૂરી દક્ષિણાની માંગ કરી.
પઞ્ચાલરાજં દ્રુપદં ગૃહિત્વા રણમૂર્ધનિ। પર્યાનયત ભદ્રં વઃ સા સ્યાત્પરમદક્ષિણા
પાંચાલ દેશના રાજા દ્રુપદને યુદ્ધમાં પકડીને મારા પાસે લાવો; એ જ સર્વોત્તમ દક્ષિણા ગણાશે.
તથેત્યુક્ત્વા તુ તે સર્વે રથૈસ્તૂર્ણં પ્રહારિણઃ। આચાર્યધનદાનાર્થં દ્રોણેન સહિતા યયુઃ
'જેમ કહું તેમ,' એમ કહી બધા યુદ્ધકુશળ શિષ્યો ઝડપથી રથમાં ચડી દ્રોણ સાથે ગુરુદક્ષિણા લેવા નીકળી પડ્યા.
તતોઽભિજગ્મુઃ પઞ્ચાલાન્નિઘ્નન્તસ્તે નરર્ષભાઃ। મમૃદુસ્તસ્ય નગરં દ્રુપદસ્ય મહૌજસઃ
પછી એ શ્રેષ્ઠ યુદ્ધાઓ પાંચાલ દેશ પર ચઢી ગયા, દુશ્મનોને હરાવીને દ્રુપદના મહાનગરીએ પહોંચી ગયા.
દુર્યોધનશ્ચ કર્ણશ્ચ યુયુત્સુશ્ચ મહાબલઃ। દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ જલસન્ધઃ સુલોચનઃ
દુર્યોધન, કર્ણ, મહાબળવાન યુયુત્સુ, દુઃશાસન, વિકર્ણ, જલસંધ અને સુલોચન—
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ કુમારા બહુવિક્રમાઃ। અહં પૂર્વમહં પૂર્વમિત્યેવં ક્ષત્રિયર્ષભાઃ
અને ઘણા બીજા પરાક્રમી રાજકુમારો, દરેક બોલતો હતો: 'હું પહેલા જઈશ, હું પહેલા જઈશ!'—આ બધા શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયોએ—
તતો વરરાથારૂઢાઃ કુમારાઃ સાદિભિઃ સહ। પ્રવિશ્ય નગરં સર્વે રાજમાર્ગમુપાયયુઃ
પછી એ રાજકુમારો સુંદર રથમાં પોતાના સાથીઓ સાથે શહેરમાં પ્રવેશી રાજમાર્ગે આગળ વધ્યા.
તસ્મિન્કાલે તુ પાઞ્ચાલઃ શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા મહદ્બલમ્। ભ્રાતૃભિઃ સહિતો રાજંસ્ત્વરયા નિર્યયૌ ગૃહાત્
એ સમયે, પાંચાલ રાજાએ મોટી સેના જોઈ અને સાંભળી, પોતાના ભાઈઓ સાથે ઝડપથી મહેલમાંથી બહાર નીકળી આવ્યો.
તતસ્તુ કૃતસન્નાહા યજ્ઞસેનસહોદરાઃ। શરવર્ષાણિ મુઞ્ચન્તઃ પ્રણેદુઃ સર્વ એવ તે
પછી યજ્ઞસેનના ભાઈઓ સંપૂર્ણ સજ્જ થઈ, તીરોની વરસાદ વરસાવતા, બધા એકસાથે ગર્જના કરી.
તતો રથેન શુભ્રેણ સમાસાદ્ય તુ કૌરવાન્। યજ્ઞસેનઃ શરાન્ઘોરાન્વવર્ષ યુધિ દુર્જયઃ
પછી યુદ્ધમાં અજેય યજ્ઞસેન તેજસ્વી રથમાં કૌરવો સામે આવ્યો અને ભયાનક તીરો વરસાવ્યા.
પૂર્વમેવ તુ સંમન્ત્ર્ય પાર્થો દ્રોણમથાઽબ્રવીત્। દર્પોદ્રેકાત્કુમારાણામાચાર્યં દ્વિજસત્તમમ્
પણ એ પહેલાં, અર્જુને ચર્ચા કરીને દ્રોણને કહ્યું: 'આ રાજકુમારોના અહંકાર વિશે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ગુરુજી.'
એષાં પરાક્રમસ્યાન્તે વયં કુર્યામ સાહસમ્। એતૈરશક્યઃ પાઞ્ચાલો ગ્રહીતું રણમૂર્ધનિ
'જ્યારે એ લોકો પોતાનું શૌર્ય દેખાડી લેશે, ત્યારે અમે એક મોટું સાહસ કરીશું; આ લોકો સાથે યુદ્ધમાં પાંચાલને પકડવું શક્ય નથી.'
એવમુક્ત્વા તુ કૌન્તેયો ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽનઘઃ। અર્ધક્રોશે તુ નગરાદતિષ્ઠદ્બહિરેવ સઃ
આમ કહીને નિર્દોષ કુંતીપુત્ર પોતાના ભાઈઓ સાથે શહેરથી અડધો ક્રોશ દૂર બહાર ઊભો રહ્યો.
દ્રુપદઃ કૌરવાન્દૃષ્ટ્વા પ્રાધાવત સમન્તતઃ। શરજાલેન મહતા મોહયન્કૌરવીં ચમૂમ્
દ્રુપદે કૌરવોને જોઈને ચારેય બાજુ દોડી ગયો અને તીરોની ભારે વરસાદથી કૌરવોની સેના ગૂંચવી નાખી.
તમુદ્યતં રથેનૈકમાશુકારિણમાહવે। અનેકમિવ સન્ત્રાસાન્મેનિરે તત્ર કૌરવાઃ
યુદ્ધમાં એકલો ઝડપથી આવતો દ્રુપદ, કૌરવોને એટલો ભયાનક લાગ્યો કે એમને એ ઘણાં જણ લાગે.
દ્રુપદસ્ય શરા ઘોરા વિચેરુઃ સર્વતોદિશમ્। તતઃ શઙ્ખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ મૃદઙ્ગાશ્ચ સહસ્રશઃ
દ્રુપદના ભયાનક તીરો ચારે દિશામાં ફાટી નીકળ્યા; પછી હજારો શંખ, ભેરી અને મૃદંગ વાગવા લાગ્યા.
પ્રાવાદ્યન્ત મહારાજ પઞ્ચાલાનાં નિવેશને। સિંહનાદશ્ચ સંજજ્ઞે પઞ્ચાલાનાં મહાત્મનામ્
પાંચાલોની છાવણીમાં એ વાદ્યો ગુંજી ઉઠ્યા, અને મહાન આત્માવાળા પાંચાલોએ સિંહની ગર્જના કરી.
ધનુર્જ્યાતલશબ્દશ્ચ સંસ્પૃશ્ય ગગનં મહાન્। દુર્યોધનો વિકર્ણશ્ચ સુબાહુર્દીર્ઘલોચનઃ
દુર્યોધન, વિકર્ણ, સુબાહુ અને દીર્ઘલોચનએ જ્યારે ધનુષ્યની ડોરી ખેંચી, ત્યારે તેનો મોટો અવાજ આકાશ સુધી ગૂંજી ઉઠ્યો.
દુઃશાશનશ્ચ સંક્રુદ્ધઃ શરવર્ષૈરવાકિરન્। સોઽતિવિદ્ધો મહેષ્વાસઃ પાર્ષતો યુધિ દુર્જયઃ
દુઃશાસન ગુસ્સેમાં આવીને તીરોની વરસાદ વરસાવતો, મહાન ધનુર્ધર અને યુદ્ધમાં અપરાજેય એવા પાર્ષતને ઘાયલ કરી દીધો.
વ્યધમત્તાન્યનીકાનિ તત્ક્ષણાદેવ ભારત। દુર્યોધનં વિકર્ણં ચ કર્ણં ચાપિ મહાબલમ્
પાર્ષતે તરત જ બીજા સૈનિકોને વિખેરી નાખ્યા અને દુર્યોધન, વિકર્ણ તથા શક્તિશાળી કર્ણ પર આક્રમણ કર્યું.
નાનાનૃપસુતાન્વીરાન્સૈન્યાનિ વિવિધાનિ ચ। અલાતચક્રવત્સર્વં ચરન્બાણૈરતર્પયત્
તે મહાવીરે રાજકુમારો અને વિવિધ સૈન્ય પર તીરોની વરસાદ વરસાવી, અગ્નિચક્ર જેવો ફરતો બધાને સંતોષી નાખ્યો.
તતસ્તુ નાગરાઃ સર્વે મુસલૈર્યષ્ટિભિસ્તદા। અભ્યવર્ષન્ત કૌરવ્યાન્વર્ષમાણા ઘા ઇવ
પછી શહેરના બધા લોકો લાકડાં અને દંડ લઈને, મેઘ જેવો વરસાદ વરસાવે એમ, કૌરવો પર તૂટ્યા.
સબાલવૃદ્ધાઃ કામ્પિલ્યાઃ કૌરવાનભ્યયુસ્તદા। શ્રુત્વા સુતુમુલં યુદ્ધં કૌરવાનેવ ભારત
કામ્પિલ્યાના યુવાન અને વૃદ્ધો, ભયાનક યુદ્ધના સમાચાર સાંભળી, કૌરવો સામે આગળ વધ્યા.