સલિલાદુત્થિતો વહ્નિર્યેન વ્યાપ્તં ચરાચરમ્। દધીચસ્યાસ્થિતો વજ્રં કૃતં દાનવસૂદનમ્
પાણીમાંથી અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો, જેમણે આખા જગતને વ્યાપી લીધું; દધીચિના હાડકાંમાંથી દાનવોનો વિનાશ કરનાર વજ્ર બન્યો.
આગ્નેયઃ કૃત્તિકાપુત્રો રૌદ્રો ગાઙ્ગેય ઇત્યપિ। શ્રૂયતે ભગવાન્દેવઃ સર્વગુહ્યમયો ગુહઃ
આ દેવતા ગુહાને અગ્નિથી જન્મેલો, કૃત્તિકા પુત્ર, ગાંગેય અને ભયાનક એમ અનેક નામોથી ઓળખવામાં આવે છે; તે સર્વ ગુહ્ય રહસ્યો ધરાવે છે.
ક્ષત્રિયેભ્યશ્ચ યે જાતા બ્રાહ્મણાસ્તે ચ તે શ્રુતાઃ। વિશ્વામિત્રપ્રભૃતયઃ પ્રાપ્તા બ્રહ્મત્વમવ્યયમ્
ક્ષત્રિયોમાંથી જન્મેલા જે બ્રાહ્મણો છે, જેમ કે વિશ્વામિત્ર અને અન્ય, તેઓ પણ પ્રસિદ્ધ છે અને તેમણે અવિનાશી બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કર્યું છે.
આચાર્યઃ કલશાજ્જાતો દ્રોણઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ। ગૌતમસ્યાન્વવાયે ચ શરસ્તમ્બાચ્ચ ગૌતમઃ
શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ આચાર્ય કળશમાંથી જન્મ્યા; ગૌતમ પણ ગૌતમ વંશમાંથી, શરસ્તંભમાંથી જન્મ્યા.
ભવતાં ચ યથા જન્મ તદપ્યાગમિતં મયા। સકુણ્ડલં સકવચં સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્। કથમાદિત્યસદૃશં મૃગી વ્યાઘ્રં જનિષ્યતિ
તમારા જન્મની વાત પણ મેં જાણી છે—કુંડળ અને કવચ સાથે, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, એક વાઘણએ સૂર્ય સમાન પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો.
પૃથિવીરાજ્યમર્હોઽયં નાઙ્ગરાજ્યં નરેશ્વરઃ। અનેન બાહુવીર્યેણ મયા ચાજ્ઞાનુવર્તિના
આ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ પૃથ્વી પર રાજ કરવા યોગ્ય છે, ફક્ત અંગના રાજ્ય માટે નહીં—એના બાહુબળથી અને મારી વફાદારીથી.
યસ્ય વા મનુજસ્યેદં ન ક્ષાન્તં મદ્વિચેષ્ટિતમ્। રથમારુહ્ય પદ્ભ્યાં સ વિનામયતુ કાર્મુકમ્
અહીં જો કોઈ માણસ છે જેને મારા આચરણ સહન ન થાય, તો એ પોતે રથ પર ચડી ધનુષ્ય વાળી બતાવે.
તતઃ સર્વસ્ય રઙ્ગસ્ય હાહાકારો મહાનભૂત્। સાધુવાદાનુસંબદ્ધઃ સૂર્યશ્ચાસ્તમુપાગમત્
પછી આખા મેદાનમાં મોટો હોહો થયો, 'શાબાશ'ના અવાજ સાથે; અને સૂર્ય અસ્ત થયો.
તતો દુર્યોધનઃ કર્ણમાલમ્બ્યાગ્રકરે નૃપઃ। દીપિકાભિઃ કૃતાલોકસ્તસ્માદ્રઙ્ગાદ્વિનિર્યયૌ
પછી રાજા દુર્યોધને કર્ણનો હાથ પકડીને, દીવોની રોશનીમાં એ મેદાનમાંથી બહાર નીકળી ગયો.
પાણ્ડવાશ્ચ સહદ્રોણાઃ સકૃપાશ્ચ વિશાંપતે। ભીષ્મેણ સહિતાઃ સર્વે યયુઃ સ્વં સ્વં નિવેશનમ્
પાંડવો, દ્રોણ, કૃપ અને ભીષ્મ—all પોતપોતાના નિવાસસ્થાને પરત ગયા.
અર્જુનેતિ જનઃ કશ્ચિત્કશ્ચિત્કર્ણેતિ ભારત। કશ્ચિદ્દુર્યોધનેત્યેવં બ્રુવન્તઃ પ્રસ્થિતાસ્તદા
કોઈ બોલતો હતો 'અર્જુન!', કોઈ 'કર્ણ!', તો કોઈ 'દુર્યોધન!'—આ રીતે લોકો વાત કરતાં જતા રહ્યા.
કુન્ત્યાશ્ચ પ્રત્યભિજ્ઞાય દિવ્યલક્ષણસૂચિતમ્। પુત્રમઙ્ગેશ્વરં સ્નેહાચ્છન્ના પ્રીતિરજાયત
કુંતીએ દેવલક્ષણોથી પોતાના પુત્રને ઓળખી લીધો અને પ્રેમથી છુપાયેલી આનંદની લાગણી અનુભવેલી.
દુર્યોધનસ્યાપિ તદા કર્ણમાસાદ્ય પાર્થિવ। ભયમર્જુનસંજાતં ક્ષિપ્રમન્તરધીયત
એ સમયે, દુર્યોધને કર્ણને મેળવતાં જ અર્જુનને લીધે જે ભય થયું હતું એ તરત જ દૂર થઈ ગયું.
સ ચાપિ વીરઃ કૃતશસ્ત્રનિશ્રમઃ પરેણ સામ્નાઽભ્યવદત્સુયોધનમ્। યુધિષ્ઠિરસ્યાપ્યભવત્તદા મતિ- ર્ન કર્ણતુલ્યોઽસ્તિ ધનુર્ધરઃ ક્ષિતૌ
અને એ વિરુ, જે શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ હતો, તેણે સુયોધનને ખૂબ સન્માનથી સંબોધન કર્યું; ત્યારે યુધિષ્ઠિરે પણ વિચાર્યું કે, 'કર્ણ જેટલો ધનુર્ધર ધરતી પર બીજો કોઈ નથી.'
પાણ્ડવાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ કૃતાસ્ત્રાન્પ્રસમીક્ષ્ય સઃ। ગુર્વર્થં દક્ષિણાં કાલે પ્રાપ્તેઽમન્યત વૈ ગુરુઃ
પાંડવ અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત થયા, ત્યારે ગુરુએ વિચાર્યું કે હવે ગુરુદક્ષિણા માગવાનો સમય આવ્યો છે.
અસ્ત્રશિક્ષામનુજ્ઞાતાન્રઙ્ગદ્વારમુપાગતાન્। ભારદ્વાજસ્તતસ્તાંસ્તુ સર્વાનેવાભ્યભાષત
પછી, ભારદ્વાજે બધા શિષ્યોને, જેમને શસ્ત્રવિદ્યાની અનુમતિ મળી હતી અને જે મેદાનના દ્વારે ઉભા હતા, તેમને સંબોધ્યા.
ઇચ્છામિ દત્તાં સહિતાં મહ્યં પરમદક્ષિણામ્। એવમુક્તાસ્તતઃ સર્વે શિષ્યા દ્રોણમથાબ્રુવન્। ભગવન્કિં પ્રયચ્છામ આજ્ઞાપયતુ નો ગુરુઃ
હું ઇચ્છું છું કે મને દક્ષિણાસહીત દાન આપવામાં આવે. આમ કહેતાં બધા શિષ્યો દ્રોણ પાસે બોલ્યા: 'મહારાજ, અમારે શું આપવું? ગુરુજી અમને આજ્ઞા આપે.'
તતઃ શિષ્યાન્સમાહૂય આચાર્યોઽર્થમચોદયત્। દ્રોણઃ સર્વાનશેષેણ દક્ષિણાર્થં મહીપતે
પછી આચાર્યે બધા શિષ્યોને બોલાવીને, રાજા, શિક્ષણ માટે પૂરી દક્ષિણાની માંગ કરી.
પઞ્ચાલરાજં દ્રુપદં ગૃહિત્વા રણમૂર્ધનિ। પર્યાનયત ભદ્રં વઃ સા સ્યાત્પરમદક્ષિણા
પાંચાલ દેશના રાજા દ્રુપદને યુદ્ધમાં પકડીને મારા પાસે લાવો; એ જ સર્વોત્તમ દક્ષિણા ગણાશે.
તથેત્યુક્ત્વા તુ તે સર્વે રથૈસ્તૂર્ણં પ્રહારિણઃ। આચાર્યધનદાનાર્થં દ્રોણેન સહિતા યયુઃ
'જેમ કહું તેમ,' એમ કહી બધા યુદ્ધકુશળ શિષ્યો ઝડપથી રથમાં ચડી દ્રોણ સાથે ગુરુદક્ષિણા લેવા નીકળી પડ્યા.
તતોઽભિજગ્મુઃ પઞ્ચાલાન્નિઘ્નન્તસ્તે નરર્ષભાઃ। મમૃદુસ્તસ્ય નગરં દ્રુપદસ્ય મહૌજસઃ
પછી એ શ્રેષ્ઠ યુદ્ધાઓ પાંચાલ દેશ પર ચઢી ગયા, દુશ્મનોને હરાવીને દ્રુપદના મહાનગરીએ પહોંચી ગયા.
દુર્યોધનશ્ચ કર્ણશ્ચ યુયુત્સુશ્ચ મહાબલઃ। દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ જલસન્ધઃ સુલોચનઃ
દુર્યોધન, કર્ણ, મહાબળવાન યુયુત્સુ, દુઃશાસન, વિકર્ણ, જલસંધ અને સુલોચન—
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ કુમારા બહુવિક્રમાઃ। અહં પૂર્વમહં પૂર્વમિત્યેવં ક્ષત્રિયર્ષભાઃ
અને ઘણા બીજા પરાક્રમી રાજકુમારો, દરેક બોલતો હતો: 'હું પહેલા જઈશ, હું પહેલા જઈશ!'—આ બધા શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયોએ—
તતો વરરાથારૂઢાઃ કુમારાઃ સાદિભિઃ સહ। પ્રવિશ્ય નગરં સર્વે રાજમાર્ગમુપાયયુઃ
પછી એ રાજકુમારો સુંદર રથમાં પોતાના સાથીઓ સાથે શહેરમાં પ્રવેશી રાજમાર્ગે આગળ વધ્યા.
તસ્મિન્કાલે તુ પાઞ્ચાલઃ શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા મહદ્બલમ્। ભ્રાતૃભિઃ સહિતો રાજંસ્ત્વરયા નિર્યયૌ ગૃહાત્
એ સમયે, પાંચાલ રાજાએ મોટી સેના જોઈ અને સાંભળી, પોતાના ભાઈઓ સાથે ઝડપથી મહેલમાંથી બહાર નીકળી આવ્યો.
તતસ્તુ કૃતસન્નાહા યજ્ઞસેનસહોદરાઃ। શરવર્ષાણિ મુઞ્ચન્તઃ પ્રણેદુઃ સર્વ એવ તે
પછી યજ્ઞસેનના ભાઈઓ સંપૂર્ણ સજ્જ થઈ, તીરોની વરસાદ વરસાવતા, બધા એકસાથે ગર્જના કરી.
તતો રથેન શુભ્રેણ સમાસાદ્ય તુ કૌરવાન્। યજ્ઞસેનઃ શરાન્ઘોરાન્વવર્ષ યુધિ દુર્જયઃ
પછી યુદ્ધમાં અજેય યજ્ઞસેન તેજસ્વી રથમાં કૌરવો સામે આવ્યો અને ભયાનક તીરો વરસાવ્યા.
પૂર્વમેવ તુ સંમન્ત્ર્ય પાર્થો દ્રોણમથાઽબ્રવીત્। દર્પોદ્રેકાત્કુમારાણામાચાર્યં દ્વિજસત્તમમ્
પણ એ પહેલાં, અર્જુને ચર્ચા કરીને દ્રોણને કહ્યું: 'આ રાજકુમારોના અહંકાર વિશે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ગુરુજી.'
એષાં પરાક્રમસ્યાન્તે વયં કુર્યામ સાહસમ્। એતૈરશક્યઃ પાઞ્ચાલો ગ્રહીતું રણમૂર્ધનિ
'જ્યારે એ લોકો પોતાનું શૌર્ય દેખાડી લેશે, ત્યારે અમે એક મોટું સાહસ કરીશું; આ લોકો સાથે યુદ્ધમાં પાંચાલને પકડવું શક્ય નથી.'
એવમુક્ત્વા તુ કૌન્તેયો ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽનઘઃ। અર્ધક્રોશે તુ નગરાદતિષ્ઠદ્બહિરેવ સઃ
આમ કહીને નિર્દોષ કુંતીપુત્ર પોતાના ભાઈઓ સાથે શહેરથી અડધો ક્રોશ દૂર બહાર ઊભો રહ્યો.