તમાલોક્ય ધનુસ્ત્યક્ત્વા પિતૃગૌરવયન્ત્રિતઃ। કર્ણોઽભિષેકાર્દ્રશિરાઃ શિરસા સમવન્દત
એને જોઈ, કર્ણે પિતાને માન આપીને ધનુષ્ય મૂકી દીધું અને અભિષેકથી ભીનું માથું નમાવી વંદન કર્યું.
તતઃ પાદાવવચ્છાદ્ય પટાન્તેન સસંભ્રમઃ। પુત્રેતિ પરિપૂર્ણાર્થમબ્રવીદ્રથસારથિમ્
પછી, વસ્ત્રના પલ્લુથી પગ ઢાંકી, થોડી ગભરાટ સાથે, 'પુત્ર' કહી, રથચાલકને સંપૂર્ણ ભાવથી સંબોધ્યો.
પરિષ્વજ્ય ચ તસ્યાથ મૂર્ધાનં સ્નેહવિક્લવઃ। અઙ્ગરાજ્યાભિષેકાર્દ્રમશ્રુભિઃ સિષિચે પુનઃ
પછી, પ્રેમથી ભીની આંખે એને અંકે લીધો અને અંગરાજ્યના અભિષેકથી ભીનું માથું ફરીથી પોતાના આંસુથી ભીંજવ્યું.
તં દૃષ્ટ્વા સૂતપુત્રોઽયમિતિ સંચિન્ત્ય પાણ્ડવઃ। ભીમસેનસ્તદા વાક્યમબ્રવીત્પ્રહસન્નિવ
એને જોઈને, 'આ તો સૂતપુત્ર છે' એમ વિચારી, પાંડવ ભીમસેને હળવી હાસ્ય સાથે આ શબ્દો કહ્યા.
ન ત્વમર્હસિ પાર્થેન સૂતપુત્ર રણે વધમ્। કુલસ્ય સદૃશસ્તૂર્ણં પ્રતોદો ગૃહ્યતાં ત્વયા
'સૂતપુત્ર, તું પાર્થેના હાથે યુદ્ધમાં મારવા યોગ્ય નથી. તારા કુળને યોગ્ય છે કે તું તરત જ કસો લઈ લે.'
અઙ્ગરાજ્યં ચ નાર્હસ્ત્વમુપભોક્તું નરાધમ। શ્વા હુતાશસમીપસ્થં પુરોડાશમિવાધ્વરે
'માણસોમાં નીચ, તું અંગનું રાજય ભોગવવા પણ યોગ્ય નથી, જેમ કે કૂતરો યજ્ઞકુંડ પાસે રહેલા હવનના ભાગને ચાખવા યોગ્ય નથી.'
એવમુક્તસ્તતઃ કર્ણઃ કિંચિત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ। ગગનસ્થં વિનિઃશ્વસ્ય દિવાકરમુદૈક્ષત
આ રીતે સાંભળી, કર્ણના હોઠ થોડા ફફડ્યા; એણે આકાશ તરફ ઊંડી શ્વાસ લીધી અને સૂર્યને જોયો.
તતો દુર્યોધનઃ કોપાદુત્પપાત મહાબલઃ। ભ્રાતૃપદ્મવનાત્તસ્માન્મદોત્કટ ઇવ દ્વિપઃ
પછી દુર્યોધન, મહાબળવાન, ભાઈઓની વચ્ચેથી ક્રોધે ભરાઈ, જાણે ઉગ્ર મદમાં હાથી કમળના તળાવમાંથી ઊભો થાય તેમ ઊભો થયો.
સોઽબ્રવીદ્ભીમકર્માણં ભીમસેનમવસ્થિતમ્। વૃકોદર ન યુક્તં તે વચનં વક્તુમીદૃશમ્
પછી તેણે ભીમકર્મા ભીમસેનને કહ્યું, 'વૃકોદર, તું જેવું બોલ્યો તેવું બોલવું તારા માટે યોગ્ય નથી.'
ક્ષત્રિયાણાં બલં જ્યષ્ઠં યોક્તવ્યં ક્ષત્રબન્ધુના। શૂરાણાં ચ નદીનાં ચ પ્રભવો દુર્વિભાવનઃ
ક્ષત્રિયોએ હંમેશા પોતાનું શ્રેષ્ઠ બળ વાપરવું જોઈએ; શૂરવીરો અને નદીઓનો મૂળ ક્યાંથી આવે છે, એ સમજવું અઘરું છે.
સલિલાદુત્થિતો વહ્નિર્યેન વ્યાપ્તં ચરાચરમ્। દધીચસ્યાસ્થિતો વજ્રં કૃતં દાનવસૂદનમ્
પાણીમાંથી અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો, જેમણે આખા જગતને વ્યાપી લીધું; દધીચિના હાડકાંમાંથી દાનવોનો વિનાશ કરનાર વજ્ર બન્યો.
આગ્નેયઃ કૃત્તિકાપુત્રો રૌદ્રો ગાઙ્ગેય ઇત્યપિ। શ્રૂયતે ભગવાન્દેવઃ સર્વગુહ્યમયો ગુહઃ
આ દેવતા ગુહાને અગ્નિથી જન્મેલો, કૃત્તિકા પુત્ર, ગાંગેય અને ભયાનક એમ અનેક નામોથી ઓળખવામાં આવે છે; તે સર્વ ગુહ્ય રહસ્યો ધરાવે છે.
ક્ષત્રિયેભ્યશ્ચ યે જાતા બ્રાહ્મણાસ્તે ચ તે શ્રુતાઃ। વિશ્વામિત્રપ્રભૃતયઃ પ્રાપ્તા બ્રહ્મત્વમવ્યયમ્
ક્ષત્રિયોમાંથી જન્મેલા જે બ્રાહ્મણો છે, જેમ કે વિશ્વામિત્ર અને અન્ય, તેઓ પણ પ્રસિદ્ધ છે અને તેમણે અવિનાશી બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કર્યું છે.
આચાર્યઃ કલશાજ્જાતો દ્રોણઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ। ગૌતમસ્યાન્વવાયે ચ શરસ્તમ્બાચ્ચ ગૌતમઃ
શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ આચાર્ય કળશમાંથી જન્મ્યા; ગૌતમ પણ ગૌતમ વંશમાંથી, શરસ્તંભમાંથી જન્મ્યા.
ભવતાં ચ યથા જન્મ તદપ્યાગમિતં મયા। સકુણ્ડલં સકવચં સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્। કથમાદિત્યસદૃશં મૃગી વ્યાઘ્રં જનિષ્યતિ
તમારા જન્મની વાત પણ મેં જાણી છે—કુંડળ અને કવચ સાથે, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, એક વાઘણએ સૂર્ય સમાન પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો.
પૃથિવીરાજ્યમર્હોઽયં નાઙ્ગરાજ્યં નરેશ્વરઃ। અનેન બાહુવીર્યેણ મયા ચાજ્ઞાનુવર્તિના
આ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ પૃથ્વી પર રાજ કરવા યોગ્ય છે, ફક્ત અંગના રાજ્ય માટે નહીં—એના બાહુબળથી અને મારી વફાદારીથી.
યસ્ય વા મનુજસ્યેદં ન ક્ષાન્તં મદ્વિચેષ્ટિતમ્। રથમારુહ્ય પદ્ભ્યાં સ વિનામયતુ કાર્મુકમ્
અહીં જો કોઈ માણસ છે જેને મારા આચરણ સહન ન થાય, તો એ પોતે રથ પર ચડી ધનુષ્ય વાળી બતાવે.
તતઃ સર્વસ્ય રઙ્ગસ્ય હાહાકારો મહાનભૂત્। સાધુવાદાનુસંબદ્ધઃ સૂર્યશ્ચાસ્તમુપાગમત્
પછી આખા મેદાનમાં મોટો હોહો થયો, 'શાબાશ'ના અવાજ સાથે; અને સૂર્ય અસ્ત થયો.
તતો દુર્યોધનઃ કર્ણમાલમ્બ્યાગ્રકરે નૃપઃ। દીપિકાભિઃ કૃતાલોકસ્તસ્માદ્રઙ્ગાદ્વિનિર્યયૌ
પછી રાજા દુર્યોધને કર્ણનો હાથ પકડીને, દીવોની રોશનીમાં એ મેદાનમાંથી બહાર નીકળી ગયો.
પાણ્ડવાશ્ચ સહદ્રોણાઃ સકૃપાશ્ચ વિશાંપતે। ભીષ્મેણ સહિતાઃ સર્વે યયુઃ સ્વં સ્વં નિવેશનમ્
પાંડવો, દ્રોણ, કૃપ અને ભીષ્મ—all પોતપોતાના નિવાસસ્થાને પરત ગયા.
અર્જુનેતિ જનઃ કશ્ચિત્કશ્ચિત્કર્ણેતિ ભારત। કશ્ચિદ્દુર્યોધનેત્યેવં બ્રુવન્તઃ પ્રસ્થિતાસ્તદા
કોઈ બોલતો હતો 'અર્જુન!', કોઈ 'કર્ણ!', તો કોઈ 'દુર્યોધન!'—આ રીતે લોકો વાત કરતાં જતા રહ્યા.
કુન્ત્યાશ્ચ પ્રત્યભિજ્ઞાય દિવ્યલક્ષણસૂચિતમ્। પુત્રમઙ્ગેશ્વરં સ્નેહાચ્છન્ના પ્રીતિરજાયત
કુંતીએ દેવલક્ષણોથી પોતાના પુત્રને ઓળખી લીધો અને પ્રેમથી છુપાયેલી આનંદની લાગણી અનુભવેલી.
દુર્યોધનસ્યાપિ તદા કર્ણમાસાદ્ય પાર્થિવ। ભયમર્જુનસંજાતં ક્ષિપ્રમન્તરધીયત
એ સમયે, દુર્યોધને કર્ણને મેળવતાં જ અર્જુનને લીધે જે ભય થયું હતું એ તરત જ દૂર થઈ ગયું.
સ ચાપિ વીરઃ કૃતશસ્ત્રનિશ્રમઃ પરેણ સામ્નાઽભ્યવદત્સુયોધનમ્। યુધિષ્ઠિરસ્યાપ્યભવત્તદા મતિ- ર્ન કર્ણતુલ્યોઽસ્તિ ધનુર્ધરઃ ક્ષિતૌ
અને એ વિરુ, જે શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ હતો, તેણે સુયોધનને ખૂબ સન્માનથી સંબોધન કર્યું; ત્યારે યુધિષ્ઠિરે પણ વિચાર્યું કે, 'કર્ણ જેટલો ધનુર્ધર ધરતી પર બીજો કોઈ નથી.'
પાણ્ડવાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ કૃતાસ્ત્રાન્પ્રસમીક્ષ્ય સઃ। ગુર્વર્થં દક્ષિણાં કાલે પ્રાપ્તેઽમન્યત વૈ ગુરુઃ
પાંડવ અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત થયા, ત્યારે ગુરુએ વિચાર્યું કે હવે ગુરુદક્ષિણા માગવાનો સમય આવ્યો છે.
અસ્ત્રશિક્ષામનુજ્ઞાતાન્રઙ્ગદ્વારમુપાગતાન્। ભારદ્વાજસ્તતસ્તાંસ્તુ સર્વાનેવાભ્યભાષત
પછી, ભારદ્વાજે બધા શિષ્યોને, જેમને શસ્ત્રવિદ્યાની અનુમતિ મળી હતી અને જે મેદાનના દ્વારે ઉભા હતા, તેમને સંબોધ્યા.
ઇચ્છામિ દત્તાં સહિતાં મહ્યં પરમદક્ષિણામ્। એવમુક્તાસ્તતઃ સર્વે શિષ્યા દ્રોણમથાબ્રુવન્। ભગવન્કિં પ્રયચ્છામ આજ્ઞાપયતુ નો ગુરુઃ
હું ઇચ્છું છું કે મને દક્ષિણાસહીત દાન આપવામાં આવે. આમ કહેતાં બધા શિષ્યો દ્રોણ પાસે બોલ્યા: 'મહારાજ, અમારે શું આપવું? ગુરુજી અમને આજ્ઞા આપે.'
તતઃ શિષ્યાન્સમાહૂય આચાર્યોઽર્થમચોદયત્। દ્રોણઃ સર્વાનશેષેણ દક્ષિણાર્થં મહીપતે
પછી આચાર્યે બધા શિષ્યોને બોલાવીને, રાજા, શિક્ષણ માટે પૂરી દક્ષિણાની માંગ કરી.
પઞ્ચાલરાજં દ્રુપદં ગૃહિત્વા રણમૂર્ધનિ। પર્યાનયત ભદ્રં વઃ સા સ્યાત્પરમદક્ષિણા
પાંચાલ દેશના રાજા દ્રુપદને યુદ્ધમાં પકડીને મારા પાસે લાવો; એ જ સર્વોત્તમ દક્ષિણા ગણાશે.
તથેત્યુક્ત્વા તુ તે સર્વે રથૈસ્તૂર્ણં પ્રહારિણઃ। આચાર્યધનદાનાર્થં દ્રોણેન સહિતા યયુઃ
'જેમ કહું તેમ,' એમ કહી બધા યુદ્ધકુશળ શિષ્યો ઝડપથી રથમાં ચડી દ્રોણ સાથે ગુરુદક્ષિણા લેવા નીકળી પડ્યા.