યદ્યયં ફાલ્ગુનો યુદ્ધે નારાજ્ઞા યોદ્ધુમિચ્છતિ। તસ્માદેષોઽઙ્ગવિષયે મયા રાજ્યેઽભિષિચ્યતે
જો આ ફાળ્ગુન રાજાની આજ્ઞા વિના યુદ્ધ કરવા માંગતો ન હોય, તો હું એને અંગ દેશનું રાજય આપી, રાજા તરીકે અભિષેક કરી દઈશ.
તતો રાજાનમામન્ત્ર્ય ગાઙ્ગેયં ચ પિતામહમ્। અભિષેકસ્ય સંભારાન્સમાનીય દ્વિજાતિભિઃ
પછી રાજાને અને ગંગાપુત્ર ભીષ્મને સંબોધી, દ્વિજાતિઓની મદદથી અભિષેક માટેના તમામ સામાન એકત્ર કર્યા.
ગોસહસ્રાયુતં દત્ત્વા યુક્તાનાં પુણ્યકર્મણામ્। અર્હોઽયમઙ્ગરાજ્યસ્ય ઇતિ વાચ્ય દ્વિજાતિભિઃ
પવિત્ર કર્મવાળા દસ હજાર ગાયો દાનમાં આપી, દ્વિજાતિઓએ કહવું કે, 'આ અંગના રાજય માટે યોગ્ય છે.'
તતસ્તસ્મિન્ક્ષણે કર્ણઃ સલાજકુસુમૈર્ઘટૈઃ। કાઞ્ચનૈઃ કાઞ્ચને પીઠે મન્ત્રવિદ્ભિર્મહારથઃ
ત્યાં જ એ ક્ષણે કર્ણને, ચંદન અને ફૂલોવાળા ઘડાં, સોનાની વાસણો અને સોનાની પીઠ પર, મંત્રજ્ઞો દ્વારા રાજા તરીકે અભિષેક કરવામાં આવ્યો.
અભિષિક્તોઽઙ્ગરાજે સ શ્રિયા યુક્તો મહાબલઃ। `સ મૌલિહારકેયૂરઃ સહસ્તાભરણાઙ્ગદઃ
અંગના રાજા તરીકે અભિષેક પામ્યા પછી, મહાબળવાન કર્ણ ઐશ્વર્યથી યુક્ત થયો અને રાજમુકુટ, હાર, હાથમાં કડાં અને કંકણ ધારણ કર્યા.
રાજલિઙ્ગૈસ્તથાઽન્યૈશ્ચ ભૂષિતો ભૂષણૈઃ શુભૈઃ।' સચ્છત્રવાલવ્યજનો જયશબ્દોત્તરેણ ચ
રાજચિહ્નો અને અન્ય શુભ આભૂષણોથી શોભિત, સફેદ છત્રી અને પંખા સાથે, જયના નાદ વચ્ચે તે સજ્જ થયો.
ઉવાચ કૌરવં રાજન્વચનં સ વૃષસ્તદા। અસ્ય રાજ્યપ્રદાનસ્ય સદૃશં કિં દદાનિ તે
પછી એ પુરુષશ્રેષ્ઠે કૌરવ રાજાને કહ્યું: 'મને આ રાજય આપ્યું છે, તેના બદલામાં હું તને શું આપું?'
પ્રબ્રૂહિ રાજશાર્દૂલ કર્તા હ્યસ્મિ તથા નૃપ। અત્યન્તં સખ્યમિચ્છામીત્યાહ તં સ સુયોધનઃ
'રાજાશાર્દૂલ, કહો, હું એ જ કરું,' એમ કર્ણે કહ્યું. ત્યારે સુયોધને ઉત્તર આપ્યો: 'મારે તારી પરમ મિત્રતા જોઈએ છે.'
એવમુક્તસ્તતઃ કર્ણસ્તથેતિ પ્રત્યુવાચ તમ્। હર્ષાચ્ચોભૌ સમાશ્લિષ્ય પરાં મુદમવાપતુઃ
આ રીતે કહેતા, કર્ણે 'જેમ તું ઈચ્છે તેમ જ' કહ્યું. પછી બંનેએ આનંદથી એકબીજાને ભેટી, પરમ આનંદ અનુભવ્યો.
તતઃ સ્રસ્તોત્તરપટઃ સપ્રસ્વેદઃ સવેપથુઃ। વિવેશાધિરથો રઙ્ગં યષ્ટિપ્રાણો હ્વયન્નિવ
પછી અધિરથ, ઉપરનું વસ્ત્ર ઢળી પડ્યું, શરીરે પસીનો અને કાંપતો, જાણે પોતાનો જીવ બોલાવી રહ્યો હોય એમ રંગભૂમિમાં પ્રવેશ્યો.
તમાલોક્ય ધનુસ્ત્યક્ત્વા પિતૃગૌરવયન્ત્રિતઃ। કર્ણોઽભિષેકાર્દ્રશિરાઃ શિરસા સમવન્દત
એને જોઈ, કર્ણે પિતાને માન આપીને ધનુષ્ય મૂકી દીધું અને અભિષેકથી ભીનું માથું નમાવી વંદન કર્યું.
તતઃ પાદાવવચ્છાદ્ય પટાન્તેન સસંભ્રમઃ। પુત્રેતિ પરિપૂર્ણાર્થમબ્રવીદ્રથસારથિમ્
પછી, વસ્ત્રના પલ્લુથી પગ ઢાંકી, થોડી ગભરાટ સાથે, 'પુત્ર' કહી, રથચાલકને સંપૂર્ણ ભાવથી સંબોધ્યો.
પરિષ્વજ્ય ચ તસ્યાથ મૂર્ધાનં સ્નેહવિક્લવઃ। અઙ્ગરાજ્યાભિષેકાર્દ્રમશ્રુભિઃ સિષિચે પુનઃ
પછી, પ્રેમથી ભીની આંખે એને અંકે લીધો અને અંગરાજ્યના અભિષેકથી ભીનું માથું ફરીથી પોતાના આંસુથી ભીંજવ્યું.
તં દૃષ્ટ્વા સૂતપુત્રોઽયમિતિ સંચિન્ત્ય પાણ્ડવઃ। ભીમસેનસ્તદા વાક્યમબ્રવીત્પ્રહસન્નિવ
એને જોઈને, 'આ તો સૂતપુત્ર છે' એમ વિચારી, પાંડવ ભીમસેને હળવી હાસ્ય સાથે આ શબ્દો કહ્યા.
ન ત્વમર્હસિ પાર્થેન સૂતપુત્ર રણે વધમ્। કુલસ્ય સદૃશસ્તૂર્ણં પ્રતોદો ગૃહ્યતાં ત્વયા
'સૂતપુત્ર, તું પાર્થેના હાથે યુદ્ધમાં મારવા યોગ્ય નથી. તારા કુળને યોગ્ય છે કે તું તરત જ કસો લઈ લે.'
અઙ્ગરાજ્યં ચ નાર્હસ્ત્વમુપભોક્તું નરાધમ। શ્વા હુતાશસમીપસ્થં પુરોડાશમિવાધ્વરે
'માણસોમાં નીચ, તું અંગનું રાજય ભોગવવા પણ યોગ્ય નથી, જેમ કે કૂતરો યજ્ઞકુંડ પાસે રહેલા હવનના ભાગને ચાખવા યોગ્ય નથી.'
એવમુક્તસ્તતઃ કર્ણઃ કિંચિત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ। ગગનસ્થં વિનિઃશ્વસ્ય દિવાકરમુદૈક્ષત
આ રીતે સાંભળી, કર્ણના હોઠ થોડા ફફડ્યા; એણે આકાશ તરફ ઊંડી શ્વાસ લીધી અને સૂર્યને જોયો.
તતો દુર્યોધનઃ કોપાદુત્પપાત મહાબલઃ। ભ્રાતૃપદ્મવનાત્તસ્માન્મદોત્કટ ઇવ દ્વિપઃ
પછી દુર્યોધન, મહાબળવાન, ભાઈઓની વચ્ચેથી ક્રોધે ભરાઈ, જાણે ઉગ્ર મદમાં હાથી કમળના તળાવમાંથી ઊભો થાય તેમ ઊભો થયો.
સોઽબ્રવીદ્ભીમકર્માણં ભીમસેનમવસ્થિતમ્। વૃકોદર ન યુક્તં તે વચનં વક્તુમીદૃશમ્
પછી તેણે ભીમકર્મા ભીમસેનને કહ્યું, 'વૃકોદર, તું જેવું બોલ્યો તેવું બોલવું તારા માટે યોગ્ય નથી.'
ક્ષત્રિયાણાં બલં જ્યષ્ઠં યોક્તવ્યં ક્ષત્રબન્ધુના। શૂરાણાં ચ નદીનાં ચ પ્રભવો દુર્વિભાવનઃ
ક્ષત્રિયોએ હંમેશા પોતાનું શ્રેષ્ઠ બળ વાપરવું જોઈએ; શૂરવીરો અને નદીઓનો મૂળ ક્યાંથી આવે છે, એ સમજવું અઘરું છે.
સલિલાદુત્થિતો વહ્નિર્યેન વ્યાપ્તં ચરાચરમ્। દધીચસ્યાસ્થિતો વજ્રં કૃતં દાનવસૂદનમ્
પાણીમાંથી અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો, જેમણે આખા જગતને વ્યાપી લીધું; દધીચિના હાડકાંમાંથી દાનવોનો વિનાશ કરનાર વજ્ર બન્યો.
આગ્નેયઃ કૃત્તિકાપુત્રો રૌદ્રો ગાઙ્ગેય ઇત્યપિ। શ્રૂયતે ભગવાન્દેવઃ સર્વગુહ્યમયો ગુહઃ
આ દેવતા ગુહાને અગ્નિથી જન્મેલો, કૃત્તિકા પુત્ર, ગાંગેય અને ભયાનક એમ અનેક નામોથી ઓળખવામાં આવે છે; તે સર્વ ગુહ્ય રહસ્યો ધરાવે છે.
ક્ષત્રિયેભ્યશ્ચ યે જાતા બ્રાહ્મણાસ્તે ચ તે શ્રુતાઃ। વિશ્વામિત્રપ્રભૃતયઃ પ્રાપ્તા બ્રહ્મત્વમવ્યયમ્
ક્ષત્રિયોમાંથી જન્મેલા જે બ્રાહ્મણો છે, જેમ કે વિશ્વામિત્ર અને અન્ય, તેઓ પણ પ્રસિદ્ધ છે અને તેમણે અવિનાશી બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કર્યું છે.
આચાર્યઃ કલશાજ્જાતો દ્રોણઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ। ગૌતમસ્યાન્વવાયે ચ શરસ્તમ્બાચ્ચ ગૌતમઃ
શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ આચાર્ય કળશમાંથી જન્મ્યા; ગૌતમ પણ ગૌતમ વંશમાંથી, શરસ્તંભમાંથી જન્મ્યા.
ભવતાં ચ યથા જન્મ તદપ્યાગમિતં મયા। સકુણ્ડલં સકવચં સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્। કથમાદિત્યસદૃશં મૃગી વ્યાઘ્રં જનિષ્યતિ
તમારા જન્મની વાત પણ મેં જાણી છે—કુંડળ અને કવચ સાથે, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, એક વાઘણએ સૂર્ય સમાન પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો.
પૃથિવીરાજ્યમર્હોઽયં નાઙ્ગરાજ્યં નરેશ્વરઃ। અનેન બાહુવીર્યેણ મયા ચાજ્ઞાનુવર્તિના
આ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ પૃથ્વી પર રાજ કરવા યોગ્ય છે, ફક્ત અંગના રાજ્ય માટે નહીં—એના બાહુબળથી અને મારી વફાદારીથી.
યસ્ય વા મનુજસ્યેદં ન ક્ષાન્તં મદ્વિચેષ્ટિતમ્। રથમારુહ્ય પદ્ભ્યાં સ વિનામયતુ કાર્મુકમ્
અહીં જો કોઈ માણસ છે જેને મારા આચરણ સહન ન થાય, તો એ પોતે રથ પર ચડી ધનુષ્ય વાળી બતાવે.
તતઃ સર્વસ્ય રઙ્ગસ્ય હાહાકારો મહાનભૂત્। સાધુવાદાનુસંબદ્ધઃ સૂર્યશ્ચાસ્તમુપાગમત્
પછી આખા મેદાનમાં મોટો હોહો થયો, 'શાબાશ'ના અવાજ સાથે; અને સૂર્ય અસ્ત થયો.
તતો દુર્યોધનઃ કર્ણમાલમ્બ્યાગ્રકરે નૃપઃ। દીપિકાભિઃ કૃતાલોકસ્તસ્માદ્રઙ્ગાદ્વિનિર્યયૌ
પછી રાજા દુર્યોધને કર્ણનો હાથ પકડીને, દીવોની રોશનીમાં એ મેદાનમાંથી બહાર નીકળી ગયો.
પાણ્ડવાશ્ચ સહદ્રોણાઃ સકૃપાશ્ચ વિશાંપતે। ભીષ્મેણ સહિતાઃ સર્વે યયુઃ સ્વં સ્વં નિવેશનમ્
પાંડવો, દ્રોણ, કૃપ અને ભીષ્મ—all પોતપોતાના નિવાસસ્થાને પરત ગયા.