દ્વિધા રઙ્ગઃ સમભવત્સ્ત્રીણાં દ્વૈધમજાયત। કુન્તિભોજસુતા મોહં વિજ્ઞાતાર્થા જગામ હ
રંગભૂમિ બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગઈ અને સ્ત્રીઓ પણ બે પક્ષમાં વહેંચાઈ ગઈ; કુંતિભોજની પુત્રી, સાચી વાત જાણી, મૂંઝાઈ ગઈ.
તાં તથા મોહમાપન્નાં વિદુરઃ સર્વધર્મવિત્। કુન્તીમાશ્વાસયામાસ પ્રેષ્યાભિશ્ચન્દનોદકૈઃ
એવી રીતે મૂંઝાયેલી કુંતીને સર્વધર્મ જાણનાર વિદુરે દાસીઓ અને ચંદન પાણી વડે શાંત પાડીને આશ્વાસન આપ્યું.
તતઃ પ્રત્યાગતપ્રાણા તાવુભૌ પરિદંશિતૌ। પુત્રૌ દૃષ્ટ્વા સુસંભ્રાન્તા નાન્વપદ્યત કિંચન
પછી, કુંતીને ફરી સંયમ મળ્યો, પણ બંને પુત્રોને જોઈને એ ખૂબ ચિંતામાં પડી ગઈ અને કંઈ કરી શકી નહીં.
તાવુદ્યતમહાચાપૌ કૃપઃ શારદ્વતોઽબ્રવીત્। દ્વન્દ્વયુદ્ધસમાચારે કુશલઃ સર્વધર્મવિત્
પછી, મોટા ધનુષ ઉઠાવનાર બંનેને, શારદ્વતપુત્ર કૃપાએ, દ્વંદ્વયુદ્ધના નિયમોમાં નિપુણ અને સર્વધર્મ જાણનાર તરીકે, કહ્યું.
અયં પૃથાયાસ્તનયઃ કનીયાન્પાણ્ડુનન્દનઃ। કૌરવો ભવતા સાર્ધં દ્વન્દ્વયુદ્ધં કરિષ્યતિ
આ પૃથાની સૌથી નાની વયનો પુત્ર છે, પાંડુનો દિકરો; હવે કૌરવ તારા સાથે દ્વંદ્વયુદ્ધ કરશે.
ત્વમપ્યેવં મહાબાહો માતરં પિતરં કુલમ્। કથયસ્વ નરેન્દ્રાણાં યેષાં ત્વં કુલભૂષણમ્
મહાબાહુ, તું પણ રાજાઓને પોતાની માતા, પિતા અને વંશ વિશે કહેજે, કેમ કે તું તો પોતાના કુળનો ગૌરવ છે.
તતો વિદિત્વા પાર્થસ્ત્વાં પ્રતિયોત્સ્યતિ વા ન વા। વૃથાકુલસમાચારૈર્ન યુધ્યન્તે નૃપાત્મજાઃ
પછી, આ જાણીને, પાર્થે તારી પડકાર સ્વીકારશે કે નહીં, એ તેની ઇચ્છા; અજાણ્યા વંશના માણસો સાથે રાજકુમારો કદી યુદ્ધ કરતા નથી.
એવમુક્તસ્ય કર્ણસ્ય વ્રીડાવનતમાનનમ્। બભૌ વર્ષામ્બુવિક્લિન્નં પદ્મમાગલિતં યથા
આ રીતે કહેતાં કર્ણનું મુખ લાજથી નીચે વળી ગયું, જાણે વરસાદથી ભીંજાયેલું કમળ પોતાના પાંદડાં વાળે છે.
આચાર્ય ત્રિવિધા યોની રાજ્ઞાં શાસ્ત્રવિનિશ્ચયે। સત્કુલીનશ્ચ શૂરશ્ચ યશ્ચ સેનાં પ્રકર્ષતિ
આચાર્ય, રાજાઓની ત્રણ જાતની ઉત્પત્તિ શાસ્ત્રોમાં કહેવાયેલી છે—સુવંશી, શૂરવીર અને જે સૈન્યને આગળ વધારતો હોય.
અદ્ભ્યોઽગ્નિર્બ્રહ્મતઃ ક્ષત્રમશ્મનો લોહમુત્થિતમ્। તેષાં સર્વત્રગં તેજઃ સ્વાસુ યોનિષુ શામ્યતિ
પાણીમાંથી અગ્નિ, બ્રાહ્મણમાંથી ક્ષત્રિય અને પથ્થરમાંથી લોખંડ ઉત્પન્ન થાય છે; તેમનું તેજ સર્વત્ર ફેલાય છે, પણ પોતપોતાના મૂળમાં જ સ્થિર રહે છે.
યદ્યયં ફાલ્ગુનો યુદ્ધે નારાજ્ઞા યોદ્ધુમિચ્છતિ। તસ્માદેષોઽઙ્ગવિષયે મયા રાજ્યેઽભિષિચ્યતે
જો આ ફાળ્ગુન રાજાની આજ્ઞા વિના યુદ્ધ કરવા માંગતો ન હોય, તો હું એને અંગ દેશનું રાજય આપી, રાજા તરીકે અભિષેક કરી દઈશ.
તતો રાજાનમામન્ત્ર્ય ગાઙ્ગેયં ચ પિતામહમ્। અભિષેકસ્ય સંભારાન્સમાનીય દ્વિજાતિભિઃ
પછી રાજાને અને ગંગાપુત્ર ભીષ્મને સંબોધી, દ્વિજાતિઓની મદદથી અભિષેક માટેના તમામ સામાન એકત્ર કર્યા.
ગોસહસ્રાયુતં દત્ત્વા યુક્તાનાં પુણ્યકર્મણામ્। અર્હોઽયમઙ્ગરાજ્યસ્ય ઇતિ વાચ્ય દ્વિજાતિભિઃ
પવિત્ર કર્મવાળા દસ હજાર ગાયો દાનમાં આપી, દ્વિજાતિઓએ કહવું કે, 'આ અંગના રાજય માટે યોગ્ય છે.'
તતસ્તસ્મિન્ક્ષણે કર્ણઃ સલાજકુસુમૈર્ઘટૈઃ। કાઞ્ચનૈઃ કાઞ્ચને પીઠે મન્ત્રવિદ્ભિર્મહારથઃ
ત્યાં જ એ ક્ષણે કર્ણને, ચંદન અને ફૂલોવાળા ઘડાં, સોનાની વાસણો અને સોનાની પીઠ પર, મંત્રજ્ઞો દ્વારા રાજા તરીકે અભિષેક કરવામાં આવ્યો.
અભિષિક્તોઽઙ્ગરાજે સ શ્રિયા યુક્તો મહાબલઃ। `સ મૌલિહારકેયૂરઃ સહસ્તાભરણાઙ્ગદઃ
અંગના રાજા તરીકે અભિષેક પામ્યા પછી, મહાબળવાન કર્ણ ઐશ્વર્યથી યુક્ત થયો અને રાજમુકુટ, હાર, હાથમાં કડાં અને કંકણ ધારણ કર્યા.
રાજલિઙ્ગૈસ્તથાઽન્યૈશ્ચ ભૂષિતો ભૂષણૈઃ શુભૈઃ।' સચ્છત્રવાલવ્યજનો જયશબ્દોત્તરેણ ચ
રાજચિહ્નો અને અન્ય શુભ આભૂષણોથી શોભિત, સફેદ છત્રી અને પંખા સાથે, જયના નાદ વચ્ચે તે સજ્જ થયો.
ઉવાચ કૌરવં રાજન્વચનં સ વૃષસ્તદા। અસ્ય રાજ્યપ્રદાનસ્ય સદૃશં કિં દદાનિ તે
પછી એ પુરુષશ્રેષ્ઠે કૌરવ રાજાને કહ્યું: 'મને આ રાજય આપ્યું છે, તેના બદલામાં હું તને શું આપું?'
પ્રબ્રૂહિ રાજશાર્દૂલ કર્તા હ્યસ્મિ તથા નૃપ। અત્યન્તં સખ્યમિચ્છામીત્યાહ તં સ સુયોધનઃ
'રાજાશાર્દૂલ, કહો, હું એ જ કરું,' એમ કર્ણે કહ્યું. ત્યારે સુયોધને ઉત્તર આપ્યો: 'મારે તારી પરમ મિત્રતા જોઈએ છે.'
એવમુક્તસ્તતઃ કર્ણસ્તથેતિ પ્રત્યુવાચ તમ્। હર્ષાચ્ચોભૌ સમાશ્લિષ્ય પરાં મુદમવાપતુઃ
આ રીતે કહેતા, કર્ણે 'જેમ તું ઈચ્છે તેમ જ' કહ્યું. પછી બંનેએ આનંદથી એકબીજાને ભેટી, પરમ આનંદ અનુભવ્યો.
તતઃ સ્રસ્તોત્તરપટઃ સપ્રસ્વેદઃ સવેપથુઃ। વિવેશાધિરથો રઙ્ગં યષ્ટિપ્રાણો હ્વયન્નિવ
પછી અધિરથ, ઉપરનું વસ્ત્ર ઢળી પડ્યું, શરીરે પસીનો અને કાંપતો, જાણે પોતાનો જીવ બોલાવી રહ્યો હોય એમ રંગભૂમિમાં પ્રવેશ્યો.
તમાલોક્ય ધનુસ્ત્યક્ત્વા પિતૃગૌરવયન્ત્રિતઃ। કર્ણોઽભિષેકાર્દ્રશિરાઃ શિરસા સમવન્દત
એને જોઈ, કર્ણે પિતાને માન આપીને ધનુષ્ય મૂકી દીધું અને અભિષેકથી ભીનું માથું નમાવી વંદન કર્યું.
તતઃ પાદાવવચ્છાદ્ય પટાન્તેન સસંભ્રમઃ। પુત્રેતિ પરિપૂર્ણાર્થમબ્રવીદ્રથસારથિમ્
પછી, વસ્ત્રના પલ્લુથી પગ ઢાંકી, થોડી ગભરાટ સાથે, 'પુત્ર' કહી, રથચાલકને સંપૂર્ણ ભાવથી સંબોધ્યો.
પરિષ્વજ્ય ચ તસ્યાથ મૂર્ધાનં સ્નેહવિક્લવઃ। અઙ્ગરાજ્યાભિષેકાર્દ્રમશ્રુભિઃ સિષિચે પુનઃ
પછી, પ્રેમથી ભીની આંખે એને અંકે લીધો અને અંગરાજ્યના અભિષેકથી ભીનું માથું ફરીથી પોતાના આંસુથી ભીંજવ્યું.
તં દૃષ્ટ્વા સૂતપુત્રોઽયમિતિ સંચિન્ત્ય પાણ્ડવઃ। ભીમસેનસ્તદા વાક્યમબ્રવીત્પ્રહસન્નિવ
એને જોઈને, 'આ તો સૂતપુત્ર છે' એમ વિચારી, પાંડવ ભીમસેને હળવી હાસ્ય સાથે આ શબ્દો કહ્યા.
ન ત્વમર્હસિ પાર્થેન સૂતપુત્ર રણે વધમ્। કુલસ્ય સદૃશસ્તૂર્ણં પ્રતોદો ગૃહ્યતાં ત્વયા
'સૂતપુત્ર, તું પાર્થેના હાથે યુદ્ધમાં મારવા યોગ્ય નથી. તારા કુળને યોગ્ય છે કે તું તરત જ કસો લઈ લે.'
અઙ્ગરાજ્યં ચ નાર્હસ્ત્વમુપભોક્તું નરાધમ। શ્વા હુતાશસમીપસ્થં પુરોડાશમિવાધ્વરે
'માણસોમાં નીચ, તું અંગનું રાજય ભોગવવા પણ યોગ્ય નથી, જેમ કે કૂતરો યજ્ઞકુંડ પાસે રહેલા હવનના ભાગને ચાખવા યોગ્ય નથી.'
એવમુક્તસ્તતઃ કર્ણઃ કિંચિત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ। ગગનસ્થં વિનિઃશ્વસ્ય દિવાકરમુદૈક્ષત
આ રીતે સાંભળી, કર્ણના હોઠ થોડા ફફડ્યા; એણે આકાશ તરફ ઊંડી શ્વાસ લીધી અને સૂર્યને જોયો.
તતો દુર્યોધનઃ કોપાદુત્પપાત મહાબલઃ। ભ્રાતૃપદ્મવનાત્તસ્માન્મદોત્કટ ઇવ દ્વિપઃ
પછી દુર્યોધન, મહાબળવાન, ભાઈઓની વચ્ચેથી ક્રોધે ભરાઈ, જાણે ઉગ્ર મદમાં હાથી કમળના તળાવમાંથી ઊભો થાય તેમ ઊભો થયો.
સોઽબ્રવીદ્ભીમકર્માણં ભીમસેનમવસ્થિતમ્। વૃકોદર ન યુક્તં તે વચનં વક્તુમીદૃશમ્
પછી તેણે ભીમકર્મા ભીમસેનને કહ્યું, 'વૃકોદર, તું જેવું બોલ્યો તેવું બોલવું તારા માટે યોગ્ય નથી.'
ક્ષત્રિયાણાં બલં જ્યષ્ઠં યોક્તવ્યં ક્ષત્રબન્ધુના। શૂરાણાં ચ નદીનાં ચ પ્રભવો દુર્વિભાવનઃ
ક્ષત્રિયોએ હંમેશા પોતાનું શ્રેષ્ઠ બળ વાપરવું જોઈએ; શૂરવીરો અને નદીઓનો મૂળ ક્યાંથી આવે છે, એ સમજવું અઘરું છે.