તે સ્મ લક્ષ્યાણિ બિભિદુર્બાણૈર્નામાઙ્કશોભિતૈઃ। વિવિધૈર્લાઘવોત્સૃષ્ટૈરુહ્યન્તો વાજિભિર્દ્રુતમ્
તેઓએ પોતાના નામવાળા તીરોને કુશળતાપૂર્વક છોડીને, ઘોડા પર ઝડપથી દોડતા લક્ષ્યોને ભેદ્યા.
તત્કુમારબલં તત્ર ગૃહીતશરકાર્મુકમ્। ગન્ધર્વનગરાકારં પ્રેક્ષ્ય તે વિસ્મિતાભવન્
તે રાજકુમારોનું ધનુષ્ય-તીરથી સજ્જ દળ, ગંધર્વોના શહેર જેવું દેખાતું, જેને જોઈને દર્શકો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
સહસા ચુક્રુશુશ્ચાન્યે નરાઃ શતસહસ્રશઃ। વિસ્મયોત્ફુલ્લનયનાઃ સાધુસાધ્વિતિ ભારત
એ સમયે, અન્ય હજારો-લાખો લોકો અચાનક 'શાબાશ! શાબાશ!' કહી ઉછળી પડ્યા, તેમની આંખોમાં આશ્ચર્ય છલકાતું હતું.
કૃત્વા ધનુષિ તે માર્ગાન્રથચર્યાસુ ચાસકૃત્। ગજપૃષ્ઠેઽશ્વપૃષ્ઠે ચ નિયુદ્ધે ચ મહાબલાઃ
તેઓએ વારંવાર ધનુષ્ય પર પોતાના કૌશલ્ય બતાવ્યું—રથ ચલાવતાં, હાથી અને ઘોડા પર, અને એકલ યુદ્ધમાં પણ પોતાની મહાશક્તિ દર્શાવી.
ગૃહીતખડ્ગચર્માણસ્તતો ભૂયઃ પ્રહારિણઃ। ત્સરુમાર્ગાન્યથોદ્દિષ્ટાંશ્ચેરુઃ સર્વાસુ ભૂમિષુ
પછી તેઓએ તલવાર અને ઢાલ લઈને ફરીથી પ્રહાર કર્યા અને મંચના દરેક ખૂણે શસ્ત્રો વડે નિર્ધારિત ચાલો કરી બતાવી.
લાઘવં સૌષ્ઠવં શોભાં સ્થિરત્વં દૃઢમુષ્ટિતામ્। દદૃશુસ્તત્ર સર્વેષાં પ્રયોગં ખડ્ગચર્મણોઃ
ત્યાં સૌએ તલવાર-ઢાલના ઉપયોગમાં તેમનું ચપળપણું, કુશળતા, તેજ, સ્થિરતા અને મજબૂત પકડ જોઈ.
અથ તૌ નિત્યસંહૃષ્ટૌ સુયોધનવૃકોદરૌ। અવતીર્ણૌ ગદાહસ્તાવેકશૃઙ્ગાવિવાચલૌ
પછી હંમેશાં આનંદિત રહેતા સુયોધન અને વૃકોદર, ગદા હાથમાં લઈને, એકશૃંગ પર્વત જેવા મંચ પર ઉતર્યા.
બદ્ધકક્ષ્યૌ મહાબાહૂ પૌરુષે પર્યવસ્થિતૌ। બૃંહન્તૌ વાસિતાહેતોઃ સમદાવિવ કુઞ્જરૌ
બંને કમર કસીને, મહાબાહુ બની, પુરુષાર્થમાં અડગ ઊભા રહ્યા; તેઓ ગૌરવથી ફૂલ્યા, જાણે મદમાં ચુર બે ગંધવાળાં હાથીઓ.
તૌ પ્રદક્ષિણસવ્યાનિ મણ્ડલાનિ મહાબલૌ। ચેરતુર્મણ્ડલગતૌ સમદાવિવ કુઞ્જરૌ
એ બંને મહાબલી યોદ્ધાઓએ એકબીજાની આજુબાજુમાં જમણે અને ડાબે ફરતા, એકસમાન તાકાત ધરાવતા બે હાથીઓ જેવી ગતિથી મંડળમાં ચક્કર લગાવ્યા.
વિદુરો ધૃતરાષ્ટ્રાય ગાન્ધાર્યાઃ પાણ્ડવારણિઃ। ન્યવેદયેતાં તત્સર્વં કુમારાણાં વિચેષ્ટિતમ્
વિદુરે ધૃતરાષ્ટ્રને ગાંધારીના પુત્ર અને પાંડવ હાથીએ શું કર્યું તે બધું, રાજકુમારોની દરેક હરકત વિગતે કહી સંભળાવ્યું.
કુરુરાજે હિ રઙ્ગસ્થે ભીમે ચ બલિનાં વરે। પક્ષપાતકૃતસ્નેહઃ સ દ્વિધેવાભવજ્જનઃ
કુરુરાજ મંચ પર બેઠેલા અને ભીમ, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, હાજર હોય ત્યારે, લોકો પક્ષપાત અને લાગણીના કારણે બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયા.
જય હે કુરુરાજેતિ જય હે ભીમ ઇત્યુત। પુરુષાણાં સુવિપુલાઃ પ્રણાદાઃ સહસોત્થિતાઃ
‘કુરુરાજ જીતો!’ ‘ભીમ જીતો!’—આવી ઉંચી ઉંચી બૂમો એકાએક ભીડમાંથી ઉઠી.
તતઃ ક્ષુબ્ધાર્ણવનિભં રઙ્ગમાલોક્ય બુદ્ધિમાન્। ભારદ્વાજઃ પ્રિયં પુત્રમશ્વત્થામાનમબ્રવીત્
પછી, મંચને ઉલટાં દરિયાની જેમ ઉથલપાથલ જોઈ, બુદ્ધિશાળી ભારદ્વાજે પોતાના પ્રિય પુત્ર અશ્વત્થામાને કહ્યું.
વારયૈતૌ મહાવીર્યૌ કૃતયોગ્યાવુભાવપિ। મા ભૂદ્રઙ્ગપ્રકોપોઽયં ભીમદુર્યોધનોદ્ભવઃ
આ બંને મહાવીર અને યોગ્ય તાલીમ મેળવનારા છે, એમને રોક; ભીમ અને દુર્યોધનથી ઉપજેલી આ મંચની ઉથલપાથલ વધુ ન વધે.
તત ઉત્થાય વેગેન અશ્વત્થામા ન્યવારયત્। ગુરોરાજ્ઞા ભીમ ઇતિ ગાન્ધારે ગુરુશાસનમ્। અલં શિક્ષાકૃતં વેગમલં સાહસમિત્યુત
પછી અશ્વત્થામા ઝડપથી ઊભો થયો અને ગુરુની આજ્ઞાથી એમને રોકી કહ્યું: ‘ભીમ, પૂરતું થયું! ગાંધારીપુત્ર, પૂરતું થયું! હવે આ દેખાડો, ઝડપ અને સાહસ પૂરતું!’
તતસ્તાવુદ્યતગતૌ ગુરુપુત્રેણ વારિતૌ। યુગાન્તાનિલસંક્ષુબ્ધૌ મહાવેલાવિવાર્ણવૌ
પછી ગુરુપુત્રે એમને રોક્યા, તો બંને યુગના અંતે પવનથી ઉથલાયેલા મહાસાગર જેવા ઉગ્ર બનીને પણ શાંત થયા.
તતો રઙ્ગાઙ્ગણગતો દ્રોણો વચનમબ્રવીત્। નિવાર્ય વાદિત્રગણં મહામેઘનિભસ્વનમ્
પછી દ્રોણ મંચ પર આવ્યા અને વાદ્યકારોને, જેઓ મેઘગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતા હતા, શાંત કરીને બોલ્યા.
યો મે પુત્રાત્પ્રિયતરઃ સર્વશસ્ત્રવિશારદઃ। ઐન્દ્રિરિન્દ્રાનુજસમઃ સ પાર્થો દૃશ્યતામિતિ
જે મને મારા પુત્ર કરતાં પણ વધુ પ્રિય છે, સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ છે, અને ઇન્દ્રના નાના ભાઈ જેવો છે—એ પાર્થે હવે સૌને દેખાય.
આચાર્યવચનેનાથ કૃતસ્વસ્ત્યયનો યુવા। બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાણઃ પૂર્ણતૂણઃ સકાર્મુકઃ
પછી, ગુરુની આજ્ઞાથી, યુવાને શુભ સંસ્કાર કર્યા, આંગળીઓમાં રક્ષણ પહેર્યું, તૂણાં તીણથી ભરેલું અને ધનુષ હાથમાં લઈને પ્રવેશ કર્યો.
કાઞ્ચનં કવચં બિભ્રત્પ્રત્યદૃશ્ય ફાલ્ગુનઃ। સાર્કઃ સેન્દ્રાયુધતડિત્સસન્ધ્ય ઇવ તોયદઃ
કાંસ્યના કવચ પહેરેલો ફાળ્ગુન, સૂર્યકિરણો અને ઇન્દ્રધનુષની વીજળીથી શોભતો, સાંજના મેઘ જેવો દેખાયો.
તતઃ સર્વસ્ય રઙ્ગસ્ય સમુત્પિઞ્જલકોઽભવત્। પ્રાવાદ્યન્ત ચ વાદ્યાનિ સશઙ્ખાનિ સમન્તતઃ
પછી આખા મંચ પર ભારે ગભરાટ ફેલાયો; વાદ્યો અને શંખો ચારેય બાજુએ વગાડવામાં આવ્યા.
એષ કુન્તીસુતઃ શ્રીમાનેષ મધ્યમપાણ્ડવઃ। એષ પુત્રો મહેન્દ્રસ્ય કુરૂણામેષ રક્ષિતા
આ છે કુંતીનો વિખ્યાત પુત્ર, મધ્યમ પાંડવ; આ છે મહાન ઇન્દ્રપુત્ર, કુરુઓનો રક્ષક.
એષોઽસ્ત્રવિદુષાં શ્રેષ્ઠ એષ ધર્મભૃતાં વરઃ। એષ શીલવતાં ચાપિ શીલજ્ઞાનનિધિઃ પરઃ
આ છે શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા સર્વમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મ પાળનારમાં શ્રેષ્ઠ, અને સારા સ્વભાવવાળામાં પણ ગુણ અને જ્ઞાનનો ખજાનો.
ઇત્યેવં તુમુલા વાચઃ શુશ્રુવુઃ પ્રેક્ષકેરિતાઃ। કુન્ત્યાઃ પ્રસ્રવસંયુક્તૈરસ્રૈઃ ક્લિન્નમુરોઽભવત્
આ રીતે દર્શકોની બૂમો ગૂંજી ઉઠી; કુંતીના છાતીથી આંસુ વહેતા, એ ભીની થઈ ગઈ.
તેન શબ્દેન મહતા પૂર્ણશ્રુતિરથાબ્રવીત્। ધૃતરાષ્ટ્રો નરશ્રેષ્ઠો વિદુરં હૃષ્ટમાનસઃ
પછી એ મહાન ધ્વનિ સાંભળીને, શ્રવણશક્તિથી પરિપૂર્ણ અને આનંદિત મનવાળા ધૃતરાષ્ટ્રે વિદુરને કહ્યું.
ક્ષત્તઃ ક્ષુબ્ધાર્ણવનિભઃ કિમેષ સુમહાસ્વનઃ। સહસૈવોત્થિતો રઙ્ગે ભિન્દન્નિવ નભસ્તલમ્
ક્ષત્ત, આ મંચ પર એકાએક ઉઠેલો, આકાશ ફાડી નાખે એવો, ઉલટાં દરિયા જેવો મોટો ગર્જનારો અવાજ શું છે?
એષ પાર્થો મહારાજ ફાલ્ગુનઃ પાણ્ડુનન્દનઃ। અવતીર્ણઃ સકવચસ્તત્રૈવ સુમિહાસ્વનઃ
અહીં પાર્થ, મહારાજ, ફાલ્ગુન, પાંડુનંદન, પૂરેપૂરો બાંધછાંદ સાથે, જોરદાર ગર્જના કરતા ઉતર્યા છે.
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ રક્ષિતોઽસ્મિ મહામતે। પૃથારણિસમુદ્ભૂતૈસ્ત્રિભિઃ પાણ્ડવવહ્નિભિઃ
હું ધન્ય છું, કૃપાપાત્ર છું, અને સુરક્ષિત છું, હે મહાજ્ઞાની, પૃથાથી જન્મેલા ત્રણ પાંડવ અગ્નિઓના આશીર્વાદથી.
તસ્મિન્પ્રમુદિતે રઙ્ગે કથંચિત્પ્રત્યુપસ્થિતે। દર્શયામાસ બીભત્સુરાચાર્યાયાસ્ત્રલાઘવમ્
જ્યારે એ રંગભૂમિ આનંદથી ભરાઈ ગઈ અને એ ત્યાં ઉપસ્થિત થયો, ત્યારે બીભત્સુએ પોતાના ગુરુને શસ્ત્રકૌશલ્ય બતાવ્યું.
આગ્નેયેનાસૃજદ્વહ્નિં વારુણેનાસૃજત્પયઃ। વાયવ્યેનાસૃજદ્વહ્નિં પાર્જન્યેનાસૃજદ્ધનાન્
અગ્નિ અસ્ત્રથી તેણે અગ્નિ ઉત્પન્ન કર્યો, જળ અસ્ત્રથી પાણી ઉત્પન્ન કર્યું, વાયુ અસ્ત્રથી ફરી અગ્નિ ઉત્પન્ન કર્યો અને વરસાદ અસ્ત્રથી ધન ઉત્પન્ન કર્યું.