રઙ્ગમધ્યે સ્થિતં દ્રોણમભિવાદ્ય નરર્ષભાઃ। ચક્રુઃ પૂજાં યથાન્યાયં દ્રોણસ્ય ચ કૃપસ્ય ચ
મંચના મધ્યમાં દ્રોણને વિનમ્રતાપૂર્વક વંદન કરીને, મહાન પુરુષોએ દ્રોણ અને કૃપાને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યો.
આશીર્ભિશ્ચ પ્રયુક્તાભિઃ સર્વે સંહૃષ્ટમાનસાઃ। અભિવાદ્ય પુનઃ શસ્ત્રાન્બલિપુષ્પૈઃ સમર્ચિતાન્
આશીર્વાદ મળતાં જ, સૌના મન આનંદથી ભરાયા અને તેઓએ પુષ્પોથી શોભિત શસ્ત્રોને ફરીથી વંદન કર્યું.
રક્તચન્દનસંમિશ્રૈઃ સ્વયમર્ચન્તિ કૌરવાઃ। રક્તચન્દનદિગ્ધાશ્ચ રક્તમાલ્યાનુધારિણઃ
કૌરવો પોતે જ લાલ ચંદનથી શોભિત શસ્ત્રોની પૂજા કરતા હતા અને લાલ ચંદન લગાવી, લાલ ફૂલોની વણાવેલી માળાઓ પહેરીને સજ્જ હતા.
સર્વે રક્તપતાકાશ્ચ સર્વે રક્તાન્તલોચનાઃ। દ્રોણેન સમનુજ્ઞાતા ગૃહ્ય શસ્ત્રં પરન્તપાઃ
બધા પાસે લાલ ધ્વજાઓ હતા, સૌની આંખો લાલચટ્ટ હતી અને દ્રોણની આજ્ઞાથી, શત્રુઓને હરાવનારા યુવાનો શસ્ત્રો લઇ ઊભા રહ્યા.
ધનૂંષિ પૂર્વ સંગૃહ્ય તપ્તકાઞ્ચનભૂષિતાઃ। સજ્યાનિ વિવિધાકારાઃ શરૈઃ સન્ધાય કૌરવા
કૌરવો સૌ પ્રથમ ચળકતા સોનાથી સજ્જ ધનુષ્યો ઉઠાવી, વિવિધ રીતે તાણ્યા અને તાંતણે તીરો ચડાવ્યા.
જ્યાઘોષં તલઘોષં ચ કૃત્વા ભૂતાન્યમોહયન્
તેમણે ધનુષ્યની તારના ઘોંઘાટ અને તાળીનો અવાજ કરી, સર્વ પ્રાણીઓને ચકિત કરી દીધા.
અનુજ્યેષ્ઠં ચ તે તત્ર યુધિષ્ઠિરપુનરોગમાઃ। ચક્રુરસ્ત્રં મહાવીર્યાઃ કુમારાઃ પરમાદ્ભુતમ્
ત્યાં યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખીને તે મહાન પરાક્રમી રાજકુમારો યુદ્ધમાં અખંડિત રહી, આશ્ચર્યજનક શસ્ત્રકૌશલ્ય બતાવતા હતા.
કેષાંચિત્તત્ર માલ્યેષુ શરા નિપતિતા નૃપ। કેષાંચિત્પુષ્પમુકુટે નિપતન્તિ સ્મ સાયકાઃ
રાજા, કેટલાકના માથા પરની માળા પર તીરો પડ્યા, તો કેટલાકના ફૂલોના મુગુટ પર તીરો પડતા હતા.
કેચિલ્લક્ષ્યાણિ વિવિધૈર્બાણૈરાહિતલક્ષણૈઃ। બિભિદુર્લાઘવોત્સૃષ્ટૈર્ગુરૂણિ ચ લઘૂનિ ચ
કેટલાંક યુવાનો વિવિધ નિશાન માટે નિશાનદાર તીરો છોડીને, મોટા અને નાના બંને લક્ષ્યોને કુશળતાપૂર્વક ભેદતા હતા.
કેચિચ્છરાક્ષેપભયાચ્છિરાંસ્યવનનામિરે। મનુજા ધૃષ્ટમપરે વીક્ષાઞ્ચક્રુઃ સુવિસ્મિતાઃ
કેટલાંક નિશાન ચૂકી જવાની ભયથી માથું ફેરવી લેતા, તો બીજા ધીર અને આશ્ચર્યચકિત મનુષ્યો ધ્યાનપૂર્વક જોતા હતા.
તે સ્મ લક્ષ્યાણિ બિભિદુર્બાણૈર્નામાઙ્કશોભિતૈઃ। વિવિધૈર્લાઘવોત્સૃષ્ટૈરુહ્યન્તો વાજિભિર્દ્રુતમ્
તેઓએ પોતાના નામવાળા તીરોને કુશળતાપૂર્વક છોડીને, ઘોડા પર ઝડપથી દોડતા લક્ષ્યોને ભેદ્યા.
તત્કુમારબલં તત્ર ગૃહીતશરકાર્મુકમ્। ગન્ધર્વનગરાકારં પ્રેક્ષ્ય તે વિસ્મિતાભવન્
તે રાજકુમારોનું ધનુષ્ય-તીરથી સજ્જ દળ, ગંધર્વોના શહેર જેવું દેખાતું, જેને જોઈને દર્શકો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
સહસા ચુક્રુશુશ્ચાન્યે નરાઃ શતસહસ્રશઃ। વિસ્મયોત્ફુલ્લનયનાઃ સાધુસાધ્વિતિ ભારત
એ સમયે, અન્ય હજારો-લાખો લોકો અચાનક 'શાબાશ! શાબાશ!' કહી ઉછળી પડ્યા, તેમની આંખોમાં આશ્ચર્ય છલકાતું હતું.
કૃત્વા ધનુષિ તે માર્ગાન્રથચર્યાસુ ચાસકૃત્। ગજપૃષ્ઠેઽશ્વપૃષ્ઠે ચ નિયુદ્ધે ચ મહાબલાઃ
તેઓએ વારંવાર ધનુષ્ય પર પોતાના કૌશલ્ય બતાવ્યું—રથ ચલાવતાં, હાથી અને ઘોડા પર, અને એકલ યુદ્ધમાં પણ પોતાની મહાશક્તિ દર્શાવી.
ગૃહીતખડ્ગચર્માણસ્તતો ભૂયઃ પ્રહારિણઃ। ત્સરુમાર્ગાન્યથોદ્દિષ્ટાંશ્ચેરુઃ સર્વાસુ ભૂમિષુ
પછી તેઓએ તલવાર અને ઢાલ લઈને ફરીથી પ્રહાર કર્યા અને મંચના દરેક ખૂણે શસ્ત્રો વડે નિર્ધારિત ચાલો કરી બતાવી.
લાઘવં સૌષ્ઠવં શોભાં સ્થિરત્વં દૃઢમુષ્ટિતામ્। દદૃશુસ્તત્ર સર્વેષાં પ્રયોગં ખડ્ગચર્મણોઃ
ત્યાં સૌએ તલવાર-ઢાલના ઉપયોગમાં તેમનું ચપળપણું, કુશળતા, તેજ, સ્થિરતા અને મજબૂત પકડ જોઈ.
અથ તૌ નિત્યસંહૃષ્ટૌ સુયોધનવૃકોદરૌ। અવતીર્ણૌ ગદાહસ્તાવેકશૃઙ્ગાવિવાચલૌ
પછી હંમેશાં આનંદિત રહેતા સુયોધન અને વૃકોદર, ગદા હાથમાં લઈને, એકશૃંગ પર્વત જેવા મંચ પર ઉતર્યા.
બદ્ધકક્ષ્યૌ મહાબાહૂ પૌરુષે પર્યવસ્થિતૌ। બૃંહન્તૌ વાસિતાહેતોઃ સમદાવિવ કુઞ્જરૌ
બંને કમર કસીને, મહાબાહુ બની, પુરુષાર્થમાં અડગ ઊભા રહ્યા; તેઓ ગૌરવથી ફૂલ્યા, જાણે મદમાં ચુર બે ગંધવાળાં હાથીઓ.
તૌ પ્રદક્ષિણસવ્યાનિ મણ્ડલાનિ મહાબલૌ। ચેરતુર્મણ્ડલગતૌ સમદાવિવ કુઞ્જરૌ
એ બંને મહાબલી યોદ્ધાઓએ એકબીજાની આજુબાજુમાં જમણે અને ડાબે ફરતા, એકસમાન તાકાત ધરાવતા બે હાથીઓ જેવી ગતિથી મંડળમાં ચક્કર લગાવ્યા.
વિદુરો ધૃતરાષ્ટ્રાય ગાન્ધાર્યાઃ પાણ્ડવારણિઃ। ન્યવેદયેતાં તત્સર્વં કુમારાણાં વિચેષ્ટિતમ્
વિદુરે ધૃતરાષ્ટ્રને ગાંધારીના પુત્ર અને પાંડવ હાથીએ શું કર્યું તે બધું, રાજકુમારોની દરેક હરકત વિગતે કહી સંભળાવ્યું.
કુરુરાજે હિ રઙ્ગસ્થે ભીમે ચ બલિનાં વરે। પક્ષપાતકૃતસ્નેહઃ સ દ્વિધેવાભવજ્જનઃ
કુરુરાજ મંચ પર બેઠેલા અને ભીમ, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, હાજર હોય ત્યારે, લોકો પક્ષપાત અને લાગણીના કારણે બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયા.
જય હે કુરુરાજેતિ જય હે ભીમ ઇત્યુત। પુરુષાણાં સુવિપુલાઃ પ્રણાદાઃ સહસોત્થિતાઃ
‘કુરુરાજ જીતો!’ ‘ભીમ જીતો!’—આવી ઉંચી ઉંચી બૂમો એકાએક ભીડમાંથી ઉઠી.
તતઃ ક્ષુબ્ધાર્ણવનિભં રઙ્ગમાલોક્ય બુદ્ધિમાન્। ભારદ્વાજઃ પ્રિયં પુત્રમશ્વત્થામાનમબ્રવીત્
પછી, મંચને ઉલટાં દરિયાની જેમ ઉથલપાથલ જોઈ, બુદ્ધિશાળી ભારદ્વાજે પોતાના પ્રિય પુત્ર અશ્વત્થામાને કહ્યું.
વારયૈતૌ મહાવીર્યૌ કૃતયોગ્યાવુભાવપિ। મા ભૂદ્રઙ્ગપ્રકોપોઽયં ભીમદુર્યોધનોદ્ભવઃ
આ બંને મહાવીર અને યોગ્ય તાલીમ મેળવનારા છે, એમને રોક; ભીમ અને દુર્યોધનથી ઉપજેલી આ મંચની ઉથલપાથલ વધુ ન વધે.
તત ઉત્થાય વેગેન અશ્વત્થામા ન્યવારયત્। ગુરોરાજ્ઞા ભીમ ઇતિ ગાન્ધારે ગુરુશાસનમ્। અલં શિક્ષાકૃતં વેગમલં સાહસમિત્યુત
પછી અશ્વત્થામા ઝડપથી ઊભો થયો અને ગુરુની આજ્ઞાથી એમને રોકી કહ્યું: ‘ભીમ, પૂરતું થયું! ગાંધારીપુત્ર, પૂરતું થયું! હવે આ દેખાડો, ઝડપ અને સાહસ પૂરતું!’
તતસ્તાવુદ્યતગતૌ ગુરુપુત્રેણ વારિતૌ। યુગાન્તાનિલસંક્ષુબ્ધૌ મહાવેલાવિવાર્ણવૌ
પછી ગુરુપુત્રે એમને રોક્યા, તો બંને યુગના અંતે પવનથી ઉથલાયેલા મહાસાગર જેવા ઉગ્ર બનીને પણ શાંત થયા.
તતો રઙ્ગાઙ્ગણગતો દ્રોણો વચનમબ્રવીત્। નિવાર્ય વાદિત્રગણં મહામેઘનિભસ્વનમ્
પછી દ્રોણ મંચ પર આવ્યા અને વાદ્યકારોને, જેઓ મેઘગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતા હતા, શાંત કરીને બોલ્યા.
યો મે પુત્રાત્પ્રિયતરઃ સર્વશસ્ત્રવિશારદઃ। ઐન્દ્રિરિન્દ્રાનુજસમઃ સ પાર્થો દૃશ્યતામિતિ
જે મને મારા પુત્ર કરતાં પણ વધુ પ્રિય છે, સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ છે, અને ઇન્દ્રના નાના ભાઈ જેવો છે—એ પાર્થે હવે સૌને દેખાય.
આચાર્યવચનેનાથ કૃતસ્વસ્ત્યયનો યુવા। બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાણઃ પૂર્ણતૂણઃ સકાર્મુકઃ
પછી, ગુરુની આજ્ઞાથી, યુવાને શુભ સંસ્કાર કર્યા, આંગળીઓમાં રક્ષણ પહેર્યું, તૂણાં તીણથી ભરેલું અને ધનુષ હાથમાં લઈને પ્રવેશ કર્યો.
કાઞ્ચનં કવચં બિભ્રત્પ્રત્યદૃશ્ય ફાલ્ગુનઃ। સાર્કઃ સેન્દ્રાયુધતડિત્સસન્ધ્ય ઇવ તોયદઃ
કાંસ્યના કવચ પહેરેલો ફાળ્ગુન, સૂર્યકિરણો અને ઇન્દ્રધનુષની વીજળીથી શોભતો, સાંજના મેઘ જેવો દેખાયો.