તદ્વાક્યસમકાલં તુ બીભત્સુર્નિશિતૈઃ શરૈઃ। અવાર્યૈઃ પઞ્ચભિર્ગ્રાહં મગ્નમમ્ભસ્યતાડયત્
એ જ સમયે, ભીમસેને પાંચ તીક્ષ્ણ અને અપરાજિત બાણોથી પાણીમાં ડૂબેલા મગરને ઘાયલ કર્યો.
ઇતરે ત્વથ સંમૂઢાસ્તત્રપત્ર પ્રપેદિરે। તં તુ દૃષ્ટ્વા ક્રિયોપેતં દ્રોણોઽમન્યત પાણ્ડવમ્
બીજાં શિષ્યો ગભરાઈને ત્યાં ત્યાં બાણ છોડતા રહ્યા; પણ અર્જુનનું કાર્ય જોઈને દ્રોણાચાર્યએ તેને શ્રેષ્ઠ માન્યો.
વિશિષ્ટં સર્વશિષ્યેભ્યઃ પ્રીતિમાંશ્ચાભવત્તદા। સ પાર્થબાણૈર્બહુધા ખણ્ડશઃ પરિકલ્પિતઃ
દ્રોણાચાર્યએ અર્જુનને બધા શિષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ ગણ્યા અને ખૂબ પ્રસન્ન થયા; કારણ કે અર્જુનના બાણોથી મગર અનેક ટુકડાઓમાં વિભાજિત થયો.
ગ્રાહઃ પઞ્ચત્વમાપેદે જઙ્ઘાં ત્યક્ત્વા મહાત્મનઃ। `સર્વક્રિયાભ્યનુજ્ઞાનાત્તથા શિષ્યાન્સમાનયત્
મગર મરી ગયો અને મહાન આત્માના પગ છોડીને દૂર થયો; પછી સર્વેની મંજૂરીથી બધા શિષ્યો ફરી એકઠા થયા.
દુર્યોધનં ચિત્રસેનં દુઃશાસનવિવિંશતી। અર્જુનં ચ સમાનીય હ્યશ્વત્થામાનમેવ ચ
દ્રોણાચાર્યએ દુર્યોધન, ચિત્રસેન, દુઃશાસન, વિવિંશતિ, અર્જુન અને અશ્વત્થામાને બોલાવ્યા.
શિશુકં મૃણ્મયં કૃત્વા દ્રોણો ગઙ્ગાજલે તતઃ। શિષ્યાણાં પશ્યતાં ચૈવ ક્ષિપતિ સ્મ મહાભુજઃ
પછી દ્રોણાચાર્યએ માટીનું બાળક બનાવ્યું અને પોતાના શિષ્યોની સામે ગંગાજળમાં નાખ્યું.
ચક્ષુષી વાસસા ચૈવ બદ્ધ્વા પ્રાદાચ્છરાસનમ્। શિશુકં વિદ્ધ્યતેમં વૈ જલસ્થં બદ્ધચક્ષુષઃ
બાળકની આંખો અને કપડાં કપડાંથી બાંધીને, દ્રોણાચાર્યએ તેને નિશાન તરીકે રાખ્યું અને કહ્યું: 'આ પાણીમાં તરતું બાળક, આંખે પટ્ટી બાંધીને, તીરથી ભેદો.'
તત્ક્ષણેનૈવ બીભત્સુરાવાપૈર્દશભિર્વશી। પઞ્ચકૈરનુવિવ્યાધ મગ્નં શિશુકમમ્ભસિ
ત્યાં જ અર્જુને દસ તીરો અને પછી પાંચ તીરો વડે પાણીમાં ડૂબેલા બાળકને ભેદી નાખ્યું.
તાઃ સ દૃષ્ટ્વા ક્રિયાઃ સર્વા દ્રોણોઽમન્યત પાણ્ડવમ્। વિશિષ્ટં સર્વશિષ્યેભ્યઃ પ્રીતિમાંશ્ચાભવત્તદા।' તથાબ્રવીન્મહાત્માનં ભારદ્વાજો મહારથમ્
આ બધું જોઈને દ્રોણાચાર્યએ પાંડવને પોતાના બધા શિષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ માન્યા અને આનંદિત થયા; પછી ભારદ્વાજે મહાન આત્માવાળા અર્જુનને કહ્યું.
ગૃહાણેદં મહાબાહો વિશિષ્ટમતિદુર્ધરમ્। અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરો નામ સપ્રયોગનિવર્તનમ્
'મજબૂત ભુજાવાળા અર્જુન, આ અતિ દુષ્કર અને શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મશિર નામનું અસ્ત્ર, તેનો ઉપયોગ અને પાછો ખેંચવાનો વિધાન, તું ગ્રહણ કર.'
ન ચ તે માનુષેષ્વેતત્પ્રયોક્તવ્યં કથંચન। જગદ્વિનિર્દહેદેતદલ્પતેજસિ પાતિતમ્
પણ, આ અસ્ત્ર ક્યારેય મનુષ્યોમાં ઉપયોગ કરવો નહીં; જો તે કોઈ નબળા પર છોડાય તો આખું જગત ભસ્મ થઈ જશે.
અસામાન્યમિદં તાત લોકેષ્વસ્ત્રં નિગદ્યતે। તદ્ધારયેથાઃ પ્રયતઃ શૃણુ ચેદં વચો મમ
બેટા, આ અસ્ત્ર દુનિયામાં અસામાન્ય કહેવાય છે; તેને ખૂબ જ સંભાળી રાખજે અને મારા શબ્દો ધ્યાનથી સાંભળજે.
બાધેતામાનુષઃ શત્રુર્યદિ ત્વાં વીર કશ્ચન। તદ્વધાય પ્રયુઞ્જીથાસ્તદસ્ત્રમિદમાહવે
વીર, જો ક્યારેય કોઈ માનવી દુશ્મન તને બહુ પીડાવે, તો તેના વિનાશ માટે યુદ્ધમાં આ અસ્ત્રનો ઉપયોગ કરજે.
તથેતિ સંપ્રતિશ્રુત્ય બીભત્સુઃ સ કૃતાઞ્જલિઃ। જગ્રાહ પરમાસ્ત્રં તદાહ ચૈનં પુનર્ગુરુઃ। ભવિતા ત્વત્સમો નાન્યઃ પુમાઁલ્લોકે ધનુર્ધરઃ
'હું એમ જ કરીશ' એમ કહી અર્જુને હાથ જોડીને તે પરમ અસ્ત્ર ગ્રહણ કર્યું; અને ગુરુએ ફરી કહ્યું: 'દુનિયામાં તારા સમો કોઈ ધનુર્ધર નહીં હોય.'
કૃતાસ્ત્રાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ પાણ્ડુપુત્રાંશ્ચ ભારત। દૃષ્ટ્વા દ્રોણોઽબ્રવીદ્રાજન્ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અને પાંડુપુત્રો શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત થયા છે એવું જોઈને દ્રોણાચાર્યએ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું.
કૃપસ્ય સોમદત્તસ્ય વાહ્લીકસ્ય ચ ધીમતઃ। ગાઙ્ગેયસ્ય ચ સાન્નિધ્યે વ્યાસસ્ય વિદુરસ્ય ચ
કૃપ, સોમદત્ત, બુદ્ધિશાળી વાહ્લીક, ગાંગેય, વ્યાસ અને વિદુરની હાજરીમાં,
રાજન્સંપ્રાપ્તવિદ્યાસ્તે કુમારાઃ કુરુસત્તમ। તે દર્શયેયુઃ સ્વાં શિક્ષાં રાજન્નનુમતે તવ
'કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ, હવે રાજકુમારો શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ થયા છે; રાજા, તમારી મંજૂરીથી તેઓ પોતાની કળા બતાવે.'
તતોઽબ્રવીન્મહારાજઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
પછી મહારાજાએ આનંદથી ભરેલા મનથી કહ્યું.
યદાનુમન્યસે કાલં યસ્મિન્દેશે યથાયથા। તથાતથા વિધાનાય સ્વયમાજ્ઞાપયસ્વ મામ્
'તમે જે સમય, સ્થળ અને રીતે યોગ્ય માનો, એ પ્રમાણે વ્યવસ્થા કરવા માટે મને કહો.'
સ્પૃહયામ્યદ્ય નિર્વેદાન્પુરુષાણાં સચક્ષુષામ્। અસ્ત્રહેતોઃ પરાક્રાન્તાન્યે મે દ્રક્ષ્યન્તિ પુત્રકાન્
'આજે હું ઈચ્છું છું કે મારા પુત્રો, પોતાની આંખે જોઈને, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં આગળ વધે અને પરાક્રમમાં બીજા સૌને પછાડે.'
ક્ષત્તર્યદ્ગુરુરાચાર્યો બ્રવીતિ કુરુ તત્તથા। ન હીદૃશં પ્રિયં મન્યે ભવિતા ધર્મવત્સલ
'ક્ષત્તા, ગુરુ જે કહે તે જ કરો; ધર્મપ્રિય, મને લાગે છે એથી વધુ આનંદની વાત બીજી કોઈ નથી.'
તતો રાજાનમામન્ત્ર્ય વિદુરાનુમતોપિ હિ। ભારદ્વાજો મહાપ્રાજ્ઞો માપયામાસ મેદિનીમ્
પછી રાજાને વિદાય લઈને અને વિદુરની મંજૂરીથી, મહાપંડિત ભારદ્વાજે મેદાન માપવાનું શરૂ કર્યું.
સમામવૃક્ષાં નિર્ગુલમામુદક્પ્રવણસંસ્થિતામ્। તસ્યાં ભૂમૌ બલિં ચક્રે તિથૌ નક્ષત્રપૂજિતે
સમાન અને સપાટ જમીન, જ્યાં કોઈ વૃક્ષ કે ઢોળાણ નહોતું અને પાણીની નજીક હતી, ત્યાં તેણે શુભ તિથિ અને નક્ષત્રના દિવસે યજ્ઞનો હવન કર્યો.
અવઘુષ્ટં પુરં ચાપિ તદર્થં ભરતર્ષભ। રઙ્ગભૂમૌ સુવિપુલં શાસ્ત્રદૃષ્ટં યથાવિધિ
એ માટે, હે ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ, આખા શહેરમાં જાહેરાત કરવામાં આવી અને શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે વિશાળ રંગભૂમિ તૈયાર કરવામાં આવી.
પ્રેક્ષાગારં સુવિહિતં ચક્રસ્તે તસ્ય શિલ્પિનઃ। રક્ષાં સર્વાયુધોપેતાં સ્ત્રીણાં ચૈવ નરર્ષભ
કારગિરોએ સુંદર રીતે દર્શનમંડપ બનાવ્યો અને તમામ શસ્ત્રોથી સજ્જ રક્ષા તથા સ્ત્રીઓ માટે પણ સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવી.
મઞ્ચાંશ્ચ કારયામાસુર્યત્ર જાનપદા જનાઃ। વિપુલાનુચ્છ્રયોપેતાઞ્શિબિકાશ્ચ મહાધનાઃ
જ્યાં પ્રજાજનો બેસી શકે તેવા મંચો અને ઊંચા, વૈભવી પલંગપાલખી પણ બનાવવામાં આવ્યા.
તસ્મિંસ્તતોઽહનિ પ્રાપ્તે રાજા સસચિવસ્તદા। `સાન્તઃપુરઃ સહામાત્યો વ્યાસસ્યાનુમતે તદા।' ભીષ્મં પ્રમુખતઃ કૃત્વા કૃપં ચાચાર્યસત્તમમ્
પછી નિર્ધારિત દિવસે, રાજા પોતાના મંત્રીઓ, પરિવારજનો અને વ્યાસજીની મંજૂરીથી, ભીષ્મને આગળ રાખી તથા શ્રેષ્ઠ આચાર્ય કૃપ સાથે ત્યાં પહોંચ્યા.
બાહ્લીકં સોમદત્તં ચ ભૂરિશ્રવસમેવ ચ। કુરૂનન્યાંશ્ચ સચિવાનાદાય નગરાદ્બહિઃ
બાહ્લિક, સોમદત્ત, ભૂરીશ્વરસ તથા અન્ય કુરુઓ અને મંત્રીઓને પણ શહેરમાંથી બોલાવી લાવ્યા.
રઙ્ગભૂમિં સમાસાદ્ય બ્રાહ્મણૈઃ સહિતો નૃપઃ
રાજા બ્રાહ્મણો સાથે રંગભૂમિએ પહોંચ્યા.
મુક્તાજાલપરિક્ષિપ્તં વૈદૂર્યમમિશોભિતમ્। શાતકુમ્ભમયં દિવ્યં પ્રેક્ષાગારમુપાગમત્
મોતીની જાળીઓથી શોભિત, વૈડૂર્યમણિથી ઝગમગતું અને સોનાથી બનેલું દિવ્ય દર્શનમંડપમાં રાજા પ્રવેશ્યા.