મુહૂર્તાદિવ તં દ્રોણસ્તથૈવ સમભાષત। પશ્યસ્યેનં સ્થિતં ભાસં દ્રુમં મામપિ ચાર્જુન
થોડીવાર પછી દ્રોણાચાર્યે ફરી એ જ રીતે પૂછ્યું: 'અર્જુન, તને એ પક્ષી, વૃક્ષ અને મને પણ દેખાય છે ને?'
પશ્યામ્યેકં ભાસમિતિ દ્રોણં પાર્થોઽભ્યભાષત। ન તુ વૃક્ષં ભવન્તં વા પશ્યામીતિ ચ ભારત
પાર્થએ દ્રોણાચાર્યને જવાબ આપ્યો: 'મને તો ફક્ત એ પક્ષી જ દેખાય છે, વૃક્ષ કે આપને હું નથી જોઈ શકતો.'
તતઃ પ્રીતમના દ્રોણો મુહૂર્તાદિવ તં પુનઃ। પ્રત્યભાષત દુર્ધર્ષઃ પાણ્ડવાનાં મહારથમ્
પછી દ્રોણાચાર્ય ખૂબ ખુશ થઈને, પાંડવોના મહાન રથિયાર અર્જુનને ફરીથી થોડા સમય પછી બોલાવ્યા.
ભાસં પશ્યસિ યદ્યેનં તથા બ્રૂહિ પુનર્વચઃ। શિરઃ પશ્યામિ ભાસસ્ય ન ગાત્રમિતિ સોઽબ્રવીત્
'જો તને એ પક્ષી દેખાય છે તો ફરીથી સાચું કહું, શું દેખાય છે?' અર્જુને કહ્યું: 'મને તો ફક્ત પક્ષીનું માથું જ દેખાય છે, શરીર નથી દેખાતું.'
અર્જુનેનૈવમુક્તસ્તુ દ્રોણો હૃષ્ટતનૂરુહઃ। મુઞ્ચસ્વેત્યબ્રવીત્પાર્થં સ મુમોચાવિચારયન્
આ રીતે અર્જુને કહ્યું ત્યારે દ્રોણાચાર્ય આનંદથી રોમાંચિત થઈ ગયા અને કહ્યું: 'હવે છોડ બાણ.' અર્જુને કોઈ વિચાર કર્યા વિના તરત જ બાણ છોડ્યું.
તતસ્તસ્ય ગસ્થસ્ય ક્ષુરેણ નિશિતેન ચ। શિર ઉત્કૃત્ય તરસા પાતયામાસ પાણ્ડવઃ
પછી પાંડુપુત્રે ઝડપથી તીક્ષ્ણ બાણથી એ પક્ષીનું માથું કાપીને નીચે પાડી દીધું.
તસ્મિન્કર્મણિ સંસિદ્ધે પર્યષ્વજત પાણ્ડવમ્। મેને ચ દ્રુપદં સઙ્ખ્યે સાનુબન્ધં પરાજિતમ્
આ વિદ્યા પૂર્ણ થતાં દ્રોણાચાર્યે પાંડવને ભેટી લીધા અને મનમાં drupada અને તેના સાથીઓને યુદ્ધમાં હરાવ્યા ગણ્યા.
કસ્ય ચિત્ત્વથ કાલસ્ય સશિષ્યોઽઙ્ગિરસાં વરઃ। જગામ ગઙ્ગામભિતો મજ્જિતું ભરતર્ષભ
થોડા સમય પછી, અંગિરસ વંશના શ્રેષ્ઠ દ્રોણાચાર્ય પોતાના શિષ્યો સાથે ગંગા નદીમાં સ્નાન કરવા ગયા.
અવગાઢમથો દ્રોણં સલિલે સલિલેચરઃ। ગ્રાહો જગ્રાહ બલવાઞ્જઙ્ઘાન્તે કાલચોદિતઃ
જ્યારે દ્રોણાચાર્ય પાણીમાં ઊતરી ગયા, ત્યારે એક જોરદાર મગર, સમયની ઈચ્છાથી, તેમના પગને પકડી બેઠો.
સ સમર્થોઽપિ મોક્ષાય શિષ્યાન્સર્વાનચોદયત્। ગ્રાહં હત્વા તુ મોક્ષ્યધ્વં મામિતિ ત્વરયન્નિવ
દ્રોણાચાર્યે પોતે છૂટવા સક્ષમ હોવા છતાં, બધા શિષ્યોને કહ્યું: 'મગરને મારીને મને જલદી છૂટકારો આપો,' એમ તેઓ તાકીદ કરતા હતા.
તદ્વાક્યસમકાલં તુ બીભત્સુર્નિશિતૈઃ શરૈઃ। અવાર્યૈઃ પઞ્ચભિર્ગ્રાહં મગ્નમમ્ભસ્યતાડયત્
એ જ સમયે, ભીમસેને પાંચ તીક્ષ્ણ અને અપરાજિત બાણોથી પાણીમાં ડૂબેલા મગરને ઘાયલ કર્યો.
ઇતરે ત્વથ સંમૂઢાસ્તત્રપત્ર પ્રપેદિરે। તં તુ દૃષ્ટ્વા ક્રિયોપેતં દ્રોણોઽમન્યત પાણ્ડવમ્
બીજાં શિષ્યો ગભરાઈને ત્યાં ત્યાં બાણ છોડતા રહ્યા; પણ અર્જુનનું કાર્ય જોઈને દ્રોણાચાર્યએ તેને શ્રેષ્ઠ માન્યો.
વિશિષ્ટં સર્વશિષ્યેભ્યઃ પ્રીતિમાંશ્ચાભવત્તદા। સ પાર્થબાણૈર્બહુધા ખણ્ડશઃ પરિકલ્પિતઃ
દ્રોણાચાર્યએ અર્જુનને બધા શિષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ ગણ્યા અને ખૂબ પ્રસન્ન થયા; કારણ કે અર્જુનના બાણોથી મગર અનેક ટુકડાઓમાં વિભાજિત થયો.
ગ્રાહઃ પઞ્ચત્વમાપેદે જઙ્ઘાં ત્યક્ત્વા મહાત્મનઃ। `સર્વક્રિયાભ્યનુજ્ઞાનાત્તથા શિષ્યાન્સમાનયત્
મગર મરી ગયો અને મહાન આત્માના પગ છોડીને દૂર થયો; પછી સર્વેની મંજૂરીથી બધા શિષ્યો ફરી એકઠા થયા.
દુર્યોધનં ચિત્રસેનં દુઃશાસનવિવિંશતી। અર્જુનં ચ સમાનીય હ્યશ્વત્થામાનમેવ ચ
દ્રોણાચાર્યએ દુર્યોધન, ચિત્રસેન, દુઃશાસન, વિવિંશતિ, અર્જુન અને અશ્વત્થામાને બોલાવ્યા.
શિશુકં મૃણ્મયં કૃત્વા દ્રોણો ગઙ્ગાજલે તતઃ। શિષ્યાણાં પશ્યતાં ચૈવ ક્ષિપતિ સ્મ મહાભુજઃ
પછી દ્રોણાચાર્યએ માટીનું બાળક બનાવ્યું અને પોતાના શિષ્યોની સામે ગંગાજળમાં નાખ્યું.
ચક્ષુષી વાસસા ચૈવ બદ્ધ્વા પ્રાદાચ્છરાસનમ્। શિશુકં વિદ્ધ્યતેમં વૈ જલસ્થં બદ્ધચક્ષુષઃ
બાળકની આંખો અને કપડાં કપડાંથી બાંધીને, દ્રોણાચાર્યએ તેને નિશાન તરીકે રાખ્યું અને કહ્યું: 'આ પાણીમાં તરતું બાળક, આંખે પટ્ટી બાંધીને, તીરથી ભેદો.'
તત્ક્ષણેનૈવ બીભત્સુરાવાપૈર્દશભિર્વશી। પઞ્ચકૈરનુવિવ્યાધ મગ્નં શિશુકમમ્ભસિ
ત્યાં જ અર્જુને દસ તીરો અને પછી પાંચ તીરો વડે પાણીમાં ડૂબેલા બાળકને ભેદી નાખ્યું.
તાઃ સ દૃષ્ટ્વા ક્રિયાઃ સર્વા દ્રોણોઽમન્યત પાણ્ડવમ્। વિશિષ્ટં સર્વશિષ્યેભ્યઃ પ્રીતિમાંશ્ચાભવત્તદા।' તથાબ્રવીન્મહાત્માનં ભારદ્વાજો મહારથમ્
આ બધું જોઈને દ્રોણાચાર્યએ પાંડવને પોતાના બધા શિષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ માન્યા અને આનંદિત થયા; પછી ભારદ્વાજે મહાન આત્માવાળા અર્જુનને કહ્યું.
ગૃહાણેદં મહાબાહો વિશિષ્ટમતિદુર્ધરમ્। અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરો નામ સપ્રયોગનિવર્તનમ્
'મજબૂત ભુજાવાળા અર્જુન, આ અતિ દુષ્કર અને શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મશિર નામનું અસ્ત્ર, તેનો ઉપયોગ અને પાછો ખેંચવાનો વિધાન, તું ગ્રહણ કર.'
ન ચ તે માનુષેષ્વેતત્પ્રયોક્તવ્યં કથંચન। જગદ્વિનિર્દહેદેતદલ્પતેજસિ પાતિતમ્
પણ, આ અસ્ત્ર ક્યારેય મનુષ્યોમાં ઉપયોગ કરવો નહીં; જો તે કોઈ નબળા પર છોડાય તો આખું જગત ભસ્મ થઈ જશે.
અસામાન્યમિદં તાત લોકેષ્વસ્ત્રં નિગદ્યતે। તદ્ધારયેથાઃ પ્રયતઃ શૃણુ ચેદં વચો મમ
બેટા, આ અસ્ત્ર દુનિયામાં અસામાન્ય કહેવાય છે; તેને ખૂબ જ સંભાળી રાખજે અને મારા શબ્દો ધ્યાનથી સાંભળજે.
બાધેતામાનુષઃ શત્રુર્યદિ ત્વાં વીર કશ્ચન। તદ્વધાય પ્રયુઞ્જીથાસ્તદસ્ત્રમિદમાહવે
વીર, જો ક્યારેય કોઈ માનવી દુશ્મન તને બહુ પીડાવે, તો તેના વિનાશ માટે યુદ્ધમાં આ અસ્ત્રનો ઉપયોગ કરજે.
તથેતિ સંપ્રતિશ્રુત્ય બીભત્સુઃ સ કૃતાઞ્જલિઃ। જગ્રાહ પરમાસ્ત્રં તદાહ ચૈનં પુનર્ગુરુઃ। ભવિતા ત્વત્સમો નાન્યઃ પુમાઁલ્લોકે ધનુર્ધરઃ
'હું એમ જ કરીશ' એમ કહી અર્જુને હાથ જોડીને તે પરમ અસ્ત્ર ગ્રહણ કર્યું; અને ગુરુએ ફરી કહ્યું: 'દુનિયામાં તારા સમો કોઈ ધનુર્ધર નહીં હોય.'
કૃતાસ્ત્રાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ પાણ્ડુપુત્રાંશ્ચ ભારત। દૃષ્ટ્વા દ્રોણોઽબ્રવીદ્રાજન્ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અને પાંડુપુત્રો શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત થયા છે એવું જોઈને દ્રોણાચાર્યએ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું.
કૃપસ્ય સોમદત્તસ્ય વાહ્લીકસ્ય ચ ધીમતઃ। ગાઙ્ગેયસ્ય ચ સાન્નિધ્યે વ્યાસસ્ય વિદુરસ્ય ચ
કૃપ, સોમદત્ત, બુદ્ધિશાળી વાહ્લીક, ગાંગેય, વ્યાસ અને વિદુરની હાજરીમાં,
રાજન્સંપ્રાપ્તવિદ્યાસ્તે કુમારાઃ કુરુસત્તમ। તે દર્શયેયુઃ સ્વાં શિક્ષાં રાજન્નનુમતે તવ
'કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ, હવે રાજકુમારો શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ થયા છે; રાજા, તમારી મંજૂરીથી તેઓ પોતાની કળા બતાવે.'
તતોઽબ્રવીન્મહારાજઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
પછી મહારાજાએ આનંદથી ભરેલા મનથી કહ્યું.
યદાનુમન્યસે કાલં યસ્મિન્દેશે યથાયથા। તથાતથા વિધાનાય સ્વયમાજ્ઞાપયસ્વ મામ્
'તમે જે સમય, સ્થળ અને રીતે યોગ્ય માનો, એ પ્રમાણે વ્યવસ્થા કરવા માટે મને કહો.'
સ્પૃહયામ્યદ્ય નિર્વેદાન્પુરુષાણાં સચક્ષુષામ્। અસ્ત્રહેતોઃ પરાક્રાન્તાન્યે મે દ્રક્ષ્યન્તિ પુત્રકાન્
'આજે હું ઈચ્છું છું કે મારા પુત્રો, પોતાની આંખે જોઈને, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં આગળ વધે અને પરાક્રમમાં બીજા સૌને પછાડે.'