તતો વિતતધન્વાનં દ્રોણસ્તં કુરુનન્દનમ્। સ મુહૂર્તાદુવાચેદં વચનં ભરતર્ષભ
પછી દ્રોણાચાર્યે, ધનુષ્ય તાણીને ઊભેલા તે કુરુકુળના વંશજને પૂછ્યું: 'હે ભરતકુળના શિરમોર, શું તું વૃક્ષની ડાળ પર બેઠેલું એ પક્ષી જોઈ શકે છે?'
પશ્યસિ ત્વં દ્રુમાગ્રસ્થં ભાસં નરવરાત્મજ। પશ્યામીત્યેવમાચાર્યં પ્રત્યુવાચ યુધિષ્ઠિરઃ
યુધિષ્ઠિરે ગુરુને જવાબ આપ્યો: 'હું એ પક્ષી જોઈ રહ્યો છું, ગુરુજી.'
સ મુહૂર્તાદિવ પુનર્દ્રોણસ્તં પ્રત્યભાષત। અથ વૃક્ષમિમં માં વા ભ્રાતૄન્વાઽપિ પ્રપશ્યસિ
થોડા સમય પછી દ્રોણાચાર્યે ફરી પૂછ્યું: 'શું તું આ વૃક્ષ, મને કે તારા ભાઈઓને પણ જોઈ શકે છે?'
તમુવાચ સ કૌન્તેયઃ પશ્યામ્યેનં નવસ્પતિમ્। ભન્તં ચ તથા ભ્રાતૄન્ભાસં ચેતિ પુનઃપુનઃ
કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે જવાબ આપ્યો: 'હું આ વૃક્ષ, તમને, મારા ભાઈઓને અને એ પક્ષીને પણ જોઈ રહ્યો છું,' અને એ જ વાત વારંવાર કહી.
તમુવાચાપસર્પેતિ દ્રોણોઽપ્રીતમના ઇવ। નૈતચ્છક્યં ત્વયા વેદ્ધું લક્ષ્યમિત્યેવ કુત્સયન્
દ્રોણાચાર્યે, મનમાં અસંતોષ સાથે, તેને બાજુએ જવા કહ્યું અને કહ્યું: 'તું એ નિશાન ભેદી શકતો નથી,' એમ કહી તેને ઠપકો આપ્યો.
તતો દુર્યોધનાદીંસ્તાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાન્મહાયશાઃ। તેનૈવ ક્રમયોગેન જિજ્ઞાસુઃ પર્યપૃચ્છત
પછી મહાન યશસ્વી દ્રોણાચાર્યે એ જ ક્રમમાં દુર્યોધન અને અન્ય ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને પણ એ જ રીતે પરીક્ષા માટે પ્રશ્નો પૂછ્યા.
અન્યાંશ્ચ શિષ્યાન્ભીમાદીન્રાજ્ઞશ્ચૈવાન્યદેશજાન્। યદા ચ સર્વે તત્સર્વં પશ્યામ ઇતિ કુત્સિતાઃ
બીજાં શિષ્યો જેમ કે ભીમ અને અન્ય રાજાઓ પણ, જ્યારે આપણે બધા આ જોઈએ છીએ, ત્યારે અમને એ બહુ શરમજનક લાગે છે.
તતો ધનઞ્જયં દ્રોણઃ સ્મયમાનોઽભ્યભાષત। ત્વયેદાનીં પ્રહર્તવ્યમેતલ્લક્ષ્યં વિલોક્યતામ્
પછી દ્રોણાચાર્યે સ્મિત કરીને ધનંજયને કહ્યું: 'હવે તું આ નિશાન પર બાણ ચલાવ; જરા ધ્યાનથી જોઈ લે.'
મદ્વાક્યસમકાલં તે મોક્તવ્યોઽત્ર ભવેચ્છરઃ। વિતત્ય કાર્મુકં પુત્ર તિષ્ઠ તાવન્મુહૂર્તકમ્
'મારા કહેતાં જ તારે અહીં બાણ છોડવું છે. બાંધ તારો ધનુષ્ય, બેટા, અને થોડીવાર તૈયાર ઊભો રહી.'
એવમુક્તઃ સવ્યસાચી મણ્ડલીકૃતકાર્મુકઃ। તસ્થૌ ભાસં સમુદ્દિશ્ય ગુરુવાક્યપ્રચોદિતઃ
આ રીતે ગુરુએ કહ્યું ત્યારે સવ્યસાચી ધનુષ્ય ખેંચીને, ગુરુના આજ્ઞાથી, પક્ષી તરફ નિશાન લગાવીને ઊભો રહ્યો.
મુહૂર્તાદિવ તં દ્રોણસ્તથૈવ સમભાષત। પશ્યસ્યેનં સ્થિતં ભાસં દ્રુમં મામપિ ચાર્જુન
થોડીવાર પછી દ્રોણાચાર્યે ફરી એ જ રીતે પૂછ્યું: 'અર્જુન, તને એ પક્ષી, વૃક્ષ અને મને પણ દેખાય છે ને?'
પશ્યામ્યેકં ભાસમિતિ દ્રોણં પાર્થોઽભ્યભાષત। ન તુ વૃક્ષં ભવન્તં વા પશ્યામીતિ ચ ભારત
પાર્થએ દ્રોણાચાર્યને જવાબ આપ્યો: 'મને તો ફક્ત એ પક્ષી જ દેખાય છે, વૃક્ષ કે આપને હું નથી જોઈ શકતો.'
તતઃ પ્રીતમના દ્રોણો મુહૂર્તાદિવ તં પુનઃ। પ્રત્યભાષત દુર્ધર્ષઃ પાણ્ડવાનાં મહારથમ્
પછી દ્રોણાચાર્ય ખૂબ ખુશ થઈને, પાંડવોના મહાન રથિયાર અર્જુનને ફરીથી થોડા સમય પછી બોલાવ્યા.
ભાસં પશ્યસિ યદ્યેનં તથા બ્રૂહિ પુનર્વચઃ। શિરઃ પશ્યામિ ભાસસ્ય ન ગાત્રમિતિ સોઽબ્રવીત્
'જો તને એ પક્ષી દેખાય છે તો ફરીથી સાચું કહું, શું દેખાય છે?' અર્જુને કહ્યું: 'મને તો ફક્ત પક્ષીનું માથું જ દેખાય છે, શરીર નથી દેખાતું.'
અર્જુનેનૈવમુક્તસ્તુ દ્રોણો હૃષ્ટતનૂરુહઃ। મુઞ્ચસ્વેત્યબ્રવીત્પાર્થં સ મુમોચાવિચારયન્
આ રીતે અર્જુને કહ્યું ત્યારે દ્રોણાચાર્ય આનંદથી રોમાંચિત થઈ ગયા અને કહ્યું: 'હવે છોડ બાણ.' અર્જુને કોઈ વિચાર કર્યા વિના તરત જ બાણ છોડ્યું.
તતસ્તસ્ય ગસ્થસ્ય ક્ષુરેણ નિશિતેન ચ। શિર ઉત્કૃત્ય તરસા પાતયામાસ પાણ્ડવઃ
પછી પાંડુપુત્રે ઝડપથી તીક્ષ્ણ બાણથી એ પક્ષીનું માથું કાપીને નીચે પાડી દીધું.
તસ્મિન્કર્મણિ સંસિદ્ધે પર્યષ્વજત પાણ્ડવમ્। મેને ચ દ્રુપદં સઙ્ખ્યે સાનુબન્ધં પરાજિતમ્
આ વિદ્યા પૂર્ણ થતાં દ્રોણાચાર્યે પાંડવને ભેટી લીધા અને મનમાં drupada અને તેના સાથીઓને યુદ્ધમાં હરાવ્યા ગણ્યા.
કસ્ય ચિત્ત્વથ કાલસ્ય સશિષ્યોઽઙ્ગિરસાં વરઃ। જગામ ગઙ્ગામભિતો મજ્જિતું ભરતર્ષભ
થોડા સમય પછી, અંગિરસ વંશના શ્રેષ્ઠ દ્રોણાચાર્ય પોતાના શિષ્યો સાથે ગંગા નદીમાં સ્નાન કરવા ગયા.
અવગાઢમથો દ્રોણં સલિલે સલિલેચરઃ। ગ્રાહો જગ્રાહ બલવાઞ્જઙ્ઘાન્તે કાલચોદિતઃ
જ્યારે દ્રોણાચાર્ય પાણીમાં ઊતરી ગયા, ત્યારે એક જોરદાર મગર, સમયની ઈચ્છાથી, તેમના પગને પકડી બેઠો.
સ સમર્થોઽપિ મોક્ષાય શિષ્યાન્સર્વાનચોદયત્। ગ્રાહં હત્વા તુ મોક્ષ્યધ્વં મામિતિ ત્વરયન્નિવ
દ્રોણાચાર્યે પોતે છૂટવા સક્ષમ હોવા છતાં, બધા શિષ્યોને કહ્યું: 'મગરને મારીને મને જલદી છૂટકારો આપો,' એમ તેઓ તાકીદ કરતા હતા.
તદ્વાક્યસમકાલં તુ બીભત્સુર્નિશિતૈઃ શરૈઃ। અવાર્યૈઃ પઞ્ચભિર્ગ્રાહં મગ્નમમ્ભસ્યતાડયત્
એ જ સમયે, ભીમસેને પાંચ તીક્ષ્ણ અને અપરાજિત બાણોથી પાણીમાં ડૂબેલા મગરને ઘાયલ કર્યો.
ઇતરે ત્વથ સંમૂઢાસ્તત્રપત્ર પ્રપેદિરે। તં તુ દૃષ્ટ્વા ક્રિયોપેતં દ્રોણોઽમન્યત પાણ્ડવમ્
બીજાં શિષ્યો ગભરાઈને ત્યાં ત્યાં બાણ છોડતા રહ્યા; પણ અર્જુનનું કાર્ય જોઈને દ્રોણાચાર્યએ તેને શ્રેષ્ઠ માન્યો.
વિશિષ્ટં સર્વશિષ્યેભ્યઃ પ્રીતિમાંશ્ચાભવત્તદા। સ પાર્થબાણૈર્બહુધા ખણ્ડશઃ પરિકલ્પિતઃ
દ્રોણાચાર્યએ અર્જુનને બધા શિષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ ગણ્યા અને ખૂબ પ્રસન્ન થયા; કારણ કે અર્જુનના બાણોથી મગર અનેક ટુકડાઓમાં વિભાજિત થયો.
ગ્રાહઃ પઞ્ચત્વમાપેદે જઙ્ઘાં ત્યક્ત્વા મહાત્મનઃ। `સર્વક્રિયાભ્યનુજ્ઞાનાત્તથા શિષ્યાન્સમાનયત્
મગર મરી ગયો અને મહાન આત્માના પગ છોડીને દૂર થયો; પછી સર્વેની મંજૂરીથી બધા શિષ્યો ફરી એકઠા થયા.
દુર્યોધનં ચિત્રસેનં દુઃશાસનવિવિંશતી। અર્જુનં ચ સમાનીય હ્યશ્વત્થામાનમેવ ચ
દ્રોણાચાર્યએ દુર્યોધન, ચિત્રસેન, દુઃશાસન, વિવિંશતિ, અર્જુન અને અશ્વત્થામાને બોલાવ્યા.
શિશુકં મૃણ્મયં કૃત્વા દ્રોણો ગઙ્ગાજલે તતઃ। શિષ્યાણાં પશ્યતાં ચૈવ ક્ષિપતિ સ્મ મહાભુજઃ
પછી દ્રોણાચાર્યએ માટીનું બાળક બનાવ્યું અને પોતાના શિષ્યોની સામે ગંગાજળમાં નાખ્યું.
ચક્ષુષી વાસસા ચૈવ બદ્ધ્વા પ્રાદાચ્છરાસનમ્। શિશુકં વિદ્ધ્યતેમં વૈ જલસ્થં બદ્ધચક્ષુષઃ
બાળકની આંખો અને કપડાં કપડાંથી બાંધીને, દ્રોણાચાર્યએ તેને નિશાન તરીકે રાખ્યું અને કહ્યું: 'આ પાણીમાં તરતું બાળક, આંખે પટ્ટી બાંધીને, તીરથી ભેદો.'
તત્ક્ષણેનૈવ બીભત્સુરાવાપૈર્દશભિર્વશી। પઞ્ચકૈરનુવિવ્યાધ મગ્નં શિશુકમમ્ભસિ
ત્યાં જ અર્જુને દસ તીરો અને પછી પાંચ તીરો વડે પાણીમાં ડૂબેલા બાળકને ભેદી નાખ્યું.
તાઃ સ દૃષ્ટ્વા ક્રિયાઃ સર્વા દ્રોણોઽમન્યત પાણ્ડવમ્। વિશિષ્ટં સર્વશિષ્યેભ્યઃ પ્રીતિમાંશ્ચાભવત્તદા।' તથાબ્રવીન્મહાત્માનં ભારદ્વાજો મહારથમ્
આ બધું જોઈને દ્રોણાચાર્યએ પાંડવને પોતાના બધા શિષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ માન્યા અને આનંદિત થયા; પછી ભારદ્વાજે મહાન આત્માવાળા અર્જુનને કહ્યું.
ગૃહાણેદં મહાબાહો વિશિષ્ટમતિદુર્ધરમ્। અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરો નામ સપ્રયોગનિવર્તનમ્
'મજબૂત ભુજાવાળા અર્જુન, આ અતિ દુષ્કર અને શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મશિર નામનું અસ્ત્ર, તેનો ઉપયોગ અને પાછો ખેંચવાનો વિધાન, તું ગ્રહણ કર.'