સ તુ દ્રોણસ્ય શિરસા પાદૌ ગૃહ્ય પરન્તપઃ। અરણ્યમનુસંપ્રાપ્ય કૃત્વા દ્રોણં મહીમયમ્
પણ તે પરાક્રમી, દ્રોણના પગે માથું ઝુકાવી, જંગલમાં ગયો અને માટીથી દ્રોણની પ્રતિમા બનાવી.
તસ્મિન્નાચાર્યવૃત્તિં ચ પરમામાસ્થિતસ્તદા। ઇષ્વસ્ત્રે યોગમાતસ્થે પરં નિયમમાસ્થિતઃ
ત્યાં તેણે શ્રેષ્ઠ શિષ્યની સેવા સ્વીકારી અને કડક નિયમો રાખીને ધનુર્વિદ્યા શીખવામાં પોતાને સમર્પિત કર્યો.
પરયા શ્રદ્ધયોપેતો યોગેન પરમેણ ચ। વિમોક્ષાદાનસન્ધાને લઘુત્વં પરમાપ સઃ
ઉચ્ચ શ્રદ્ધા અને ઘનિષ્ઠ ધ્યાનથી, તેણે તીરો છોડવામાં, ખેંચવામાં અને નિશાન લગાડવામાં અપરંપાર કુશળતા મેળવી.
લાઘવં ચાસ્ત્રયોગં ચ નચિરાત્પ્રત્યપદ્યત।' અથ દ્રોણાભ્યનુજ્ઞાતાઃ કદાચિત્કુરુપાણ્ડવાઃ। રથૈર્વિનિર્યયુઃ સર્વે મૃગયામરિમર્દનાઃ
થોડા સમયમાં જ તેણે હથિયાર ચલાવવાની ચપળતા અને કૌશલ્ય મેળવી લીધું; પછી, દ્રોણની મંજૂરીથી, કુરુ અને પાંડવ સૌ રથમાં બેસી શિકાર માટે નીકળી પડ્યા.
તત્રોપકરણં ગૃહ્ય નરઃ કશ્ચિદ્યદૃચ્છયા। રાજન્નનુજગામૈકઃ શ્વાનમાદાય પાણ્ડવાન્
ત્યાં, રાજા, એક માણસ યદૃચ્છયાથી પોતાના સાધન લઈને પાંડવોની પાછળ ગયો અને સાથે એક કૂતરો પણ લઈ ગયો.
તેષાં વિચરતાં તત્ર તત્તત્કર્મચિકીર્ષયા। શ્વાચરન્સ પથા ક્રીડન્નૈષાદિં પ્રતિ જગ્મિવાન્
પાંડવો ત્યાં ફરતા હતા અને વિવિધ કાર્યો કરવા માંગતા હતા; ત્યારે કૂતરો રસ્તે રમતો રમતો નિષાદ યુવક તરફ ગયો.
સ કૃષ્ણમલદિગ્ધાઙ્ગં કૃષ્ણાજિનજટાઘરમ્। નૈષાદિં શ્વા સમાલક્ષ્ય ભષંસ્તસ્થૌ તદન્તિકે
કૂતરે જોયું કે નિષાદ યુવકના શરીરે કાળું માટી લિપેલું છે, કાળી કૃષ્ણમૃગની ચામડી અને જટાઓ પહેરી છે; તો તે તેની નજીક આવી ભુંકતો ઊભો રહ્યો.
તદા તસ્યાથ ભષતઃ શુનઃ સપ્ત શરાન્મુખે। લાઘવં દર્શન્નસ્ત્રે મુમોચ યુગપદ્યથા
ત્યારે, જ્યારે કૂતરો ભુંકી રહ્યો હતો, તેણે એક સાથે તેના મોઢામાં સાત તીરો છોડ્યા અને પોતાની ધનુર્વિદ્યા બતાવી.
સ તુ શ્વા શરપૂર્ણાસ્યઃ પાણ્ડવાનાજગામ હ। તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવા વીરાઃ પરં વિસ્મયમાગતાઃ
એ કૂતરો, જેના મોઢું તીરોથી ભરાયું હતું, પાંડવો પાસે આવ્યો; અને પાંડવો એ જોઈને ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયા.
લાઘવં શબ્ધવેધિત્વં દૃષ્ટ્વા તત્પરમં તદા। પ્રેક્ષ્ય તં વ્રીડિતાશ્ચાસન્પ્રશશંસુશ્ચ સર્વશઃ
એ અદભુત ચપળતા અને અવાજ પરથી નિશાન લગાવવાની કળા જોઈને, પાંડવો થોડા શરમાયા પણ સૌએ તેની પ્રશંસા કરી.
તં તતોઽન્વેષમાણાસ્તે વને વનનિવાસિનમ્। દદૃશુઃ પાણ્ડવા રાજન્નસ્યન્તમનિશં શરાન્
પાંડવો જ્યારે વનમાં તેને શોધતા હતા, ત્યારે તેમણે એ વનવાસીને સતત બાણ છોડતા જોયો.
ન ચૈનમભ્યજાનંસ્તે તદા વિકૃતદર્શનમ્। તથૈનં પરિપપ્રચ્છ્રુઃ કો ભવાન્કસ્ય વેત્યુત
તે સમયે તેનું રૂપ બદલાયેલું હોવાથી, પાંડવો તેને ઓળખી શક્યા નહીં. તેથી તેમણે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? અને કયા ઘરનાં છો?''
નિષાદાધિપતેર્વીરા હિરણ્યધનુષઃ સુતમ્। દ્રોણશિષ્યં ચ માં વિત્ત ધુર્વેદકૃતશ્રમમ્
મને નિષાદ રાજા હિરણ્યધનુનો પુત્ર અને દ્રોણાચાર્યનો શિષ્ય જાણો, જે કઠિન વેદોનું જ્ઞાન ધરાવે છે.
તે તમાજ્ઞાય તત્ત્વેન પુનરાગમ્ય પાણ્ડવાઃ। યથા વૃત્તં વને સર્વં દ્રોણાયાચખ્યુરદ્ભુતમ્
પાંડવો એ સાચી વાત જાણી વનમાં જે થયું તે બધું આશ્ચર્યથી દ્રોણાચાર્યને કહી આવ્યા.
કૌન્તેયસ્ત્વર્જુનો રાજન્નેકલવ્યમનુસ્મરન્। રહો દ્રોણં સમાસાદ્ય પ્રણયાદિદમબ્રવીત્
કુંતીપુત્ર અર્જુને એકલવ્યાને યાદ કરીને એકાંતમાં દ્રોણાચાર્ય પાસે ગયો અને પ્રેમથી કહ્યું:
નન્વહં પરિરભ્યૈકઃ પ્રીતિપૂર્વમિદં વચઃ। ભવતોક્તો ન મે શિષ્યસ્ત્વદ્વિશિષ્ટો ભવિષ્યતિ
'શ્રદ્ધાપૂર્વક તમે મને ભેટી કહેલું કે, "મારા કોઈ શિષ્ય તારા કરતાં શ્રેષ્ઠ નહીં થાય." શું એ વાત સાચી નથી?'
અથ કસ્માન્મદ્વિશિષ્ટો લોકાદપિ ચ વીર્યવાન્। અન્યોઽસ્તિ ભવતઃ શિષ્યો નિષાદાધિપતેઃ સુતઃ
'તો પછી કેમ હવે નિષાદ રાજાના પરાક્રમી પુત્ર, તમારો બીજો શિષ્ય, મારી કરતાં વધુ કૌશલ્ય ધરાવે છે?'
મુહૂર્તમિવ તં દ્રોણશ્ચિન્તયિત્વા વિનિશ્ચયમ્। સવ્યસાચિનમાદાય નૈષાદિં પ્રતિ જગ્મિવાન્
દ્રોણાચાર્યે થોડો વિચાર કરીને અર્જુનને સાથે લઈ નિષાદ યુવાનને મળવા ગયા.
દદર્શ મલદિગ્ધાઙ્ગં જટિલં ચીરવાસસમ્। એકલવ્યં ધનુષ્પાણિમસ્યન્તમનિશં શરાન્
ત્યારે દ્રોણાચાર્યે એકલવ્યાને માટી લગાવેલી દેહ, જટાવાળું માથું, વાઘા પહેરેલો, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને સતત બાણ છોડતો જોયો.
એકલવ્યસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા દ્રોણમાયાન્તમન્તિકાત્। અભિગમ્યોપસંગૃહ્ય જગામ શિરસા મહીમ્
દ્રોણાચાર્યને આવતાં જોઈ, એકલવ્યાએ આગળ આવી વિનમ્રતાથી તેમને વંદન કર્યું અને માથું ઝૂકાવ્યું.
પૂજયિત્વા તતો દ્રોણં વિધિવત્સ નિષાદજઃ। નિવેદ્ય શિષ્યમાત્માનં તસ્થૌ પ્રાઞ્જલિરગ્રતઃ
પછી, નિયમ પ્રમાણે દ્રોણાચાર્યની પૂજા કરીને, નિષાદ યુવાને પોતે શિષ્ય હોવાનું જણાવી, હાથ જોડીને સામે ઊભો રહ્યો.
તતો દ્રોણોઽબ્રવીદ્રાજન્નેકલવ્યમિદં વચઃ। યદિ શિષ્યોઽસિ મે વીર વેતનં દીયતાં મમ
પછી દ્રોણાચાર્યએ એકલવ્યાને કહ્યું: 'જો તું ખરેખર મારો શિષ્ય છે, તો મને ગુરુદક્ષિણા આપ.'
એકલવ્યસ્તુ તચ્છ્રુત્વા પ્રીયમાણોઽબ્રવીદિદમ્। કિં પ્રયચ્છામિ ભગવન્નાજ્ઞાપયતુ માં ગુરુઃ
આ સાંભળીને એકલવ્યાએ આનંદથી કહ્યું: 'ગુરુદેવ, શું આપું? આપ જે કહો તે હું આપશી.'
તમબ્રવીત્ત્વયાઙ્ગુષ્ઠો દક્ષિણો દીયતામિતિ
દ્રોણાચાર્યએ કહ્યું: 'મારો દક્ષિણ અંગૂઠો મને આપી દે.'
એકલવ્યસ્તુ તચ્છ્રુત્વા વચો દ્રોણસ્ય દારુણમ્। પ્રતિજ્ઞામાત્મનો રક્ષન્સત્યે ચ નિયતઃ સદા
દ્રોણાચાર્યના કઠોર શબ્દો સાંભળીને પણ, એકલવ્યાએ સત્ય અને પોતાની પ્રતિજ્ઞા પાળવાનો નક્કી કર્યો.
તથૈવ હૃષ્ટવદનસ્તથૈવાદીનમાનસઃ। છિત્ત્વાઽવિચાર્ય તં પ્રાદાદ્દ્રોણાયાઙ્ગુષ્ઠમાત્મનઃ
તે પછી, ખુશહાલ ચહેરા અને સ્થિર મનથી, વિલંબ કર્યા વિના, પોતાનો અંગૂઠો કાપી દ્રોણાચાર્યને અર્પણ કર્યો.
તતઃ શરં તુ નૈષાદિરઙ્ગુલીભિર્વ્યકર્ષત। ન તથા ચ સ શીઘ્રોઽભૂદ્યથા પૂર્વં નરાધિપ
પછી નિષાદ યુવાને બાણ તો આંગળીઓથી ખેંચ્યા, પણ રાજા, હવે તે પહેલાં જેટલો ઝડપી રહ્યો નહોતો.
તતોઽર્જુનઃ પ્રીતમના બભૂવ વિગતજ્વરઃ। દ્રોણશ્ચ સત્યવાગાસીન્નાન્યોઽભિભવિતાઽર્જુનં
પછી અર્જુન આનંદિત અને નિરભય થયો, અને દ્રોણાચાર્યે પણ પોતાનું વચન સાચવ્યું કે, કોઈ અર્જુનને હરાવી શકશે નહીં.
દ્રોણસ્ય તુ તદા શિષ્યૌ ગદાયોગ્યૌ બભૂવતુઃ। દુર્યોધનશ્ચ ભીમશ્ચ સદા સંરબ્ધણાનસૌ
તે સમયે દ્રોણાચાર્યને ગદા ચલાવવાની કળામાં કુશળ બે શિષ્યો હતા — દુર્યોધન અને ભીમ, બંને હંમેશા ઉગ્ર અને ક્રોધી.
અશ્વત્થામા રહસ્યેષુ સર્વેષ્વભ્યધિકોઽભવત્। તથાઽતિપુરુષાનન્યાન્ત્સારુકૌ યમજાવુભૌ
બધા શિષ્યોમાં ગુપ્ત વિદ્યા શીખવામાં અશ્વત્થામા સૌથી આગળ હતો; એ જ રીતે, માતૃદેવીના બંને પુત્રો પણ પોતાની શક્તિથી બીજાં બધાને પાછળ છોડી દેતા.