તચ્છ્રુત્વા કૌરવેયાસ્તે તૂષ્ણીમાસન્વિશાંપતે। અર્જુનસ્તુ તતઃ સર્વં પ્રતિજજ્ઞે પરન્તપ
આ સાંભળીને કૌરવો ચૂપ રહી ગયા; પણ અર્જુને બધું આપવાનો વચન આપ્યું.
તતોઽર્જુનં તદા મૂર્ધ્નિ સમાઘ્રાય પુનઃ પુનઃ। પ્રીતિપૂર્વં પરિષ્વજ્ય પ્રરુરોદ મુદા તદા
પછી દ્રોણે અર્જુનને વારંવાર માથા પર ચુંબન કર્યું, પ્રેમથી આલિંગન આપ્યું અને આનંદથી રડ્યા.
અશ્વત્થામાનમાહૂય દ્રોણો વચનમબ્રવીત્। સખાયં વિદ્ધિ તે પાર્થં મયા દત્તઃ પ્રગૃહ્યતામ્
દ્રોણે અશ્વત્થામાને બોલાવીને કહ્યું: 'હે અશ્વત્થામા, આ પાર્થને તારો મિત્ર જાણજે; મેં તને આપ્યો છે, તેને સ્વીકાર.'
સાધુસાધ્વિતિ તં પાર્થઃ પરિષ્વજ્યેદમબ્રવીત્। અદ્યપ્રભૃતિ વિપ્રેન્દ્ર પરવાનસ્મિ ધર્મતઃ
પાર્થે તેને આલિંગન આપીને કહ્યું: 'શાબાશ, શાબાશ!' અને પછી કહ્યું: 'આજેથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું ધર્મથી તારો અધિકારી છું.'
શિષ્યોઽહં ત્વત્પ્રસાદેન જીવામિ દ્વિજસત્તમ। ઇત્યુક્ત્વા તુ તદા પાર્થઃ પાદૌ જગ્રાહ પાણ્ડવઃ
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હું તમારો શિષ્ય છું અને આપની કૃપાથી જ જીવું છું. એવું કહીને પાર્થે τότε ગુરુના પગ પકડી લીધા.
તતો દ્રોણઃ પાણ્ડુપુત્રાનસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। ગ્રાહયામાસ દિવ્યાનિ માનુષાણિ ચ વીર્યવાન્
પછી વીર્યવાન દ્રોણે પાંડુપુત્રોને અનેક પ્રકારના દૈવી અને માનવીય શસ્ત્રો શીખવવા લાગ્યા.
રાજપુત્રાસ્તથા ચાન્યે સમેત્ય ભરતર્ષભ। અભિજગ્મુસ્તતો દ્રોણમસ્ત્રાર્થે દ્વિજસત્તમમ્
ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, બીજા રાજકુમારો પણ ભેગા થયા અને શસ્ત્રવિદ્યાની અભ્યાસ માટે દ્રોણ પાસે આવ્યા.
વૃષ્ણયશ્ચાન્ધકાશ્ચૈવ નાનાદેશ્યાશ્ચ પાર્થિવાઃ। સૂતપુત્રશ્ચ રાધેયો ગુરું દ્રોણમિયાત્તદા
વૃષ્ણિ, અંધક અને વિવિધ પ્રદેશોના રાજાઓ તથા રાધેય, સૌએ એ સમયે દ્રોણને ગુરુ તરીકે સ્વીકાર્યા.
સ્પર્ધમાનસ્તુ પાર્થેન સૂતપુત્રોઽત્યમર્ષણઃ। દુર્યોધનં સમાશ્રિત્ય સોઽવમન્યત પાણ્ડવાન્
પાર્થ સાથે સ્પર્ધા કરતા, સુતપુત્રે ક્રોધથી ભરાઈ દુર્યોધનનો આશરો લીધો અને પાંડવોને અવગણ્યા.
અભ્યયાત્સ તતો દ્રોણં ધનુર્વેદચિકીર્ષયા। શિક્ષાભુજવલોદ્યોગૈસ્તેષુ સર્વેષુ પાણ્ડવઃ
પછી ધનુર્વિદ્યાની ઇચ્છાથી એ દ્રોણ પાસે ગયો; એ બધા શિષ્યોમાં પાંડવ મહેનત અને કુશળતામાં શ્રેષ્ઠ રહ્યો.
અસ્ત્રવિદ્યાનુરાગાચ્ચ વિશિષ્ટોઽભવદર્જુનઃ। તુલ્યેષ્વસ્ત્રપ્રયોગેષુ લાઘવે સૌષ્ટવેષુ ચ
અસ્ત્રવિદ્યામાં પ્રેમ હોવાને કારણે અર્જુન સમાન શસ્ત્રપ્રયોગ, ઝડપ અને કુશળતામાં સર્વોપરી થયો.
સર્વેષામેવ શિષ્યાણાં બભૂવાભ્યધિકોઽર્જુનઃ। ઐન્દ્રિમપ્રતિમં દ્રોણ ઉપદેશેષ્વમન્યત
બધા શિષ્યોમાં અર્જુન સૌથી આગળ રહ્યો; દ્રોણે શિખણમાં તેને ઇન્દ્ર સમાન માન્યો.
એવં સર્વકુમારાણામિષ્વસ્ત્રં પ્રત્યપાદયત્। કમણ્ડલું ચ સર્વેષાં પ્રાયચ્છચ્ચિરકારણાત્
આ રીતે દ્રોણે બધા રાજકુમારોને ધનુર્વિદ્યા શીખવી; અને લાંબા સમય પછી સૌને કમંડલુ આપ્યા.
પુત્રાય ચ દદૌ કુમ્ભમવિલમ્બનકારણાત્। યાવત્તે નોપગચ્છ્તિ તાવદસ્મૈ પરાં ક્રિયામ્
પોતાના પુત્રને વિલંબ વિના કુંભ આપ્યો; જ્યાં સુધી એ પાસે ન આવ્યો, ત્યાં સુધી એ માટે શ્રેષ્ઠ વિધિ કરી નહોતી.
દ્રોણ આચષ્ટ પુત્રાય કર્મ તજ્જિષ્ણુરૌહત। તતઃ સ વારુણાસ્ત્રેણ પૂરયિત્વા કમણ્ડલુમ્
દ્રોણે પુત્રને એ કાર્ય કહ્યું; પછી વિજયી પુત્રે વારુણાસ્ત્ર વડે કમંડલુ પાણીથી ભર્યું.
સમમાચાર્યપુત્રેણ ગુરુમભ્યેતિ ફાલ્ગુનઃ। આચાર્યપુત્રાત્તસ્માત્તુ વિશેષોપચયેઽપૃથક્
ફાલ્ગુન ગુરુપુત્ર સાથે ગુરુ પાસે ગયો; ગુરુપુત્ર પાસેથી તેને વિશેષ શિક્ષા મળી, અલગથી નહીં.
ન વ્યહીયત મેધાવી પાર્થોઽપ્યસ્ત્રવિદાં વરઃ। અર્જુનઃ પરમં યત્નમાતિષ્ઠદ્ગુરુપૂજને
મેધાવી પાર્થ, અસ્ત્રવિદ્યા ધરાવનારા શ્રેષ્ઠ, ક્યારેય પાછળ રહ્યો નહીં; અર્જુને ગુરુની સેવા માટે સર્વોચ્ચ પ્રયત્ન કર્યો.
અસ્ત્રે ચ પરમં યોગં પ્રિયો દ્રોણસ્ય ચાભવત્। તં દૃષ્ટ્વા નિત્યમુદ્યુક્તમિષ્વસ્ત્રં પ્રતિ ફાલ્ગુનમ્
અસ્ત્રવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠતા મેળવી, દ્રોણના પ્રિય બન્યા; ફાલ્ગુનને હંમેશા ધનુર્વિદ્યામાં પ્રયત્નશીલ જોઈને,
આહૂય વચનં દ્રોણો રહઃ સૂદમભાષત। અન્ધકારેઽર્જુનાયાન્નં ન દેયં તે કદાચન। ન ચાખ્યેયમિદં ચાપિ મદ્વાક્યં વિજયેત્વયા
દ્રોણે રથચાલકને એકાંતમાં બોલાવી કહ્યું: 'અર્જુનને ક્યારેય અંધકારમાં ભોજન આપવું નહીં; અને આ વાત disclosed ન કરવી, કેમ કે તું મારું કહેવું માનવું જ જોઈએ.'
તતઃ કદાચિદ્ભુઞ્જાને પ્રવવૌ વાયુરર્જુને। તેન તત્ર પ્રદીપઃ સ દીપ્યમાનો વિલોપિતઃ
એક વખત અર્જુન ભોજન લેતા હતા ત્યારે પવન ફૂંકાયો; તે દીવો બળતો હતો પણ પવનથી બુઝાઈ ગયો.
ભુક્ત એવ તુ કૌન્તેયો નાસ્યાદન્યત્ર વર્તતે। હસ્તસ્તેજસ્વિનસ્તસ્ય અનુગ્રહણકારણાત્
કૌંતેયે ભોજન પૂરું કર્યા પછી હાથ બીજે ક્યાંય ન ગયો; તેજસ્વી હાથ કૃપાથી જ ચાલ્યો.
તદભ્યાસકૃતં મત્વા રાત્રાવપિ સ પાણ્ડવઃ। યોગ્યાં ચક્રે મહાબાહુર્ધનુષા પાણ્ડુનન્દનઃ
આને અભ્યાસ માની, પાંડુનંદન મહાબાહુએ રાત્રે પણ ધનુષ્યથી યોગ્ય અભ્યાસ કર્યો.
તસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં દ્રોણઃ શુશ્રાવ ભારત। ઉપેત્ય ચૈનમુત્થાય પરિષ્વજ્યેદમબ્રવીત્
દ્રોણે તેના ધનુષ્યનો ગર્જનાસમાન અવાજ સાંભળ્યો, હે ભારત, અને નજીક જઈને ઊભા રહીને તેને હળવે હૃદયથી વળગી પડ્યા અને કહ્યું:
પ્રયતિષ્યે તથા કર્તું યથા નાન્યો ધનુર્ધરઃ। ત્વત્સમો ભવિતા લોકે સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
હું એ રીતે પ્રયત્ન કરીશ કે દુનિયામાં બીજો કોઈ પણ ધનુર્ધર તારી બરાબરી ન કરી શકે; આ હું તને સાચું કહું છું.
તતો દ્રોણોઽર્જુનં ભૂયો હયેષુ ચ ગજેષુ ચ। રથેષુ ભૂમાવપિ ચ રણશિક્ષામશિક્ષયત્
પછી દ્રોણે અર્જુનને ઘોડા, હાથી, રથ અને જમીન પર યુદ્ધકલા વધુ શીખવાડી.
ગદાયુદ્ધેઽસિચર્યાયાં તોમરપ્રાસશક્તિષુ। દ્રોણઃ સંકીર્ણયુદ્ધે ચ શિક્ષયામાસ કૌરવાન્
દ્રોણે કૌરવોને ગદા-યુદ્ધ, તલવાર ચલાવવી, ભાલા, શૂળ અને મિશ્ર યુદ્ધની રીતો પણ શીખવાડી.
તસ્ય તત્કૌશલં શ્રુત્વા ધનુર્વેદજિઘૃક્ષવઃ। સજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સમાજગ્મુઃ સહસ્રશઃ
તેના કુશળતાની વાત સાંભળી, ધનુર્વેદ શીખવા ઇચ્છુક હજારો રાજકુમારો અને રાજપુત્રો ત્યાં એકઠા થયા.
તાન્સર્વાઞ્શિક્ષયામાસ દ્રોણઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ।' તતો નિષાદરાજસ્ય હિરણ્યધનુષઃ સુતઃ। એકલવ્યો મહારાજ દ્રોણમભ્યાજગામ હ
શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણે તેમને બધાને શીખવ્યા; પછી, રાજા, નિષાદરાજ હિરણ્યધનુનો પુત્ર એકલવ્ય દ્રોણ પાસે આવ્યો.
ન સ તં પ્રતિજગ્રાહ નૈષાદિરિતિ ચિન્તયન્। શિષ્યં ધનુષિ ધર્મજ્ઞસ્તેષામેવાન્વવેક્ષયા
પણ દ્રોણે તેને નિષાદજાતનો વિચાર કરીને શિષ્ય તરીકે સ્વીકાર્યો નહીં; ધનુષ્યના ધર્મને જાણનારા દ્રોણે માત્ર પોતાના પસંદ કરેલા શિષ્યોને જ શીખવવાનો વિચાર કર્યો.
શિષ્યોઽસિ મમ નૈષાદે પ્રયોગે બલત્તરઃ। નિવર્તસ્વ ગૃહાનેવ અનુજ્ઞાતોઽસિ નિત્યશઃ
નિષાદ, તું મારો શિષ્ય નથી; તું શસ્ત્રપ્રયોગમાં ઉત્તમ છે. હવે તું ઘરે પાછો જા, મારી તરફથી તને હંમેશા મંજૂરી છે.