નારાજા પાર્થિવસ્યાપિ સખિપૂર્વં કિમિષ્યતે। અહં ત્વયા ન જાનામિ રાજ્યાર્થે સંવિદં કૃતામ્
'રાજા નહીં હોય તેવો માણસ રાજાનું મિત્ર બની શકતો નથી, અને આવી મિત્રતા અગાઉ ક્યારેય સ્વીકારાતી નથી. હું તારી સાથે રાજ્ય માટે કોઈ સમજૂતી થયેલી જાણતો નથી.'
એકરાત્રં તુ તે બ્રહ્મન્કામં દાસ્યામિ ભોજનમ્। એવમુક્તસ્ત્વહં તેન સદારઃ પ્રસ્થિતસ્તદા
'હે બ્રાહ્મણ, હું તને એક રાત માટે મનગમતું ભોજન આપીશ.' એમ તેણે કહ્યું, પછી હું પત્ની સાથે ત્યાંથી નીકળી ગયો.
તાં પ્રતિજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞાય યાં કર્તાઽસ્મ્યચિરાદિવ। દ્રુપદેનૈવમુક્તોઽહં મન્યુનાઽભિપરિપ્લુતઃ
જે પ્રતિજ્ઞા મેં લીધી છે તે ટૂંક સમયમાં પૂર્ણ કરું એવી મજબૂત ઈચ્છા રાખી, દ્રુપદે આમ કહ્યું ત્યારે હું ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
અભ્યાગચ્છં કુરૂન્ભીષ્મ શિષ્યૈરર્થી ગુણાન્વિતૈઃ। તતોઽહં ભવતઃ કામં સંવર્ધયિતુમાગતઃ
હે ભીષ્મ, પછી હું ગુણવાન અને યોગ્ય શિષ્યો સાથે કુરુઓ પાસે આવ્યો, અને હવે તમારી પાસે પણ મારી ઈચ્છા પૂરી કરવા આવ્યો છું.
ઇદં નાગપુરં રમ્યં બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે
આ સુંદર નાગપુર તારી સામે છે; મને કહો, હું તારા માટે શું કરું?
અપજ્યં ક્રિયતાં ચાપં સાધ્વસ્ત્રં પ્રતિપાદય। ભુઙ્ક્ષ ભોગાન્ભૃશં પ્રીતઃ પૂજ્યમાનઃ કુરુક્ષયે
એવું ધનુષ્ય બનાવો જે તૂટે નહીં અને ઉત્તમ શસ્ત્રો આપો; કુરુક્ષેત્રમાં સન્માન પામી આનંદથી ભોગ ભોગવો.
કુરૂણામસ્તિ યદ્વિત્તં રાજ્યં ચેદં સરાષ્ટ્રકમ્। ત્વમેવ પરમો રાજા સર્વે વાક્યકરાસ્તવ
કુરુઓનું બધું ધન અને આ આખું રાજ્ય તારી જ માલિકી છે; તું એકલો સર્વોચ્ચ રાજા છે અને બધાને તારી આજ્ઞા માનવી પડે છે.
યચ્ચ તે પ્રાર્થિતં બ્રહ્મન્કૃતં તદિતિ ચિન્ત્યતામ્। દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તોઽસિ વિપ્રર્ષે મહાન્મેઽનુગ્રહઃ કૃતઃ
હે બ્રાહ્મણ, તું જે માંગ્યું હતું તે બધું પૂરું થયું છે; હવે એનું ધ્યાન રાખજે. તું અહીં આવ્યો એ મારા માટે બહુ શુભ છે અને મને મોટો ઉપકાર મળ્યો છે.
પ્રતિજગ્રાહ તં ભીષ્મો ગુરું પાણ્ડુસુતૈઃ સહ। પૌત્રાનાદાય તાન્સર્વાન્વસૂનિ વિવિધાનિ ચ
ભીષ્મજીએ પાંડુપુત્રો સાથે ગુરુને સ્વીકાર્યા અને પોતાના બધા પૌત્રો તથા色色 પ્રકારના ધન પણ લાવ્યા.
શિષ્ય ઇતિ દદૌ રાજન્દ્રોણાય વિધિપૂર્વકમ્। તદા દ્રોણોઽબ્રવીદ્વાક્યં ભીષ્મં બુદ્ધિમતાં વરમ્
રાજાએ વિધિવત્ પોતાના પૌત્રોને દ્રોણને શિષ્ય તરીકે સોંપ્યા; પછી દ્રોણે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મને કહ્યું.
કૃપસ્તિષ્ઠતિ ચાચાર્યઃ શસ્ત્રજ્ઞઃ પ્રાજ્ઞસંમતઃ। મયિ તિષ્ઠતિ ચેદ્વિપ્રો વૈમનસ્યં ગમિષ્યતિ
કૃપાચાર્ય અહીં શિક્ષક તરીકે છે, શસ્ત્રવિદ્યા જાણે છે અને વિદ્વાનોમાં માન્ય છે; પણ જો બ્રાહ્મણ મારા પાસે રહેશે તો તેને મનમાં દુઃખ થશે.
યુષ્માન્કિંચિચ્ચ યાચિત્વા ધનં સંગૃહ્ય હર્ષિતઃ। સ્વમાશ્રમપદં રાજન્ગમિષ્યામિ યથાગતમ્
હું તમારી પાસે થોડીક વિનંતી કરીને અને ધન મેળવી આનંદથી, રાજા, મારા આશ્રમમાં પાછો જઈશ, જેમ આવ્યો હતો તેમ.
એવમુક્તે તુ વિપ્રેન્દ્રં ભીષ્મઃ પ્રહરતાં વરઃ। અબ્રવીદ્દ્રોણમાચાર્યમુખ્યં શસ્ત્રવિદાં વરમ્
જ્યારે એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે આવું કહ્યું, ત્યારે ભીષ્મ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ, દ્રોણાચાર્યને, શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા ગુરુને, કહ્યું.
કૃપસ્તિષ્ઠતુ પૂજ્યશ્ચ ભર્તવ્યશ્ચ મયા સદા। ત્વં ગુરુર્ભવ પૌત્રાણામાચાર્યસ્ત્વં મતો મમ। પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ પુત્રાંસ્ત્વમસ્ત્રજ્ઞાન્કુરુ વૈ સદા
કૃપાચાર્ય અહીં રહે અને હું હંમેશા તેમનું સન્માન અને સેવા કરું; તું મારા પૌત્રોનો ગુરુ બનીશ, એમ હું માનું છું. આ પૌત્રોને, જે શસ્ત્રવિદ્યા જાણે છે, તું સ્વીકાર અને હંમેશા તેમને શિક્ષણ આપ.
તતઃ સંપૂજિતો દ્રોણો ભીષ્મેણ દ્વિપદાં વરઃ। વિશશ્રામ મહાતેજાઃ પૂજિતઃ કુરુવેશ્મનિ
પછી દ્રોણાચાર્ય, ભીષ્મ દ્વારા સન્માનિત થયા પછી, કુરુઓના મહેલમાં આરામ કરવા ગયા, જ્યાં તેમનું ખૂબ આદરથી સ્વાગત થયું.
વિશ્રાન્તેઽથ ગુરૌ તસ્મિન્પૌત્રાનાદાય કૌરવાન્। શિષ્યત્વેન દદૌ ભીષ્મો વસૂનિ વિવિધાનિ ચ
પછી જ્યારે ગુરુએ આરામ કર્યો, ત્યારે ભીષ્મે કૌરવોના પૌત્રોને લાવ્યા અને તેમને શિષ્ય તરીકે આપ્યા, સાથે色色 પ્રકારનું ધન પણ આપ્યું.
ગૃહં ચ સુપરિચ્છન્નં ધનધાન્યસમાકુલમ્। ભારદ્વાજાય સુપ્રીતઃ પ્રત્યપાદયત પ્રભુઃ
પ્રભુએ આનંદથી ભરપૂર ધન અને અનાજથી ભરેલું સુંદર ઘર ભારદ્વાજને આપ્યું.
સ તાઞ્શિષ્યાન્મહેષ્વાસઃ પ્રતિજગ્રાહ કૌરવાન્। પાણ્ડવાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ દ્રોણો મુદિતમાનસઃ
મહાન ધનુર્ધર દ્રોણાચાર્યે આનંદથી કૌરવો, પાંડવો અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને શિષ્ય તરીકે સ્વીકાર્યા.
પ્રતિગૃહ્ય ચ તાન્સર્વાન્દ્રોણો વચનમબ્રવીત્। રહસ્યેકઃ પ્રતીતાત્મા કૃતોપસદનાંસ્તથા
બધાને સ્વીકારીને, દ્રોણે એકાંતમાં, વિશ્વાસપૂર્વક, તેઓ પાસે આવ્યા પછી, એમ કહ્યું.
કાર્યં મે કાઙ્ક્ષિતં કિંચિદ્ધૃદિ સંપરિવર્તતે। કૃતાસ્ત્રૈસ્તત્પ્રદેયં મે તદેતદ્વદતાનઘાઃ
મારે એક ઇચ્છા છે, જે મારા મનમાં ફરી રહી છે; તમે શસ્ત્રવિદ્યા શીખી લીધી છે, હવે એ બદલ મને આપવું જોઈએ—હે નિર્દોષો, કહો તો.
તચ્છ્રુત્વા કૌરવેયાસ્તે તૂષ્ણીમાસન્વિશાંપતે। અર્જુનસ્તુ તતઃ સર્વં પ્રતિજજ્ઞે પરન્તપ
આ સાંભળીને કૌરવો ચૂપ રહી ગયા; પણ અર્જુને બધું આપવાનો વચન આપ્યું.
તતોઽર્જુનં તદા મૂર્ધ્નિ સમાઘ્રાય પુનઃ પુનઃ। પ્રીતિપૂર્વં પરિષ્વજ્ય પ્રરુરોદ મુદા તદા
પછી દ્રોણે અર્જુનને વારંવાર માથા પર ચુંબન કર્યું, પ્રેમથી આલિંગન આપ્યું અને આનંદથી રડ્યા.
અશ્વત્થામાનમાહૂય દ્રોણો વચનમબ્રવીત્। સખાયં વિદ્ધિ તે પાર્થં મયા દત્તઃ પ્રગૃહ્યતામ્
દ્રોણે અશ્વત્થામાને બોલાવીને કહ્યું: 'હે અશ્વત્થામા, આ પાર્થને તારો મિત્ર જાણજે; મેં તને આપ્યો છે, તેને સ્વીકાર.'
સાધુસાધ્વિતિ તં પાર્થઃ પરિષ્વજ્યેદમબ્રવીત્। અદ્યપ્રભૃતિ વિપ્રેન્દ્ર પરવાનસ્મિ ધર્મતઃ
પાર્થે તેને આલિંગન આપીને કહ્યું: 'શાબાશ, શાબાશ!' અને પછી કહ્યું: 'આજેથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું ધર્મથી તારો અધિકારી છું.'
શિષ્યોઽહં ત્વત્પ્રસાદેન જીવામિ દ્વિજસત્તમ। ઇત્યુક્ત્વા તુ તદા પાર્થઃ પાદૌ જગ્રાહ પાણ્ડવઃ
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હું તમારો શિષ્ય છું અને આપની કૃપાથી જ જીવું છું. એવું કહીને પાર્થે τότε ગુરુના પગ પકડી લીધા.
તતો દ્રોણઃ પાણ્ડુપુત્રાનસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। ગ્રાહયામાસ દિવ્યાનિ માનુષાણિ ચ વીર્યવાન્
પછી વીર્યવાન દ્રોણે પાંડુપુત્રોને અનેક પ્રકારના દૈવી અને માનવીય શસ્ત્રો શીખવવા લાગ્યા.
રાજપુત્રાસ્તથા ચાન્યે સમેત્ય ભરતર્ષભ। અભિજગ્મુસ્તતો દ્રોણમસ્ત્રાર્થે દ્વિજસત્તમમ્
ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, બીજા રાજકુમારો પણ ભેગા થયા અને શસ્ત્રવિદ્યાની અભ્યાસ માટે દ્રોણ પાસે આવ્યા.
વૃષ્ણયશ્ચાન્ધકાશ્ચૈવ નાનાદેશ્યાશ્ચ પાર્થિવાઃ। સૂતપુત્રશ્ચ રાધેયો ગુરું દ્રોણમિયાત્તદા
વૃષ્ણિ, અંધક અને વિવિધ પ્રદેશોના રાજાઓ તથા રાધેય, સૌએ એ સમયે દ્રોણને ગુરુ તરીકે સ્વીકાર્યા.
સ્પર્ધમાનસ્તુ પાર્થેન સૂતપુત્રોઽત્યમર્ષણઃ। દુર્યોધનં સમાશ્રિત્ય સોઽવમન્યત પાણ્ડવાન્
પાર્થ સાથે સ્પર્ધા કરતા, સુતપુત્રે ક્રોધથી ભરાઈ દુર્યોધનનો આશરો લીધો અને પાંડવોને અવગણ્યા.
અભ્યયાત્સ તતો દ્રોણં ધનુર્વેદચિકીર્ષયા। શિક્ષાભુજવલોદ્યોગૈસ્તેષુ સર્વેષુ પાણ્ડવઃ
પછી ધનુર્વિદ્યાની ઇચ્છાથી એ દ્રોણ પાસે ગયો; એ બધા શિષ્યોમાં પાંડવ મહેનત અને કુશળતામાં શ્રેષ્ઠ રહ્યો.