સ વિનિશ્ચિત્ય મનસા પાઞ્ચાલ્યં પ્રતિબુદ્ધિમાન્। `શિષ્યૈઃ પરિવૃતઃ શ્રીમાન્પુત્રેણ સહિતસ્તથા
પછી મનમાં નિશ્ચય કરીને, તે વિદ્વાન પોતાના શિષ્યો અને પુત્ર સાથે પાંચાલના રાજા પાસે પહોંચ્યા.
જગામ કુરુમુખ્યાનાં નાગરં નાગસાહ્વયમ્। તાં પ્રતિજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞાય યાં કર્તા નચિરાદિવ
પછી તેણે પોતાની પ્રતિજ્ઞા કરી, વિલંબ કર્યા વિના, કુરુઓના મુખ્ય શહેર નાગસાહ્વય તરફ પ્રયાણ કર્યું.
સ નાગપુરમાગમ્ય ગૌતમસ્ય નિવેશને। ભારદ્વાજોઽવસત્તત્ર પ્રચ્છન્નં દ્વિજસત્તમઃ
નાગપુર પહોંચીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ભારદ્વાજે ગૌતમના ઘરે ગુપ્ત રીતે નિવાસ કર્યો.
તતોઽસ્ય તનુજઃ પાર્થાન્કૃપસ્યાનન્તરં પ્રભુઃ। અસ્ત્રાણિ શિક્ષયામાસ નાબુધ્યન્ત ચ તં જનાઃ
પછી, કૃપ પછી, તે પ્રભુએ પાંડોવને શસ્ત્રવિદ્યાનું શિક્ષણ આપ્યું, પણ કોઈએ તેમને ઓળખ્યા નહીં.
એવં સ તત્ર ગૂઢાત્મા કંચિત્કાલમુવાસ હ। કુમારાસ્ત્વથ નિષ્ક્રમ્ય સમેતા ગજસાહ્વયાત્
આ રીતે, પોતાનું સ્વરૂપ છુપાવીને, તેણે ત્યાં થોડો સમય વિતાવ્યો; પછી રાજકુમારો એકસાથે ગજસાહ્વયમાંથી બહાર આવ્યા.
ક્રીડન્તો વીટયા તત્ર વીરાઃ પર્યચરન્મુદા। `તેષાં સંક્રીડમાનાનામુદપાનેઽઙ્ગુલીયકમ્
વીર રાજકુમારો ત્યાં આનંદથી દોડતા-રમતા હતા; રમતાં રમતાં એકની ઊંગળીની મુદ્રિકા કૂવામાં પડી ગઈ.
પપાત ધર્મપુત્રસ્ય વીટા તત્રૈવ ચાપતત્। ગર્તાન્બુના પ્રતિચ્છન્નં તારારૂપમિવામ્બરે
ધર્મપુત્રની ગોળ પણ ત્યાં જ પડી ગઈ, અને તે ઊંડા, છુપાયેલા ખાડામાં તારા જેવું ઝળહળતું હતું.
દૃષ્ટ્વા ચૈતે કુમારાશ્ચ તં યત્નાત્પર્યવારયન્।' તતસ્તે યત્નમાતિષ્ઠન્વીટામુદ્ધર્તુમાદૃતાઃ। ન ચ તે પ્રત્યયદ્યન્ત કર્મ વીટોપલબ્ધયે
આ જોઈને રાજકુમારો ગોળ કાઢવા માટે ખૂબ પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા; તેમણે ઘણી મહેનત કરી, પણ સફળ થયા નહીં.
તતોઽન્યોન્યમવૈક્ષન્ત વ્રીડયાવનતાનનાઃ। તસ્યા યોગમવિદન્તો ભૃશં ચોત્કણ્ઠિતાભવન્
પછી તેઓ શરમથી માથું નીચે કરી એકબીજાને જોવા લાગ્યા; શું કરવું તે સમજાતું નહોતું અને તેઓ ખૂબ ચિંતિત થઈ ગયા.
તેઽપશ્યન્બ્રાહ્મણં શ્યામમાપન્નં પલિતં કૃશમ્। કૃત્યવન્તમદૂરસ્થમગ્નિહોત્રપુરસ્કૃતમ્
ત્યારે તેમણે થોડે દૂર એક કાળી, વૃદ્ધ, દુર્બળ બ્રાહ્મણને જોયો, જે પોતાના કર્મમાં લાગેલો હતો અને આગળ અગ્નિ રાખેલો હતો.
તે તં દૃષ્ટ્વા મહાતમાનમુપગમ્ય કુમારકાઃ। ભગ્નોત્સાહક્રિયાત્માનો બ્રાહ્મણં પર્યવારયન્
એ મહાન પુરુષને જોઈને, ઉત્સાહ ગુમાવેલા રાજકુમારો તેની પાસે ગયા અને તેને ઘેરી લીધા.
અથ દ્રોણઃ કુમારાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વા કત્યવશસ્તદા। પ્રહસ્ય મન્દં પૈશલ્યાદભ્યભાષત વીર્યવાન્
પછી દ્રોણે, પાંચાલ દેશમાંથી આવેલા અને તે બેચેન રાજકુમારોને જોઈ, હળવેથી સ્મિત કરીને તેમને સંબોધ્યા.
અહો વો ધિગ્બલં ક્ષાત્રં ધિગેતાં વઃ કૃતાસ્ત્રતામ્। ભરતસ્યાન્વયે જાતા યે વીટાં નાધિગચ્છત
અરે, તમારું ક્ષત્રિય બળ શરમજનક છે, અને શસ્ત્રવિદ્યામાં તમારો અભિમાન પણ વ્યર્થ છે. ભરત વંશમાં જન્મ્યા હોવા છતાં, તમે એક સામાન્ય ઇનામ પણ મેળવ્યું નથી.
વીટાં ચ મુદ્રિકાં ચૈવ હ્યહમેતદપિ દ્વયમ્। ઉદ્ધરેયમિષીકાભિર્ભોજનં મે પ્રદીયતામ્
હું પોતે જ આ ઇનામ અને મુદ્રિકા બંને ઈશીકાના બાણથી કાઢી લઉં છું; હવે મને ભોજન આપો.
તતોઽબ્રવીત્તદા દ્રોણં કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। કૃપસ્યાનુમતે બ્રહ્મન્ભિક્ષામાપ્નુહિ શાશ્વતીમ્
પછી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે દ્રોણને કહ્યું: 'કૃપાચાર્યની મંજૂરીથી, હે બ્રાહ્મણ, તમે ચિરંજીવી ભિક્ષા મેળવો.'
એષા મુષ્ટિરિષીકાણાં મયાઽસ્ત્રેણાભિમન્ત્રિતા
આ રહી ઈશીકાની મુઠ્ઠી, જેને મેં મંત્રપૂર્વક શસ્ત્રવિદ્યાથી સંસ્કાર કરી છે.
અસ્યા વીર્યં નિરીક્ષધ્વં યદન્યેષુ ન વિદ્યતે। વેત્સ્યામીષિકયા વીટાં તામિષીકાં તથાઽન્યયા
આમાં જે શક્તિ છે, તે બીજામાં નથી, એ જોવો; હવે હું એક ઈશીકાથી ઇનામ કાઢી લઉં છું અને બીજી ઈશીકાથી મુદ્રિકા પણ લાવી દઈશ.
તતો યથોક્તં દ્રોણેન તત્સર્વં કૃતમઞ્જસા
પછી દ્રોણે જે કહ્યું હતું, એ બધું તરત જ કરી બતાવ્યું.
તદવેક્ષ્ય કુમારાસ્તે વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનાઃ। આશ્ચર્યમિદમત્યન્તમિતિ મત્વા વચોઽબ્રુવન્
આ જોઈને રાજકુમારો આશ્ચર્યથી આંખો પહોળી કરી બેઠા અને મનમાં વિચાર્યું: 'આ તો અતિ આશ્ચર્યજનક છે!' એમ કહી બોલ્યા.
મુદ્રિકામણિ વિપ્રર્ષે શીધ્રમેતાં સમુદ્ધરથ
હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, જલદી આ મુદ્રિકા-મણિ કાઢી લાવો.
શરેણ વિદ્ધ્વા મુદ્રાં તામૂર્ધ્વમાવાહયત્પ્રભુઃ। સ શરં સમુપાદાય કૂપાદઙ્ગુલિવેષ્ટનમ્
માલિકે બાણથી મુદ્રિકાને ભેદી, તેને ઉપર ખેંચી લીધી; પછી એ બાણ લઈને કૂવામાંથી એ મુદ્રિકા કાઢી, જે બાણની ડાળ પર વળી ગઈ હતી.
દદૌ તતઃ કુમારાણાં વિસ્મિતાનામવિસ્મિતઃ। મુદ્રિકામુદ્ધૃતાં દૃષ્ટ્વા તમાહુસ્તે કુમારકાઃ
પછી દ્રોણે, પોતે અચકાઈ નહીં, પણ આશ્ચર્યચકિત રાજકુમારોને એ મુદ્રિકા આપી; એ જોઈને રાજકુમારો બોલ્યા:
અભિવન્દામહે બ્રહ્મન્નૈતદન્યેષુ વિદ્યતે। કોઽસિ કસ્યાસિ જાનીમો વયં કિં કરવામહે
હે બ્રાહ્મણ, અમે તમને વંદન કરીએ છીએ; આવું બીજામાં ક્યાંય નથી. તમે કોણ છો? કયા કુળના છો? અમને કહો, અમે શું કરીએ?
એવમુક્તસ્તતો દ્રોણઃ પ્રત્યુવાચ કુમારકાન્। આચક્ષધ્વં ચ ભીષ્માય રૂપેણ ચ ગુણૈશ્ચ મામ્
એમ સાંભળીને દ્રોણે રાજકુમારોને કહ્યું: 'મારો સ્વરૂપ અને ગુણ ભીષ્મને કહો.'
તથેત્યુક્ત્વા ચ ગત્વા ચ ભીષ્મમૂચુઃ કુમારકાઃ
'જેમ કહ્યું તેમ' કહી, રાજકુમારો ભીષ્મ પાસે ગયા અને બધું કહ્યું.
બ્રાહ્મણસ્ય વચઃ કૃત્સ્નં તચ્ચ કર્મ તથાવિધમ્। ભીષ્મઃ શ્રુત્વા કુમારાણાં દ્રોણં તં પ્રત્યજાનત
બ્રાહ્મણના બધા શબ્દો અને એ અદભૂત કાર્ય રાજકુમારો પાસેથી સાંભળી, ભીષ્મે ઓળખી લીધું કે એ દ્રોણ છે.
યુક્તરૂપઃ સ હિ ગુરુરિત્યેવમનુચિન્ત્ય ચ। અથૈનમાનીય તદા સ્વયમેવ સુસત્કૃતમ્
'આ તો સાચે ગુરુ બનવા યોગ્ય છે' એમ વિચારી, ભીષ્મે પોતે જ તેમને બોલાવીને ખૂબ સન્માન આપ્યો.
પરિપપ્રચ્છ નિપુણં ભીષ્મઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ। હેતુમાગમને તચ્ચ દ્રોણઃ સર્વં ન્યવેદયત્
શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મે પછી કુશળતાપૂર્વક દ્રોણને આવવાનો કારણ પૂછ્યું; દ્રોણે બધું વિગતે કહ્યું.
મહર્ષેરગ્નિવેશ્યસ્ય સકાશમહમચ્યુત। અસ્ત્રાર્થમગમં પૂર્વં ધનુર્વેદજિઘૃક્ષયા
હે નિર્દોષ, હું એક વખત મહર્ષિ અગ્નિવેશ્ય પાસે શસ્ત્રવિદ્યાની ઈચ્છાથી, ધનુર્વેદ શીખવા ગયો હતો.
બ્રહ્મચારી વિનીતાત્મા જટિલો બહુલાઃ સમાઃ। અવસં સુચિરં તત્ર ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ
બ્રહ્મચારી, વિનયી અને જટાધારી બની, ઘણા વર્ષો સુધી ત્યાં ગુરુસેવામાં તત્પર રહીને રહ્યો હતો.