રામં પ્રહરતાં શ્રેષ્ઠં દિત્સન્તં વિવિધં વસુ। અહં ધનમનન્તં હિ પ્રાર્થયે વિપુલવ્રત
'હે રામ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ અને અનેક પ્રકારનું ધન આપનાર, હું દૃઢ વ્રત ધરાવતો, તારા પાસેથી અખૂટ ધન માગું છું.'
હિરણ્યં મમ યચ્ચાન્યદ્વસુ કિંચિદિહ સ્થિતમ્। બ્રાહ્મણેભ્યો મયા દત્તં સર્વમેતત્તપોધન
'હે તપસ્વી, મારા પાસે જે સોનું કે બીજું ધન હતું, એ બધું મેં બ્રાહ્મણોને આપી દીધું છે.'
તથૈવેયં ધરા દેવી સાગરાન્તા સપત્તના। કશ્યપાય મયા દત્તા કૃત્સ્ના નગરમાલિની
'આ ધરતી પણ, જે દરિયાથી ઘેરાયેલી અને શહેરોથી ભરેલી છે, એ પણ મેં કશ્યપને પૂરી આપી દીધી છે.'
શરીરમાત્રમેવાદ્ય મમેદમવશેષિતમ્। અસ્ત્રાણિ ચ મહાર્હાણિ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
'હવે તો મારા પાસે માત્ર આ શરીર, કિંમતી શસ્ત્રો અને વિવિધ હથિયારો જ બાકી છે.'
અસ્ત્રાણિ વા શરીરં વા બ્રહ્મઞ્શસ્ત્રાણિ વા પુનઃ। વૃણીષ્વ કિં પ્રયચ્છામિ તુભ્યં દ્રોણ વદાશુ તત્
'હે બ્રાહ્મણ, તમે મારા શસ્ત્રો, શરીર કે ફરીથી હથિયારો માંગો છો? શું આપું, દ્રોણ, જલદી કહો.'
અસ્ત્રાણિ મે સમગ્રાણિ સસંહારાણિ ભાર્ગવ। સ પ્રયોગરહસ્યાનિ દાતુમર્હસ્યશેષતઃ
'હે ભાર્ગવ, તમે જાણતા બધા શસ્ત્રો, એમના ઉપસંહાર અને ગુપ્ત ઉપયોગ પણ મને પૂરા આપો.'
એતદ્વસુ વસૂનાં હિ સર્વેષાં વિપ્રસત્તમ।' તથેત્યુક્ત્વા તતસ્તસ્મૈ પ્રાદાદસ્ત્રાણિ ભાર્ગવઃ। સરહસ્યવ્રતં ચૈવ ધનુર્વેદમશેષતઃ
'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આ બધું ધનમાંથી સર્વોત્તમ છે.' એમ કહી ભાર્ગવે તેને શસ્ત્રો, ગુપ્ત વ્રતો અને ધનુર્વેદ સંપૂર્ણ રીતે આપી દીધા.
પ્રતિગૃહ્ય તુ તત્સર્વં કૃતાસ્ત્રે દ્વિજસત્તમઃ। પ્રિયં સખાયં સુપ્રીતો જગામ દ્રુપદં પ્રતિ
આ બધું મેળવી, શસ્ત્રવિદ્યા પ્રાપ્ત કરીને, પ્રસન્ન થયેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે પોતાના પ્રિય મિત્ર દ્રુપદ પાસે જવાનું નક્કી કર્યું.
તતો દ્રુપદમાસાદ્ય ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। અબ્રવીત્પાર્થિવં રાજન્સખાયં વિદ્ધિ મામિહ
પછી ભારદ્વાજે દ્રુપદ પાસે જઈને રાજાને કહ્યું: 'હું અહીં તારો મિત્ર છું, એમ જાણ.'
ઇત્યેવમુક્તઃ સખ્યા સ પ્રીતિર્પૂર્વં જનેશ્વરઃ। ભારદ્વાજેન પાઞ્ચાલ્યો નામૃષ્યત વચોઽસ્ય તત્
મિત્ર તરીકે આમ કહેતાં, પૂર્વી સ્નેહ હોવા છતાં, પાંચાલ રાજાએ ભારદ્વાજના એ શબ્દો સહન કર્યા નહીં.
સ ક્રોધામર્ષજિહ્મભ્રૂઃ કષાયીકૃતલોચનઃ। ઐશ્વર્યમદસંપન્નો દ્રોણં રાજાઽબ્રવીદિદમ્
કરોડ અને ગુસ્સાથી ભ્રૂકુટિ વાંકી, આંખોમાં લાલાશ, ઐશ્વર્યના ગર્વથી ભરેલા રાજાએ દ્રોણને કહ્યું:
અકૃતેયં તવ પ્રજ્ઞા બ્રહ્મન્નાતિસમઞ્જસા। યન્માં વ્રવીષિ પ્રસભં સખા તેઽહમિતિ દ્વિજ
'હે બ્રાહ્મણ, તારી સમજ યોગ્ય નથી; કારણ કે તું મને જોરપૂર્વક કહે છે કે હું તારો મિત્ર છું, પણ એ સાચું નથી.'
ન હિ રાજ્ઞામુદીર્ણાનામેવંભૂતૈર્નરૈઃ ક્વચિત્। સખ્યં ભવતિ મન્દાત્મઞ્શ્રિયા હીનૈર્ધનચ્યુતૈઃ
'રાજાઓ, જે ઉંચા હોઈ છે, તેઓ ક્યારેય એવા માણસો સાથે મિત્રતા રાખતા નથી, જે નિર્વળ, ધન વિના અને દુર્બળ હોય.'
સૌહૃદાન્યપિ જીર્યન્તે કાલેન પરિજીર્યતઃ। સૌહૃદં મે ત્વયા હ્યાસીત્પૂર્વં સામર્થ્યબન્ધનમ્
'મૈત્રી પણ સમય જતાં જૂની થઈ જાય છે; તારી સાથે મારી મિત્રતા પહેલાં શક્તિના આધાર પર હતી.'
ન સખ્યમજરં લોકે હૃદિ તિષ્ઠતિ કસ્યચિત્। કામશ્ચૈતન્નાશયતિ ક્રોધો વૈનં રહત્યુત
આ દુનિયામાં મિત્રતા ક્યારેય અવિનાશી રહેતી નથી; ઇચ્છા તેને નાશ પામાડે છે અને ક્રોધ તો નિશ્ચિતપણે તેને તોડી નાંખે છે.
મૈવં જીર્ણમુપાસ્સ્વ ત્વં સખ્યં ભવદુપાધિકૃત્। આસીત્સખ્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ત્વયા મેઽર્થનિબન્ધનમ્
તમે હવે આ જૂની મિત્રતાને પકડીને ન બેસો, કારણ કે તમે જ તેને શરતોમાં બાંધેલી હતી; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આપણું મિત્રત્વ તો ફક્ત સ્વાર્થ માટે જ હતું.
ન દરિદ્રો વસુમતો નાવિદ્વાન્વિદુષઃ સખા। ન શૂરસ્ય સખા ક્લીબઃ સખિપૂર્વં કિમિષ્યતે
ગરીબ માણસ ધનવાનનો મિત્ર નથી, અજ્ઞાની વિદ્વાનનો મિત્ર નથી, ડરપોક વીરનો મિત્ર નથી—પહેલાંનું મિત્રત્વ હવે શું કામનું?
યયોરેવ સમં વિત્તં યયોરેવ સમં શ્રુતમ્। તયોર્વિવાહઃ સખ્યં ચ ન તુ પુષ્ટવિપુષ્ટયોઃ
જ્યાં ધન અને જ્ઞાન બન્ને સમાન હોય, ત્યાં જ લગ્ન કે મિત્રતા યોગ્ય છે; સમૃદ્ધ અને ગરીબ વચ્ચે નહીં.
નાશ્રોત્રિયઃ શ્રોત્રિયસ્ય નારથી રથિનઃ સખા। નારાજા પાર્થિવસ્યાપિ સખિપૂર્વં કિમિષ્યતે
જે બ્રાહ્મણ યજ્ઞકર્મ જાણતો નથી, તે યજ્ઞકર્મ જાણનારા બ્રાહ્મણનો મિત્ર નથી; રથ વગરનો માણસ રથસ્વામીનો મિત્ર નથી; રાજા પણ બીજાં રાજાનો મિત્ર નથી—પહેલાંનું મિત્રત્વ હવે શું કામનું?
દ્રુપદેનૈવમુક્તસ્તુ ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। મુહૂર્તં ચિન્તયિત્વા તુ મન્યુનાઽભિપરિપ્લુતઃ
દ્રુપદના આ શબ્દો સાંભળી શક્તિશાળી ભારદ્વાજ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને થોડું વિચાર કરવા લાગ્યા.
સ વિનિશ્ચિત્ય મનસા પાઞ્ચાલ્યં પ્રતિબુદ્ધિમાન્। `શિષ્યૈઃ પરિવૃતઃ શ્રીમાન્પુત્રેણ સહિતસ્તથા
પછી મનમાં નિશ્ચય કરીને, તે વિદ્વાન પોતાના શિષ્યો અને પુત્ર સાથે પાંચાલના રાજા પાસે પહોંચ્યા.
જગામ કુરુમુખ્યાનાં નાગરં નાગસાહ્વયમ્। તાં પ્રતિજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞાય યાં કર્તા નચિરાદિવ
પછી તેણે પોતાની પ્રતિજ્ઞા કરી, વિલંબ કર્યા વિના, કુરુઓના મુખ્ય શહેર નાગસાહ્વય તરફ પ્રયાણ કર્યું.
સ નાગપુરમાગમ્ય ગૌતમસ્ય નિવેશને। ભારદ્વાજોઽવસત્તત્ર પ્રચ્છન્નં દ્વિજસત્તમઃ
નાગપુર પહોંચીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ભારદ્વાજે ગૌતમના ઘરે ગુપ્ત રીતે નિવાસ કર્યો.
તતોઽસ્ય તનુજઃ પાર્થાન્કૃપસ્યાનન્તરં પ્રભુઃ। અસ્ત્રાણિ શિક્ષયામાસ નાબુધ્યન્ત ચ તં જનાઃ
પછી, કૃપ પછી, તે પ્રભુએ પાંડોવને શસ્ત્રવિદ્યાનું શિક્ષણ આપ્યું, પણ કોઈએ તેમને ઓળખ્યા નહીં.
એવં સ તત્ર ગૂઢાત્મા કંચિત્કાલમુવાસ હ। કુમારાસ્ત્વથ નિષ્ક્રમ્ય સમેતા ગજસાહ્વયાત્
આ રીતે, પોતાનું સ્વરૂપ છુપાવીને, તેણે ત્યાં થોડો સમય વિતાવ્યો; પછી રાજકુમારો એકસાથે ગજસાહ્વયમાંથી બહાર આવ્યા.
ક્રીડન્તો વીટયા તત્ર વીરાઃ પર્યચરન્મુદા। `તેષાં સંક્રીડમાનાનામુદપાનેઽઙ્ગુલીયકમ્
વીર રાજકુમારો ત્યાં આનંદથી દોડતા-રમતા હતા; રમતાં રમતાં એકની ઊંગળીની મુદ્રિકા કૂવામાં પડી ગઈ.
પપાત ધર્મપુત્રસ્ય વીટા તત્રૈવ ચાપતત્। ગર્તાન્બુના પ્રતિચ્છન્નં તારારૂપમિવામ્બરે
ધર્મપુત્રની ગોળ પણ ત્યાં જ પડી ગઈ, અને તે ઊંડા, છુપાયેલા ખાડામાં તારા જેવું ઝળહળતું હતું.
દૃષ્ટ્વા ચૈતે કુમારાશ્ચ તં યત્નાત્પર્યવારયન્।' તતસ્તે યત્નમાતિષ્ઠન્વીટામુદ્ધર્તુમાદૃતાઃ। ન ચ તે પ્રત્યયદ્યન્ત કર્મ વીટોપલબ્ધયે
આ જોઈને રાજકુમારો ગોળ કાઢવા માટે ખૂબ પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા; તેમણે ઘણી મહેનત કરી, પણ સફળ થયા નહીં.
તતોઽન્યોન્યમવૈક્ષન્ત વ્રીડયાવનતાનનાઃ। તસ્યા યોગમવિદન્તો ભૃશં ચોત્કણ્ઠિતાભવન્
પછી તેઓ શરમથી માથું નીચે કરી એકબીજાને જોવા લાગ્યા; શું કરવું તે સમજાતું નહોતું અને તેઓ ખૂબ ચિંતિત થઈ ગયા.
તેઽપશ્યન્બ્રાહ્મણં શ્યામમાપન્નં પલિતં કૃશમ્। કૃત્યવન્તમદૂરસ્થમગ્નિહોત્રપુરસ્કૃતમ્
ત્યારે તેમણે થોડે દૂર એક કાળી, વૃદ્ધ, દુર્બળ બ્રાહ્મણને જોયો, જે પોતાના કર્મમાં લાગેલો હતો અને આગળ અગ્નિ રાખેલો હતો.