તત્રૈવ ચ વસન્ધીમાન્ધનુર્વેદપરોઽભવત્। સ શુશ્રાવ મહાત્માનં જામદગ્ન્યં પરંતપમ્
ત્યાં રહીને દ્રોણ ધનુર્વેદમાં નિષ્ણાત બન્યા અને મહાત્મા, શત્રુવિનાશક જામદગ્ન્ય વિશે સાંભળ્યું.
સર્વજ્ઞાનવિદં વિપ્રં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્। બ્રાહ્મણેભ્યસ્તદા રાજન્દિત્સન્તં વસુ સર્વશઃ
એ મહાન જ્ઞાન અને સર્વ શસ્ત્રોમાં પ્રવીણ, બ્રાહ્મણોને સર્વ ધન દાન આપતા ઋષિ વિશે દ્રોણે સાંભળ્યું.
સ રામસ્ય ધનુર્વેદં દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ ચૈવ હ। શ્રઉત્વા તેષુ મનશ્ચક્રે નીતિશાસ્ત્રે તથૈવ ચ
રામની ધનુર્વેદ અને દિવ્ય શસ્ત્રોમાં નિપુણતા તથા નીતિશાસ્ત્રમાં કુશળતા વિશે સાંભળી, દ્રોણે એ બધું મેળવવાનો મનમાં સંકલ્પ કર્યો.
તતઃ સ વ્રતિભિઃ શિષ્યૈસ્તપોયુક્તૈર્મહાતપાઃ। વૃતઃ પ્રાયાન્મહાવાહુર્મહેન્દ્રં પર્વતોત્તમમ્
પછી દ્રોણે પોતાના તપસ્વી અને પ્રતિબદ્ધ શિષ્યો સાથે મહેન્દ્ર પર્વત તરફ પ્રયાણ કર્યું.
તતો મહેન્દ્રમાસાદ્ય ભારદ્વાજો મહાતપાઃ। ક્ષત્રઘ્નં તમમિત્રઘ્નમપશ્યદ્ભૃગુનન્દનમ્
મહેન્દ્ર પર્વતે પહોંચી, મહાતપસ્વી ભરદ્વાજે ક્ષત્રિય વિનાશક અને દુશ્મન સંહારક ભૃગુનંદન રામને જોયા.
તતો દ્રોણો વૃતઃ શિષ્યૈરુપગમ્ય ભૃગૂદ્વહમ્। આચખ્યાવાત્મનો નામ જન્મ ચાઙ્ગિરસઃ કુલે
પછી દ્રોણે પોતાના શિષ્યો સાથે ભૃગુકુલના મહાન રામ પાસે જઈ પોતાનું નામ અને અંગિરસ વંશમાં જન્મ જણાવ્યો.
નિવેદ્ય શિરસા ભૂમૌ પાદૌ ચૈવાભ્યવાદયત્। તતસ્તં સર્વમુત્સૃજ્ય વનં જિગમિષું તદા
પછી તેણે માથું જમીન પર નમાવી, પગે વંદન કર્યું અને એ બધું છોડીને વનમાં જવાની ઇચ્છા કરી.
જામદગ્ન્યં મહાત્માનં ભારદ્વાજોઽબ્રવીદિદમ્। ભરદ્વાજાત્સમુત્પન્નં તથા ત્વં મામયોનિજમ્
મહાન આત્માવાળા ભારદ્વાજે જામદગ્ન્યને કહ્યું: 'તમે ભારદ્વાજના વંશજ છો અને હું પણ એ જ વંશમાંથી છું.'
આગતં વિત્તકામં માં વિદ્ધિ દ્રોણં દ્વિજોત્તમ। તમબ્રવીન્મહાત્મા સ સર્વક્ષત્રિયમર્દનઃ
'હું દ્રોણ છું, ધન મેળવવા આવ્યો છું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.' એમ તેણે કહ્યું ત્યારે સર્વ ક્ષત્રિયોને જીતનાર મહાન આત્માએ તેને ઉત્તર આપ્યો.
સ્વાગતં તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ યદિચ્છસિ વદસ્વ મે। એવમુક્તસ્તુ રામેણ ભારદ્વાજોઽબ્રવીદ્વચઃ
'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તમારું સ્વાગત છે! તમે શું ઇચ્છો છો, મને કહો.' આમ રામે કહ્યું ત્યારે ભારદ્વાજે જવાબ આપ્યો.
રામં પ્રહરતાં શ્રેષ્ઠં દિત્સન્તં વિવિધં વસુ। અહં ધનમનન્તં હિ પ્રાર્થયે વિપુલવ્રત
'હે રામ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ અને અનેક પ્રકારનું ધન આપનાર, હું દૃઢ વ્રત ધરાવતો, તારા પાસેથી અખૂટ ધન માગું છું.'
હિરણ્યં મમ યચ્ચાન્યદ્વસુ કિંચિદિહ સ્થિતમ્। બ્રાહ્મણેભ્યો મયા દત્તં સર્વમેતત્તપોધન
'હે તપસ્વી, મારા પાસે જે સોનું કે બીજું ધન હતું, એ બધું મેં બ્રાહ્મણોને આપી દીધું છે.'
તથૈવેયં ધરા દેવી સાગરાન્તા સપત્તના। કશ્યપાય મયા દત્તા કૃત્સ્ના નગરમાલિની
'આ ધરતી પણ, જે દરિયાથી ઘેરાયેલી અને શહેરોથી ભરેલી છે, એ પણ મેં કશ્યપને પૂરી આપી દીધી છે.'
શરીરમાત્રમેવાદ્ય મમેદમવશેષિતમ્। અસ્ત્રાણિ ચ મહાર્હાણિ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
'હવે તો મારા પાસે માત્ર આ શરીર, કિંમતી શસ્ત્રો અને વિવિધ હથિયારો જ બાકી છે.'
અસ્ત્રાણિ વા શરીરં વા બ્રહ્મઞ્શસ્ત્રાણિ વા પુનઃ। વૃણીષ્વ કિં પ્રયચ્છામિ તુભ્યં દ્રોણ વદાશુ તત્
'હે બ્રાહ્મણ, તમે મારા શસ્ત્રો, શરીર કે ફરીથી હથિયારો માંગો છો? શું આપું, દ્રોણ, જલદી કહો.'
અસ્ત્રાણિ મે સમગ્રાણિ સસંહારાણિ ભાર્ગવ। સ પ્રયોગરહસ્યાનિ દાતુમર્હસ્યશેષતઃ
'હે ભાર્ગવ, તમે જાણતા બધા શસ્ત્રો, એમના ઉપસંહાર અને ગુપ્ત ઉપયોગ પણ મને પૂરા આપો.'
એતદ્વસુ વસૂનાં હિ સર્વેષાં વિપ્રસત્તમ।' તથેત્યુક્ત્વા તતસ્તસ્મૈ પ્રાદાદસ્ત્રાણિ ભાર્ગવઃ। સરહસ્યવ્રતં ચૈવ ધનુર્વેદમશેષતઃ
'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આ બધું ધનમાંથી સર્વોત્તમ છે.' એમ કહી ભાર્ગવે તેને શસ્ત્રો, ગુપ્ત વ્રતો અને ધનુર્વેદ સંપૂર્ણ રીતે આપી દીધા.
પ્રતિગૃહ્ય તુ તત્સર્વં કૃતાસ્ત્રે દ્વિજસત્તમઃ। પ્રિયં સખાયં સુપ્રીતો જગામ દ્રુપદં પ્રતિ
આ બધું મેળવી, શસ્ત્રવિદ્યા પ્રાપ્ત કરીને, પ્રસન્ન થયેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે પોતાના પ્રિય મિત્ર દ્રુપદ પાસે જવાનું નક્કી કર્યું.
તતો દ્રુપદમાસાદ્ય ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। અબ્રવીત્પાર્થિવં રાજન્સખાયં વિદ્ધિ મામિહ
પછી ભારદ્વાજે દ્રુપદ પાસે જઈને રાજાને કહ્યું: 'હું અહીં તારો મિત્ર છું, એમ જાણ.'
ઇત્યેવમુક્તઃ સખ્યા સ પ્રીતિર્પૂર્વં જનેશ્વરઃ। ભારદ્વાજેન પાઞ્ચાલ્યો નામૃષ્યત વચોઽસ્ય તત્
મિત્ર તરીકે આમ કહેતાં, પૂર્વી સ્નેહ હોવા છતાં, પાંચાલ રાજાએ ભારદ્વાજના એ શબ્દો સહન કર્યા નહીં.
સ ક્રોધામર્ષજિહ્મભ્રૂઃ કષાયીકૃતલોચનઃ। ઐશ્વર્યમદસંપન્નો દ્રોણં રાજાઽબ્રવીદિદમ્
કરોડ અને ગુસ્સાથી ભ્રૂકુટિ વાંકી, આંખોમાં લાલાશ, ઐશ્વર્યના ગર્વથી ભરેલા રાજાએ દ્રોણને કહ્યું:
અકૃતેયં તવ પ્રજ્ઞા બ્રહ્મન્નાતિસમઞ્જસા। યન્માં વ્રવીષિ પ્રસભં સખા તેઽહમિતિ દ્વિજ
'હે બ્રાહ્મણ, તારી સમજ યોગ્ય નથી; કારણ કે તું મને જોરપૂર્વક કહે છે કે હું તારો મિત્ર છું, પણ એ સાચું નથી.'
ન હિ રાજ્ઞામુદીર્ણાનામેવંભૂતૈર્નરૈઃ ક્વચિત્। સખ્યં ભવતિ મન્દાત્મઞ્શ્રિયા હીનૈર્ધનચ્યુતૈઃ
'રાજાઓ, જે ઉંચા હોઈ છે, તેઓ ક્યારેય એવા માણસો સાથે મિત્રતા રાખતા નથી, જે નિર્વળ, ધન વિના અને દુર્બળ હોય.'
સૌહૃદાન્યપિ જીર્યન્તે કાલેન પરિજીર્યતઃ। સૌહૃદં મે ત્વયા હ્યાસીત્પૂર્વં સામર્થ્યબન્ધનમ્
'મૈત્રી પણ સમય જતાં જૂની થઈ જાય છે; તારી સાથે મારી મિત્રતા પહેલાં શક્તિના આધાર પર હતી.'
ન સખ્યમજરં લોકે હૃદિ તિષ્ઠતિ કસ્યચિત્। કામશ્ચૈતન્નાશયતિ ક્રોધો વૈનં રહત્યુત
આ દુનિયામાં મિત્રતા ક્યારેય અવિનાશી રહેતી નથી; ઇચ્છા તેને નાશ પામાડે છે અને ક્રોધ તો નિશ્ચિતપણે તેને તોડી નાંખે છે.
મૈવં જીર્ણમુપાસ્સ્વ ત્વં સખ્યં ભવદુપાધિકૃત્। આસીત્સખ્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ત્વયા મેઽર્થનિબન્ધનમ્
તમે હવે આ જૂની મિત્રતાને પકડીને ન બેસો, કારણ કે તમે જ તેને શરતોમાં બાંધેલી હતી; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આપણું મિત્રત્વ તો ફક્ત સ્વાર્થ માટે જ હતું.
ન દરિદ્રો વસુમતો નાવિદ્વાન્વિદુષઃ સખા। ન શૂરસ્ય સખા ક્લીબઃ સખિપૂર્વં કિમિષ્યતે
ગરીબ માણસ ધનવાનનો મિત્ર નથી, અજ્ઞાની વિદ્વાનનો મિત્ર નથી, ડરપોક વીરનો મિત્ર નથી—પહેલાંનું મિત્રત્વ હવે શું કામનું?
યયોરેવ સમં વિત્તં યયોરેવ સમં શ્રુતમ્। તયોર્વિવાહઃ સખ્યં ચ ન તુ પુષ્ટવિપુષ્ટયોઃ
જ્યાં ધન અને જ્ઞાન બન્ને સમાન હોય, ત્યાં જ લગ્ન કે મિત્રતા યોગ્ય છે; સમૃદ્ધ અને ગરીબ વચ્ચે નહીં.
નાશ્રોત્રિયઃ શ્રોત્રિયસ્ય નારથી રથિનઃ સખા। નારાજા પાર્થિવસ્યાપિ સખિપૂર્વં કિમિષ્યતે
જે બ્રાહ્મણ યજ્ઞકર્મ જાણતો નથી, તે યજ્ઞકર્મ જાણનારા બ્રાહ્મણનો મિત્ર નથી; રથ વગરનો માણસ રથસ્વામીનો મિત્ર નથી; રાજા પણ બીજાં રાજાનો મિત્ર નથી—પહેલાંનું મિત્રત્વ હવે શું કામનું?
દ્રુપદેનૈવમુક્તસ્તુ ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। મુહૂર્તં ચિન્તયિત્વા તુ મન્યુનાઽભિપરિપ્લુતઃ
દ્રુપદના આ શબ્દો સાંભળી શક્તિશાળી ભારદ્વાજ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને થોડું વિચાર કરવા લાગ્યા.