ધનુશ્ચ સશરં ત્યક્ત્વા તથા કૃષ્ણાજિનાનિ ચ। સ વિહાયાશ્રમં તં ચ તાં ચૈવાપ્સરસં મુનિઃ
પછી તે ઋષિએ ધનુષ્ય, બાણ અને કાળાં મૃગચર્મ છોડી, એ આશ્રમ અને અપ્સરાને પણ ત્યજી દીધા.
જગામ રેતસ્તત્તસ્ય શરસ્તમ્બે પપાત ચ। શરસ્તમ્બે ચ પતિતં દ્વિધા તદભવન્નૃપ
તેનું વીર્ય ત્યાં પડ્યું અને શરનાં ઝાડ પર પડી ગયું; હે રાજા, તે વીર્ય શરનાં ઝાડ પર પડતાં બે ભાગ થઈ ગયું.
તસ્યાથ મિથું જજ્ઞે ગૌતમસ્ય શરદ્વતઃ। `મહર્ષેર્ગૌતમસ્યાસ્ય હ્યાશ્રમસ્ય સમીપતઃ।।' મૃગયાં ચરતો રાજ્ઞઃ શાન્તનોસ્તુ યદૃચ્છયા
પછી, ગૌતમ શરદ્વતને ત્યાંથી એક જોડી સંતાન જન્મ્યું, મહર્ષિ ગૌતમના આશ્રમની નજીક, જયારે રાજા શાંતનુ શિકારે નીકળ્યા હતા.
કશ્ચિત્સેનાચરોઽરણ્યે મિથુનં તદપશ્યત। ધનુશ્ચ સશરં દૃષ્ટ્વા તથા કૃષ્ણાજિનાનિ ચ
કોઈ સૈનિક જંગલમાં ફરતો હતો, તેણે એ જોડી જોઈ, સાથે ધનુષ્ય, બાણ અને કાળાં મૃગચર્મ પણ જોયાં.
જ્ઞાત્વા દ્વિજસ્ય ચાપત્યે ધનુર્વેદાન્તગસ્ય હ। સ રાજ્ઞે દર્શયામાસ મિથુનં સશરં ધનુઃ
તેને ખબર પડી કે આ ધનુર્વેદ જાણનાર દ્વિજના સંતાન છે, તો તેણે એ જોડી અને ધનુષ્ય-બાણ રાજાને બતાવ્યાં.
સ તદાદાય મિથુનં રાજા ચ કૃપયાન્વિતઃ। આજગામ ગૃહાનેવ મમ પુત્રાવિતિ બ્રુવન્
પછી રાજાએ દયા કરીને એ જોડી ઉઠાવી, 'આ મારા સંતાન છે' એમ કહીને ઘરે લઈ ગયો.
તતઃ સંવર્ધયામાસ સંસ્કારૈશ્ચાપ્યયોજયત્। પ્રાતિપેયો નરશ્રેષ્ઠો મિથુનં ગૌતમસ્ય તત્
પછી પ્રતિપપુત્ર એ શ્રેષ્ઠ પુરુષે ગૌતમની એ જોડીનું યોગ્ય સંસ્કારોથી પાલન કર્યું.
કૃપયા યન્મયા બાલાવિમૌ સંવર્ધિતાવિતિ। તસ્માત્તયોર્નામ ચક્રે તદેવ સ મહીપતિઃ। `તસ્માત્કૃપ ઇતિ ખ્યાતઃ કૃપી કન્યા ચ સાઽભવત્
'મેં દયાથી આ બે બાળકોને પાળ્યાં છે' એમ કહીને મહારાજાએ તેમનાં નામ પણ એ પ્રમાણે રાખ્યાં: છોકરો કૃપા અને છોકરી કૃપી.
પિતાપિ ગૌતમસ્તત્ર તપસા તાવવન્દિત। આગત્ય તસ્મૈ ગોત્રાદિ સર્વમાખ્યાતવાંસ્તદા
પછી તેમના પિતા ગૌતમે તપસ્યાથી તેમને આશીર્વાદ આપ્યા અને આવીને તેમનું ગોત્ર વગેરે બધું જણાવ્યું.
કૃપોઽપિ ચ તદા રાજન્ધનુર્વેદપરોઽભવત્।' ચતુર્વિધં ધનુર્વેદં શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
કૃપા પણ, હે રાજા, ધનુર્વેદમાં નિપુણ બન્યો અને ચાર પ્રકારના ધનુર્વેદ તથા અનેક શાસ્ત્રો શીખી લીધાં.
નિશિલેનાસ્ય તત્સર્વં ગુહ્યમાખ્યાતવાન્પિતા। સોઽચિરેણૈવ કાલેન પરમાચાર્યતાં ગતઃ
પિતાએ તલવારના અભ્યાસથી તેને બધાં ગુપ્ત વિદ્યો જણાવી દીધી. થોડા જ સમયમાં તે શ્રેષ્ઠ ગુરુ બની ગયો.
કૃપમાહૂય ગાઙ્ગેયસ્તવ શિષ્યા ઇતિ બ્રુવન્। પૌત્રાન્પરિસમાધાય કૃપમારાધયત્તદા
ગંગાપુત્રે કૃપાને બોલાવીને કહ્યું, 'આ બધા હવે તારા શિષ્ય છે.' પછી તેણે પોતાના પૌત્રોને કૃપાને સોંપી, તેનું સન્માન કર્યું.
તતોઽધિજગ્મુઃ સર્વે તે ધનુર્વેદં મહારથાઃ। ધૃતરાષ્ટ્રાત્મજાશ્ચૈવ પાણ્ડવાઃ સહ યાદવૈઃ
પછી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, પાંડવો અને યાદવો સહિત બધા મહાન રથીઓએ ધનુરવિદ્યા શીખી.
વૃષ્ણયશ્ચ નૃપાશ્ચાન્યે નાનાદેશસમાગતાઃ। `કૃપમાચાર્યમાસાદ્ય પરમાસ્ત્રજ્ઞતાં ગતઃ
વૃષ્ણિઓ અને અન્ય રાજાઓ, જે વિવિધ પ્રદેશોમાંથી આવ્યા હતા, તેમણે કૃપાચાર્ય પાસે જઈને શસ્ત્રવિદ્યામાં ઉત્તમ જ્ઞાન મેળવ્યું.
ઇષ્વસ્ત્રજ્ઞાન્પર્યપૃચ્છદાચાર્યાન્વીર્યસંમતાન્। નાલ્પધીર્નામહાભાગસ્તથા નાનસ્ત્રકોવિદઃ
તેણે પરાક્રમી અને વિદ્વાન ગુરુઓને શસ્ત્રવિદ્યાની વાતો પૂછી. ન તો કોઈ મૂર્ખ, ન તો દુર્ભાગ્યશાળી, કે શસ્ત્રોમાં અજાણ વ્યક્તિ ત્યાં હતી.
નાદેવસત્વો વિનયેત્કુરૂનસ્ત્રે મહાવલાન્। ઇતિ સંચિન્ત્ય ગાઙ્ગેયસ્તદા ભરતસત્તમઃ
કોઈ દેવતાસમાન શક્તિ વિના શક્તિશાળી કુરુઓને શસ્ત્રવિદ્યામાં શીખવી શકે નહીં—એવું ગંગાપુત્રે તે સમયે વિચાર્યું.
દ્રોણાય વેદવિદુષે ભારદ્વાજાય ધમતે। પાણ્ડવાન્કૌરવાંશ્ચૈવ દદૌ શિષ્યાન્નરર્ષભ
ભરદ્વાજપુત્ર વિદ્વાન દ્રોણને, એ મહાન પુરુષે પાંડવો અને કૌરવો શિષ્ય તરીકે સોંપ્યા.
શાસ્ત્રતઃ પૂજિતશ્ચૈવ સમ્યક્તેન મહાત્મના। સ ભીષ્મેણ મહાભાગસ્તુષ્ટોઽસ્ત્રવિદુષાં વરઃ
તે મહાત્માએ શાસ્ત્રોક્ત રીતે ભીષ્મનું સન્માન કર્યું. ભીષ્મ, જે શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા શ્રેષ્ઠ અને ભાગ્યશાળી હતા, તેઓ પ્રસન્ન થયા.
પ્રતિજગ્રાહ તાન્સર્વાઞ્શિષ્યત્વેન મહાયશાઃ। શિક્ષયામાસ ચ દ્રોણો ધનુર્વેદમશેષતઃ
પ્રસિદ્ધ દ્રોણે બધાને શિષ્ય તરીકે સ્વીકારી લીધા અને તેમને ધનુરવિદ્યા સંપૂર્ણ રીતે શીખવવા લાગ્યા.
તેઽચિરેણૈવ કાલેન સર્વશસ્ત્રવિશારદાઃ। બભૂવુઃ કૌરવા રાજન્પાણ્ડવાશ્ચામિતૌજસઃ
હે રાજા, થોડા જ સમયમાં કૌરવો અને પરાક્રમી પાંડવો બધા શસ્ત્રોમાં નિપુણ બની ગયા.
કથં સમભવદ્દ્રોણઃ કથં ચાસ્ત્રાણ્યવાપ્તવાન્। કથં ચાગાત્કુરૂન્બ્રહ્મન્કસ્ય પુત્રઃ સ વીર્યવાન્
દ્રોણ કેવી રીતે જન્મ્યા? તેમણે શસ્ત્રવિદ્યા કેવી રીતે મેળવી? તેઓ કુરુઓ પાસે કેવી રીતે આવ્યા અને એ પરાક્રમી કોના પુત્ર હતા, હે બ્રાહ્મણ, કહો.
કથં ચાસ્ય સુતો જાતઃ સોશ્વત્થામાઽસ્ત્રવિત્તમઃ। એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું વિસ્તરેણ પ્રકીર્તય
અને તેમનો પુત્ર અશ્વત્થામા, જે શસ્ત્રવિદ્યા જાણવામાં શ્રેષ્ઠ હતો, તે કેવી રીતે જન્મ્યો? હું આ બધું વિગતે સાંભળવા ઇચ્છું છું—કૃપા કરીને કહો.
ગઙ્ગાદ્વારં પ્રતિ મહાન્બભૂવ ભગવાનૃષિઃ। ભરદ્વાજ ઇતિ ખ્યાતઃ સતતં સંશિતવ્રતઃ
ગંગાના કિનારે ભરદ્વાજ નામે એક મહાન ઋષિ રહેતા, જે હંમેશા વ્રતમાં સ્થિર હતા.
સોઽભિષેક્તું ગતો ગઙ્ગાં પૂર્વમેવાગતાં સતીમ્। મહર્ષિભિર્ભરદ્વાજો હવિર્ધાને ચરન્પુરા
એક વખત, ભરદ્વાજ મહર્ષિ યજ્ઞશાળામાં ફરતા ફરતા ગંગામાં સ્નાન કરવા ગયા, ત્યાં પહેલેથી જ મહર્ષિઓ સાથે ગંગા આવી હતી.
દદર્શાપ્સરસં સાક્ષાદ્ધૃતાચીમાપ્લુતામૃષિઃ। રૂપયૌવનસંપન્નાં મદદૃપ્તાં મદાલસામ્
ત્યાં ઋષિએ ઘૃતાચી નામની અપ્સરાને પાણીમાં તરતી જોઈ, જે રૂપ અને યુવાનીથી ભરપૂર, મદમસ્ત અને આલસુ હતી.
તસ્યા વાયુર્નદીતીર વસનં પર્યવર્તત। વ્યપકૃષ્ટામ્બરાં દૃષ્ટ્વા તામૃષિશ્ચકમે તતઃ
નદીકાંઠે પવનથી તેના વસ્ત્ર ખસી ગયા; તેને અર્ધનગ્ન જોઈને ઋષિને તેની ઇચ્છા જાગી.
તત્ર સંસક્તમનસો ભરદ્વાજસ્ય ધીમતઃ। હૃષ્ટસ્ય રેતશ્ચસ્કન્દ તદૃષિર્દ્રોણ આદધે
ત્યારે બુદ્ધિશાળી ભરદ્વાજના મનમાં કામના ઉદ્ભવી અને આનંદથી તેમનું વીર્ય નીકળી ગયું; એ ઋષિએ તે વીર્ય એક પાત્રમાં રાખ્યું.
તતઃ સમભવદ્દ્રોણઃ કલશે તસ્ય ધીમતઃ। અધ્યગીષ્ટ સ વેદાંશ્ચ વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વશઃ
પછી એ પાત્રમાંથી બુદ્ધિશાળી ભરદ્વાજના દ્રોણ જન્મ્યા. તેમણે વેદ અને બધા વેદાંગ સંપૂર્ણ રીતે શીખ્યા.
અગ્નેરસ્ત્રમુપાદાય યદૃષિર્વેદ કાશ્યપઃ। અધ્યગચ્છદ્ભરદ્વાજસ્તદસ્ત્રં દેવકાર્યતઃ
કશ્યપ ઋષિએ અગ્નિનું શસ્ત્ર મેળવ્યું અને દેવોના કાર્ય માટે તે શસ્ત્ર ભરદ્વાજને શીખવાડ્યું.
અગ્નિવેશ્યં મહાભાગં ભરદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। પ્રત્યપાદયદાગ્નેયમસ્ત્રમસ્ત્રવિદાં વરઃ
પાવન અને શક્તિશાળી ભરદ્વાજે શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા અગ્નિવેશ્યને અગ્નિનું શસ્ત્ર આપ્યું.