યત્તે પીતો મહાબાહો રસોઽયં વીર્યસંભૃતઃ। તસ્માન્નાગાયુતબલો રણેઽધૃષ્યો ભવિષ્યસિ
'મહાબળવાન, તું જે દ્રાવક પીતું છે એ શક્તિથી ભરપૂર છે; હવે તું દસ હજાર નાગ જેટલું બળવાન અને યુદ્ધમાં અપરાજેય બનશે.'
ગચ્છાદ્ય ત્વં ચ સ્વગૃહં સ્નાતો દિવ્યૈરિમૈર્જલૈઃ। ભ્રાતરસ્તેઽનુતપ્યન્તિ ત્વાં વિના કુરુપુઙ્ગવ
'હવે તું આ દિવ્ય જળથી સ્નાન કરીને આજે ઘરે જા; તારા ભાઈઓ, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તારા વિના દુઃખી છે.'
તતઃ સ્નાતો મહાબાહુઃ શુચિશુક્લામ્બરસ્રજઃ। તતો નાગસ્ય ભવને કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ
પછી મહાબળવાન ભીમે સ્નાન કર્યું, શુદ્ધ અને સફેદ વસ્ત્રો તથા ફૂલો પહેરી, નાગના મહેલમાં શુભ કાર્ય કર્યું.
ઓષધીભિર્વિષઘ્નીભિઃ સુરભીભિર્વિશેષતઃ। ભુક્તવાન્પરમાન્નં ચ નાગૈર્દત્તં મહાબલઃ
પછી એ મહાબળવાને નાગોએ આપેલું, સુગંધિત અને વિષનાશક ઔષધિઓથી શુદ્ધ થયેલું શ્રેષ્ઠ ભોજન કર્યું.
પૂજિતો ભુજગૈર્વીર આશીર્ભિશ્ચાભિનન્દિતઃ। દિવ્યાભરણસંછન્નો નાગાનામન્ત્ર્ય પાણ્ડવાઃ
સર્પો દ્વારા સન્માનિત અને આશીર્વાદથી અભિનંદિત થયેલા, તે વીર દેવત્વભર્યા આભૂષણોથી શોભાયમાન બન્યો અને નાગોને વિદાય આપી, હે પાંડવ, ત્યાંથી નીકળી પડ્યો.
ઉદતિષ્ઠત્પ્રહૃષ્ટાત્મા નાગલોકાદરિન્દમઃ। ઉત્ક્ષિપ્ય ચ તદા નાગૈર્જલાજ્જલરુહેક્ષણઃ
મન આનંદથી ભરાઈ ગયેલો, દુશ્મનોને દમન કરનાર પાંડવ નાગલોકમાંથી ઊભો થયો; પછી નાગોએ તેને પાણીમાંથી ઉપર ઉઠાવ્યો, અને તેના નેત્ર કમળની પાંખડીઓ જેવી તેજસ્વી લાગતા હતા.
તસ્મિન્નેવ વનોદ્દેશે સ્થાપિતઃ કુરુનન્દનઃ। તે ચાન્તર્દધિરે નાગાઃ પાણ્ડવસ્યૈવ પશ્યતઃ
એ જ જંગલના ભાગમાં કુરુકુળના દીકરાને રાખવામાં આવ્યો; અને પાંડવો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે નાગો અદૃશ્ય થઈ ગયા.
તત ઉત્થાય કૌન્તેયો ભીમસેનો મહાબલઃ। આજગામ મહાબાહુર્માતુરન્તિકમઞ્જસા
પછી કુંતીપુત્ર ભીમસેને, જે મહાબળવાન હતો, ઊભો થઈને તરત જ પોતાની માતા પાસે પહોંચ્યો, તેની બાંયે બળથી ભરેલી હતી.
તતોઽભિવાદ્ય જનનીં જ્યેષ્ઠં ભ્રાતરમેવ ચ। કનીયસઃ સમાઘ્રાય શિરસ્સ્વરિવિમર્દનઃ
પછી તેણે પોતાની માતા અને મોટા ભાઈને વંદન કર્યા અને નાના ભાઈઓને પ્રેમથી ગળે લગાવી, તેમના માથા પર હાથ ફેરવ્યો.
તૈશ્ચાપિ સંપરિષ્વક્તઃ સહ માત્રા નરર્ષભૈઃ। અન્યોન્યગતસૌહાર્દાદ્દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યેતિ ચાબ્રુવન્
પછી એ મહાન પાંડવો અને તેમની માતાએ પણ ભીમને પ્રેમથી ગળે લગાવ્યો અને પરસ્પર સ્નેહથી આનંદિત થઈને વારંવાર કહ્યું, 'ધન્ય છે, ધન્ય છે!'
તતસ્તત્સર્વમાચષ્ટ દુર્યોધનવિચેષ્ટિતમ્। ભ્રાતૄણાં ભીમસેનશ્ચ મહાબલપરાક્રમઃ
પછી મહાબળશાળી ભીમસેને પોતાના ભાઈઓને દુર્યોધનના બધા કૃત્યો વિગતે કહી સંભળાવ્યા.
નાગલોકે ચ યદ્વૃત્તં ગુણદોષમશેષતઃ। તચ્ચ સર્વમશેષેણ કથયામાસ પાણ્ડવઃ
અને નાગલોકમાં જે કંઈ બન્યું હતું, તેની સારી અને ખરાબ બધી વાતો પણ પાંડવે સંપૂર્ણ રીતે કહી સંભળાવી.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ભીમમાહ વચોઽર્થવત્। તૂષ્ણીં ભવ ન તે જલ્પ્યમિદં કાર્યં કથંચન
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે ભીમને અર્થસભર વાત કહી: 'આ વિષયમાં કદી પણ કંઈ બોલવું નહીં, ચૂપ રહેવું.'
ઇતઃપ્રભૃતિ કૌન્તેયં રક્ષતાન્યોન્યમાદૃતાઃ। એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ
'હવે આગળથી, હે કુંતીપુત્ર, આપણે એકબીજાની સાચવણી ધ્યાનપૂર્વક કરીએ.' એમ કહી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, જે બળવાન પણ હતો—
ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ સર્વૈરપ્રમત્તોઽભવત્તદા। યદા ત્વવગતાસ્તે વૈ પાણ્ડવાસ્તસ્ય કર્મ તત્
—પોતાના બધા ભાઈઓ સાથે સતત ચેતન અને સતર્ક રહ્યો; અને જ્યારે પાંડવો એ ઘટનાનું સાચું કારણ સમજી ગયા, ત્યારે તેઓ—
નત્વેવ બહુલં ચક્રુઃ પ્રયતા મન્ત્રરક્ષણે। ધર્માત્મા વિદુરસ્તેષાં પ્રદદૌ મતિમાન્મતિમ્
—મહાન પ્રયત્નથી પોતાની વાતો છુપાવવાની કાળજી લેતી ન હતા; પણ ધર્મનિષ્ઠ વિદુરે, જે સૌથી બુદ્ધિશાળી હતો, તેમને યોગ્ય સલાહ આપી.
દુર્યોધનોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવં પુનરાગતમ્। નિશ્વસંશ્ચિન્તયંશ્ચૈવમહન્યહનિ તપ્યતે
અને જ્યારે દુર્યોધને પાંડવને ફરી પાછા આવેલા જોયા, ત્યારે તે ઊંડા શ્વાસો લઈ દુઃખી થતો રહ્યો અને રોજે રોજ મનમાં પીડાતો રહ્યો.
કુમારાન્ક્રીડમાનાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વા રાજાતિદુર્મદાન્। ગુરું શિક્ષાર્થમન્વિષ્ય ગૌતમં તાન્ન્યવેદયત્
એ રાજાએ જ્યારે એ રાજકુમારોને ખૂબ ગર્વથી રમતા જોયા, ત્યારે શિક્ષણ માટે ગુરુ ગૌતમને શોધી તેમને તેમના સંરક્ષણમાં આપ્યા.
શરસ્તમ્બે સમુદ્ભૂતં વેદશાસ્ત્રાર્થપારગમ્। `રાજ્ઞા નિવેદિતાસ્તસ્મૈ તે ચ સર્વે ચ નિષ્ઠિતાઃ।' અધિજગ્મુશ્ચ કુરવો ધનુર્વેદં કૃપાત્તુ તે
જે વેદ અને શાસ્ત્રના અર્થમાં પારંગત અને તીરોના ગોઠમાંથી જન્મેલા હતા, એવા કૃપાચાર્યને રાજાએ તેમને સોંપ્યા; અને બધા કુરુઓએ કૃપાની પાસે ધનુર્વેદ શીખ્યો.
કૃપસ્યાપિ મમ બ્રહ્મન્સંભવં વક્તુમર્હસિ। શરસ્તમ્બાત્કથં જજ્ઞે કથં વાઽસ્ત્રાણ્યવાપ્તવાન્
હે બ્રાહ્મણ, કૃપાચાર્યના જન્મ વિશે પણ મને કહો—કેવી રીતે તેઓ તીરોના ગોઠમાંથી જન્મ્યા અને કેવી રીતે તેમને શસ્ત્રો પ્રાપ્ત થયા.
મહર્ષેર્ગૌતમસ્યાસીચ્છરદ્વાન્નામ ગૌતમઃ। પુત્રઃ કિલ મહારાજ જાતઃ સહશરૈર્વિભો
મહાન ઋષિ ગૌતમના પુત્ર શરદ્વાન નામે પ્રસિદ્ધ હતા, હે રાજા, અને તેઓ તીરો સાથે જન્મ્યા હતા.
ન તસ્ય વેદાધ્યયને તથા બુદ્ધિરજાયત। યથાસ્ય બુદ્ધિરભવદ્ધનુર્વેદે પરન્તપ
તેમને વેદ અધ્યયન કરતાં ધનુર્વેદમાં વધારે રુચિ અને કુશળતા હતી, દુશ્મનોને હરાવનાર પાંડવ.
અધિજગ્મુર્યથા વેદાસ્તપસા બ્રહ્મચારિણઃ। તથા સ તપસોપેતઃ સર્વાણ્યસ્ત્રાણ્યવાપ હ
જેમ બ્રહ્મચારીયોએ તપસ્યા દ્વારા વેદો શીખ્યા, તેમ તેણે પણ તપથી બધા શસ્ત્રો મેળવ્યા.
ધનુર્વેદપરત્વાચ્ચ તપસા વિપુલેન ચ। ભૃશં સન્તાપયામાસ દેવરાજં સ ગૌતમઃ
ધનુર્વેદમાં તેની લગન અને ભારે તપસ્યાથી, તે ગૌતમ દેવરાજને ઘણો દુઃખી કર્યો.
તતો જાલવતીં નામ દેવકન્યાં સુરેશ્વરઃ। પ્રાહિણોત્તપસો વિઘ્નં કુરુ તસ્યેતિ કૌરવ
પછી, હે કૌરવ, દેવોના રાજાએ જાલવતી નામની દેવકન્યાને કહ્યું: 'જાઓ અને તેની તપસ્યામાં વિઘ્ન પાડો.'
સા હિ ગત્વાઽઽશ્રમં તસ્ય રમણીયં શરદ્વતઃ। ધનુર્બાણધરં બાલા લોભયામાસ ગૌતમમ્
એ પછી, જાલવતી શરદ્વતના સુંદર આશ્રમમાં ગઈ અને ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર યુવાન ગૌતમને લલચાવા લાગી.
તામેકવસનાં દૃષ્ટ્વા ગૌતમોઽપ્સરસં વને। લોકેઽપ્રતિમસંસ્થાનાં પ્રોત્ફુલ્લનયનોઽભવત્
જ્યારે ગૌતમે વનમાં એક વસ્ત્ર પહેરેલી, દુનિયામાં અનન્ય સુંદર એવી અપ્સરાને જોયી, ત્યારે તેની આંખો આશ્ચર્યથી ફાટી નીકળી.
ધનુશ્ચ હિ શરાસ્તસ્ય કરાભ્યામપતન્ભુવિ। વેપથુશ્ચાસ્ય સહસા શરીરે સમજાયત
તેના હાથમાંથી ધનુષ્ય અને બાણ જમીન પર પડી ગયા અને અચાનક તેના શરીરમાં કંપન થઈ ગયું.
સ તુ જ્ઞાનગરીયસ્ત્વાત્તપસશ્ચ સમર્થનાત્। અવતસ્થે મહાપ્રાજ્ઞો ધૈર્યેણ પરમેણ હ
પણ તે મહાન જ્ઞાન અને તપથી મજબૂત હોવાથી, પરમ ધૈર્યથી સ્થિર રહ્યો.
યસ્તસ્ય સહસા રાજન્વિકારઃ સમદૃશ્યત। તેન સુસ્રાવ રેતોઽસ્ય સ ચ તન્નાન્વબુધ્યત
છતાં, હે રાજા, અચાનક થયેલા પરિવર્તનથી તેનું વીર્ય બહાર નીકળી ગયું, પણ તેને ખબર પડી નહીં.