ગઙ્ગાં ચૈવાનુયાસ્યામ ઉદ્યાનવનશોભિતામ્। સહિતા ભ્રાતરઃ સર્વે જલક્રીડામવાપ્નુમઃ
ચાલો, બધા ભાઈઓ મળીને બગીચા અને વનથી શોભાયમાન ગંગા કાંઠે જઈએ અને પાણીમાં રમીએ.
એવમસ્ત્વિતિ તં ચાપિ પ્રત્યુવાચ યુધિષ્ઠિરઃ। તે રથૈર્નગરાકારૈર્દેશજૈશ્ચ ગજોત્તમૈઃ
યુધિષ્ઠિરે 'જેમ તારે તેમ' કહી જવાબ આપ્યો; પછી શહેર જેવાં રથો અને ઉત્તમ સ્થાનિક હાથીઓ સાથે,
નિર્યયુર્નગરાચ્છૂરાઃ કૌરવાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ। ઉદ્યાનવનમાસાદ્ય વિસૃજ્ય ચ મહાજનમ્
કૌરવો અને પાંડવો સાથે મળીને શહેરમાંથી નીકળી પડ્યા; બગીચા અને વન પાસે પહોંચીને, મોટી ભીડને પાછી મોકલી દીધી.
વિશન્તિ સ્મ તદા વીરાઃ સિંહા ઇવ ગિરેર્ગુહામ્। ઉદ્યાનમભિપશ્યન્તો ભ્રાતરઃ સર્વ એવ તે
પછી બધા ભાઈઓ એ બગીચા તરફ જોઈને, વીરોએ શિખરોમાં પ્રવેશતા સિંહો જેવાં અંદર પ્રવેશ કર્યો.
ઉપસ્થાનગૃહૈઃ શુભ્રૈર્વલભીભિશ્ચ શોભિતમ્। ગવાક્ષકૈસ્તથા જાલૈર્યન્ત્રૈઃ સાંચારિકૈરપિ
એ સ્થળ સુંદર ઉપસ્થાનગૃહો, મંડપો, બારીકીઓ, જાળી અને યાંત્રિક સાધનોથી શોભાયમાન હતું.
સંમાર્જિતં સૌધકારૈશ્ચિત્રકારૈશ્ચ ચિત્રિતમ્। દીર્ઘિકાભિશ્ચ પૂર્ણાભિસ્તથા પુષ્કરિણીષુ ચ
એ મહેલના સેવકો દ્વારા સાફસુથરી, ચિત્રકારો દ્વારા શોભાવેલી, અને લાંબી તળાવો તથા કમળવાળી બાવળીઓથી ભરેલી હતી.
જલં તચ્છુશુભે ચ્છન્નં ફુલ્લૈર્જલરુહૈસ્તથા। ઉપચ્છન્ના વસુમતી તથા પુષ્પૈર્યથર્તુકૈઃ
પાણી પર ખીલેલા જળપુષ્પોથી ઢંકાયેલું હતું અને ધરતી પણ વિવિધ ઋતુના ફૂલોથી શોભતી હતી.
તત્રોપવિષ્ટાસ્તે સર્વે પાણ્ડવાઃ કૌરવાશ્ચ હ। ઉપચ્છન્નાન્બહૂન્કામાંસ્તે ભુઞ્જન્તિ તતસ્તતઃ
ત્યાં બધા પાંડવો અને કૌરવો બેઠા અને અનેક ઇચ્છિત આનંદો માણતા, બહારથી છુપાયેલા.
અથોદ્યાનવરે તસ્મિંસ્તથા ક્રીડાગતાશ્ચતે। પરસ્પરસ્ય વક્ત્રેષુ દદુર્ભક્ષ્યાંસ્તતસ્તતઃ
પછી એ શ્રેષ્ઠ બગીચામાં રમતા રમતા, એકબીજાને વિવિધ સ્વાદિષ્ટ ભોજન ખવડાવતાં.
તતો દુર્યોધનઃ પાપસ્તદ્ભક્ષ્યે કાલકૂટકમ્। વિષં પ્રક્ષેપયામાસ ભીમસેનજિઘાંસયા
પછી દુર્યોધને, દુષ્ટ મનથી, ભીમસેનને મારવા માટે એ ભોજનમાં ઘાતક ઝેર ભેળવ્યું.
સ્વયમુત્થાય ચૈવાથ હૃદયેન ક્ષુરોપમઃ। સ વાચાઽમૃતકલ્પશ્ચ ભ્રાતૃવચ્ચ સુહૃદ્યથા
એ પોતે ઊભો થઈ જતો, મનથી તીક્ષ્ણ પણ બોલવામાં અમૃત જેવો મીઠો હતો, અને ભાઈની જેમ પ્રેમાળ અને સાચો મિત્ર હતો.
સ્વયં પ્રક્ષિપતે ભક્ષ્યં બહુ ભીમસ્ય પાકૃત્। પ્રભક્ષિતં ચ ભીમેન તં વૈ દોષમજાનતા
ભીમ માટે બનાવેલું ઘણું જમવાનું તે પોતે પીરસતો અને ભીમ નિર્દોષતાથી એ બધું ખાઈ જતો.
તતો દુર્યોધનસ્તત્ર હૃદયેન હસન્નિવ। કૃતકૃત્યમીવાત્માનં મન્યતે પુરુષાધમઃ
પછી દુર્યોધન મનમાં હસતો હોય એમ પોતાને સફળ માનતો, ભલે તે માણસોમાં સૌથી નીચો હતો.
તતસ્તે સહિતાઃ સર્વે જલક્રીડામકુર્વત। પાણ્ડવા ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ તદા મુદિતમાનસાઃ
પછી બધા પાંડવ અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો સાથે મળીને આનંદથી પાણીમાં રમવા લાગ્યા.
વિહારાવસથેષ્વેવ વીરા વાસમરોચયન્। ભીમસ્તુ બલવાન્ભુક્ત્વા વ્યાયામાભ્યધિકં જલે
આ આનંદભવનોમાં વીરોએ પોતપોતાના રહેવાના સ્થળ પસંદ કર્યા; પણ ભીમે તો જમ્યા પછી પણ પાણીમાં વધુ જોરથી કસરત કરી.
વાહયિત્વા કુમારાંસ્તાઞ્જલક્રીડાગતાંસ્તદા। પ્રમાણકોટ્યાં વાસાર્થી સુષ્વાપાવાપ્ય તત્સ્થલમ્
પાણીમાં રમવા આવેલા રાજકુમારોને ભીમે પોતાના પર બેસાડી ફરાવ્યા, પછી આરામ માટે કિનારે જઈને ત્યાં ઊંઘી ગયો.
શીતં વાતં સમાસાદ્ય શ્રાન્તો મદવિમોહિતઃ। વિષેણ ચ પરીતાઙ્ગો નિશ્ચેષ્ટઃ પાણ્ડુનન્દનઃ
ઠંડા પવનમાં થાકી ને ઝેરના અસરથી મૂર્છિત થયેલો પાંડુપુત્ર એકદમ નિષ્ક્રિય થઈ ગયો.
તતો બદ્ધ્વા લતાપાશૈર્ભીમં દુર્યોધનઃ સ્વયમ્। `શૂલાન્યપ્સુ નિખાયાશુ પ્રાદેશાભ્યન્તરાણિ ચ
પછી દુર્યોધને પોતે લતાની દોરથી ભીમને બાંધી દીધો અને પાણીમાં જગ્યા-જગ્યાએ કાંટા ગાડી દીધા.
લતાપાશૈર્દૃઢં બદ્ધં સ્થલાજ્જલમપાતયત્। સશેષત્વાન્ન સંપ્રાપ્તો જલે શૂલિનિ પાણ્ડવઃ
લતાની દોરથી મજબૂત બાંધીને ભીમને જમીન પરથી પાણીમાં ફેંકી દીધો; પણ પાંડવ ભાગ્યે જ પાણીમાં આવેલા કાંટા સુધી પહોંચ્યો નહીં.
પપાત યત્ર તત્રાસ્ય શૂલં નાસીદ્યદૃચ્છયા।' સ નિઃસંજ્ઞો જલસ્યાન્તમવાગ્વૈ પાણ્ડવોઽવિશત્। આક્રામન્નાગભવને તદા નાગકુમારકાન્
જે જગ્યાએ ભીમ પડ્યો ત્યાં સંજોગવશાત કોઈ કાંટો નહોતો; મૂર્છિત પાંડવ પાણીના ઊંડાણમાં ગયો અને ત્યાં નાગકુમારોને મળ્યો.
તતઃ સમેત્ય બહુભિસ્તદા નાગૈર્મહાવિષૈઃ। અદશ્યત ભૃશં ભીમો મહાદંષ્ટ્રૈર્વિપોલ્બણૈઃ
પછી ઘણા વિશાળ ઝેરી નાગોએ ભેગા થઈને ભીમને પોતાની મોટી ભયાનક દાંતથી જોરથી દંશ માર્યા.
તતોઽસ્ય દશ્યમાનસ્ય તદ્વિષં કાલકૂટકમ્। હતં સર્પવિષેણૈવ સ્થાવરં જઙ્ગમેન તુ
પણ જ્યારે તેને દંશ મારવામાં આવ્યો ત્યારે કાળકૂટ નામનું ઘાતક ઝેર નાગોના ઝેરથી નાશ પામ્યું, જે સ્થાવર અને જંગમ બંને છે.
દંષ્ટ્રાશ્ચ દંષ્ટ્રિણાં તેષાં મર્મસ્વપિ નિપાતિતાઃ। ત્વચં નૈવાસ્ય બિભિદુઃ સારત્વાત્પૃથુવક્ષસઃ
નાગોના દાંત ભીમના નાજુક અંગો પર પડ્યા છતાં, તેના પહોળા અને મજબૂત છાતીના કારણે તેની ચામડી ફાટી નહોતી.
તતઃ પ્રબુદ્ધઃ કૌન્તેયઃ સર્વં સંછિદ્ય બન્ધનમ્। પોથયામાસ તાન્સર્પાન્કેચિદ્ભીતાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ
પછી કુંતીપુત્ર ભીમ જાગ્યો, બધાં બંધન તોડી નાખ્યા અને નાગોને મારવા લાગ્યો; કેટલાક તો ડરીને ભાગી ગયા.
હતાવશેષા ભીમેન સર્વે વાસુકિમભ્યયુઃ। ઊચુશ્ચ સર્પરાજાનં વાસુકિં વાસવોપમમ્
ભીમના મારથી બચેલા બધા નાગો વાસુકિ નાગરાજ પાસે ગયા અને વાસુકિને, જે ઇન્દ્ર સમાન હતો, કહ્યુ.
અયં નરો વૈ નાગરેન્દ્ર હ્યપ્સુ બદ્ધ્વા પ્રવેશિતઃ। યથા ચ નો મતિર્વીર વિષપીતો ભવિષ્યતિ
તેઓએ નાગરાજ વાસુકિને કહ્યું: 'હે નાગોના રાજા, આ માણસને બાંધીને પાણીમાં નાખવામાં આવ્યો હતો; અમને લાગે છે કે તેણે ઝેર પીધું છે.'
નિશ્ચેષ્ટોઽસ્માનનુપ્રાપ્તઃ સ ચ દષ્ટોઽન્વબુધ્યત। સસંજ્ઞશ્ચાપિ સંવૃત્તશ્છિત્ત્વા બન્ધનમાશુ નઃ
'એ અમારાં પાસે મૂર્છિત હાલતમાં આવ્યો, પણ દંશ ખાધા પછી એને સંજાન આવી, અને અમારા બંધન તોડી હવે એ જાગૃત છે.'
પોથયન્તં મહાબાહું ત્વં વૈ તં જ્ઞાતુમર્હસિ। તતો વાસુકિરભ્યેત્ય નાગૈનુગતસ્તદા
'હુંફથી અમને મારતો આ મહાબળવાન કોણ છે એ તમે ઓળખો.' પછી વાસુકિ અન્ય નાગો સાથે ત્યાં આવ્યો.
પશ્યતિ સ્મ મહાબાહું ભીમં ભીમપરાક્રમમ્। આર્યકેણ ચ દૃષ્ટઃ સ પૃથાયા આર્યકેણ ચ
ત્યારે તેણે મહાબળવાન ભીમને જોયો, જેનું પરાક્રમ અદભુત હતું. તેને આર્યક અને પૃથાની આર્યકાએ પણ જોયો.
તદા દૌહિત્રદૌહિત્રઃ પરિષ્વક્તઃ સુપીડિતમ્। સુપ્રીતશ્ચાભવત્તસ્ય વાસુકિઃ સ મહાયશાઃ
પછી દાદા અને દોહિત્રે એકબીજાને મજબૂતીથી વહાલપૂર્વક ભેટી લીધા. મહાપ્રસિદ્ધ વાસુકિ ખૂબ જ પ્રસન્ન થયો.