પ્રમાણકોટ્યાં વાસાર્થં સુષ્વાપારુહ્ય તત્સ્થલમ્। શીતં વાસં સમાસાદ્ય શાન્તો મદવિમોહિતઃ
પછી આરામ માટે એ જ કિનારે ભીમ સૂઈ ગયો, ઠંડકવાળી જગ્યા શોધી, થાક અને ઉંઘથી શાંત થઈ.
નિશ્ચેષ્ટઃ પાણ્ડવો રાજન્સુષ્વાપ મૃતવત્ક્ષિતૌ। તતો બદ્ધ્વા લતાપાશૈર્ભીમં દુર્યોધનઃ શનૈઃ
પાંડવ ભૂમિ પર નિષ્ક્રિય, મૃત જેવો સૂતો હતો; ત્યારે દુર્યોધને ધીમે ધીમે લતાના દોરાથી ભીમને બાંધી દીધો.
પ્રમાણકોટ્યાં સંસુપ્તં ગઙ્ગાયાં પ્રાક્ષિપજ્જલે। તતઃ પ્રબુદ્ધઃ કૌન્તેયઃ સર્વાન્સંછિદ્ય બન્ધનાન્
જ્યારે ભીમ કિનારે ઊંઘતો હતો, દુર્યોધને તેને ગંગાના પાણીમાં ફેંકી દીધો; પણ કુંતીપુત્ર જાગ્યો ત્યારે એણે બધા બંધન તોડી નાખ્યા.
ઉદતિષ્ઠદ્બલાદ્ભૂયો ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ। સ વિમુક્તો મહાતેજા નાજ્ઞાસીત્તેન તત્કૃતમ્
યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ ભીમ બળથી ઊભો થયો, બંધનમાંથી છૂટ્યો, પણ એણે જાણ્યું નહીં કે એ બધું કોણે કર્યું.
પુનર્નિદ્રાવશં પ્રાપ્તસ્તત્રૈવ પ્રાસ્વપદ્બલી। અર્ધરાત્ર્યાં વ્યતીતાયામુત્તસ્થુઃ કુરુપાણ્જવાઃ। દુર્યોધનસ્તુ કૌન્તેયં દૃષ્ટ્વા નિર્વેદમભ્યગાત્
પછી ફરી ઊંઘ આવી અને ભીમ એ જ જગ્યાએ સૂઈ ગયો; અડધી રાત ગયા પછી કુરુ અને પાંડવ જાગ્યા, પણ દુર્યોધન કુંતીપુત્રને જોઈ નિરાશ થયો.
સુપ્તં ચાપિ પુનઃ સર્પૈસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રૈર્મહાવિષૈઃ। કુપિતૈર્દંશયામાસ સર્વેષ્વેવાઙ્ગસન્ધિષુ
પછી, જ્યારે ભીમ ઊંઘતો હતો, દુર્યોધને કટુ ઝેરવાળા તીક્ષ્ણ દાંતવાળા ક્રોધિત સાપોને એના બધા સાંધા પર દંશાવવા દીધા.
દંષ્ટ્રાશ્ચ દંષ્ટ્રિણાં મર્મસ્વપિ તેન નિપાતિતાઃ। ત્વચં ન ચાસ્ય બિભિદુઃ સારત્વાત્પૃથુપક્ષસઃ
એ ઝેરી સાપોના દાંત ભીમના મર્મસ્થાનો પર પડ્યા, પણ એની મજબૂત અને પહોળી કાયાને કારણે ચામડી ભેદી શક્યા નહીં.
પ્રબુદ્ધો ભીસેનસ્તાન્સર્વાન્સર્પાનપોથયત્। સારથિં ચાસ્ય દયિતમપહસ્તેન જઘ્નિવાન્
ભીમસેન જાગીને એ બધા સાપોને માર્યા અને એના પ્રિય નેતાને પણ હાથથી મારી નાખ્યો.
તથાન્યદિવસે રાજન્હન્તુકામોઽત્યમર્ષણઃ। વલનેન સહામન્ત્ર્ય સૌબલસ્ય મતે સ્થિતઃ
પછી બીજે દિવસે, રાજા, અત્યંત ક્રોધથી ભરેલા અને મારવાની ઈચ્છા ધરાવતા દુર્યોધન, કર્ણ સાથે વાત કરી, શકુનીની સલાહ પ્રમાણે ચાલ્યો.
ભોજને ભીમસેનસ્ય તતઃ પ્રાક્ષેપયદ્વિષમ્। કાલકૂટં વિષં તીક્ષ્ણં સંભૃતં રોમહર્ષણમ્
પછી ભીમસેનના ભોજનમાં, દુર્યોધને કાળકૂટ નામનું ભયાનક અને તીક્ષ્ણ ઝેર ભેળવી દીધું.
તચ્ચાપિ ભુક્ત્વાઽજરદॉયદવિકારો વૃકોદરઃ। વિકારં નાભ્યજનયત્સુતીક્ષ્ણમપિ તદ્વિષમ્
પણ વૃકોદરે એ ઝેર ભોજનમાં લીધું છતાં, એના શરીરે કોઈ અસર થઈ નહીં; એટલું તીવ્ર ઝેર પણ એને કશી હાનિ કરી શક્યું નહીં.
ભીમસંહનનો ભીમસ્ત્સમાદજરયદ્વિષમ્। તતોઽન્યદિવસે રાજન્હન્તુકામો વૃકોદરમ્
ભીમ જેવો મજબૂત ભીમ એ ઝેર પચાવી ગયો; પછી બીજે દિવસે, રાજા, દુર્યોધને ફરી વૃકોદરને મારવાનો પ્રયાસ કર્યો.
સૌબલેન સહાયેન ધાર્તરાષ્ટ્રોઽભ્યચિન્તયત્। ચિન્તયન્નાલભન્નિદ્રાં દિવારાત્રમતન્દ્રિતઃ
સૌબલના સહયોગથી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર સતત વિચારતો રહ્યો; દિવસ-રાત એક પણ ક્ષણ નિદ્રા ન આવી.
એવં દુર્યોધનઃ કર્ણઃ શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ। અનેકૈરપ્યુપાયૈસ્તાઞ્જિઘાંસન્તિ સ્મ પાણ્ડવાન્
એ રીતે દુર્યોધન, કર્ણ અને સૌબલપુત્ર શકુનિ અનેક ઉપાયોથી પાંડવોને નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરતા.
વૈશ્યા પુત્રસ્તદાચષ્ટ પાર્થાનાં હિતકામ્યયા। પાણ્ડવા હ્યપિ તત્સર્વં પ્રત્યજાનન્નરિન્દમાઃ। ઉદ્ભાવનમકુર્વન્તો વિદુરસ્ય મતે સ્થિતાઃ
એ સમયે એક વૈશ્યપુત્રે પાંડવોના કલ્યાણની ઈચ્છાથી તેમને આ વાત જણાવી; પણ પાંડવો બધું જાણતાં હોવા છતાં, વિદુરના સલાહ પ્રમાણે, એ વાત બહાર ન લાવી.
તતસ્તે મન્ત્રયામાસુર્દુર્યોધનપુરોગમાઃ। પ્રાણવાન્વિક્રમી ચાપિ શૌર્યે ચ મહતિ સ્થિતઃ
પછી દુર્યોધનને આગે રાખી એ વીરોએ એકત્ર મળી ચર્ચા કરી; તેઓમાં જોર, હિંમત અને મહાન શૌર્ય હતું.
સ્પર્ધતે ચાપિ સતતમસ્માનેવ વૃકોદરઃ। તં તુ સુપ્તં પુરોદ્યાને જલે શૂલે ક્ષિપામહે
ભીમસેન હંમેશાં અમારી સાથે સ્પર્ધા કરે છે; ચાલો, જ્યારે એ બગીચામાં સુતો હોય ત્યારે તેને પાણીમાં ભાલા પર ફેંકી દઈએ.
તતો જલવિહારાર્થં કારયામાસ ભારત। પ્રમાણકોટ્યામુદ્દેશે સ્થલં કિંચિદુપેત્ય હ
પછી, હે ભારત, પાણીમાં રમવા માટે તેઓએ બગીચાની કિનારે એક જગ્યાએ મેળાવડો ગોઠવ્યો.
ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ પેયં ચ ચોષ્યં લેહ્યમથાપિ ચ। ઉપપાદિતં નરૈસ્તત્ર કુશલૈઃ સૂદકર્મણિ
ત્યાં કુશળ રસોઈયાઓએ ખાવાનું, પીવાનું, ચૂસવાનું અને ચાટવાનું બધું સ્વાદિષ્ટ ભોજન તૈયાર કર્યું.
ન્યવેદયંસ્તત્પુરુષા ધાર્તરાષ્ટ્રાય વૈ તદા। તતો દુર્યોધનસ્તત્ર પાણ્ડવાનાહ દુર્મતિઃ
એ સેવકો એ બધું ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને જણાવી દીધું; પછી દુર્યોધન, દુર્વિચારવાળો, ત્યાં પાંડવોને બોલાવ્યો.
ગઙ્ગાં ચૈવાનુયાસ્યામ ઉદ્યાનવનશોભિતામ્। સહિતા ભ્રાતરઃ સર્વે જલક્રીડામવાપ્નુમઃ
ચાલો, બધા ભાઈઓ મળીને બગીચા અને વનથી શોભાયમાન ગંગા કાંઠે જઈએ અને પાણીમાં રમીએ.
એવમસ્ત્વિતિ તં ચાપિ પ્રત્યુવાચ યુધિષ્ઠિરઃ। તે રથૈર્નગરાકારૈર્દેશજૈશ્ચ ગજોત્તમૈઃ
યુધિષ્ઠિરે 'જેમ તારે તેમ' કહી જવાબ આપ્યો; પછી શહેર જેવાં રથો અને ઉત્તમ સ્થાનિક હાથીઓ સાથે,
નિર્યયુર્નગરાચ્છૂરાઃ કૌરવાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ। ઉદ્યાનવનમાસાદ્ય વિસૃજ્ય ચ મહાજનમ્
કૌરવો અને પાંડવો સાથે મળીને શહેરમાંથી નીકળી પડ્યા; બગીચા અને વન પાસે પહોંચીને, મોટી ભીડને પાછી મોકલી દીધી.
વિશન્તિ સ્મ તદા વીરાઃ સિંહા ઇવ ગિરેર્ગુહામ્। ઉદ્યાનમભિપશ્યન્તો ભ્રાતરઃ સર્વ એવ તે
પછી બધા ભાઈઓ એ બગીચા તરફ જોઈને, વીરોએ શિખરોમાં પ્રવેશતા સિંહો જેવાં અંદર પ્રવેશ કર્યો.
ઉપસ્થાનગૃહૈઃ શુભ્રૈર્વલભીભિશ્ચ શોભિતમ્। ગવાક્ષકૈસ્તથા જાલૈર્યન્ત્રૈઃ સાંચારિકૈરપિ
એ સ્થળ સુંદર ઉપસ્થાનગૃહો, મંડપો, બારીકીઓ, જાળી અને યાંત્રિક સાધનોથી શોભાયમાન હતું.
સંમાર્જિતં સૌધકારૈશ્ચિત્રકારૈશ્ચ ચિત્રિતમ્। દીર્ઘિકાભિશ્ચ પૂર્ણાભિસ્તથા પુષ્કરિણીષુ ચ
એ મહેલના સેવકો દ્વારા સાફસુથરી, ચિત્રકારો દ્વારા શોભાવેલી, અને લાંબી તળાવો તથા કમળવાળી બાવળીઓથી ભરેલી હતી.
જલં તચ્છુશુભે ચ્છન્નં ફુલ્લૈર્જલરુહૈસ્તથા। ઉપચ્છન્ના વસુમતી તથા પુષ્પૈર્યથર્તુકૈઃ
પાણી પર ખીલેલા જળપુષ્પોથી ઢંકાયેલું હતું અને ધરતી પણ વિવિધ ઋતુના ફૂલોથી શોભતી હતી.
તત્રોપવિષ્ટાસ્તે સર્વે પાણ્ડવાઃ કૌરવાશ્ચ હ। ઉપચ્છન્નાન્બહૂન્કામાંસ્તે ભુઞ્જન્તિ તતસ્તતઃ
ત્યાં બધા પાંડવો અને કૌરવો બેઠા અને અનેક ઇચ્છિત આનંદો માણતા, બહારથી છુપાયેલા.
અથોદ્યાનવરે તસ્મિંસ્તથા ક્રીડાગતાશ્ચતે। પરસ્પરસ્ય વક્ત્રેષુ દદુર્ભક્ષ્યાંસ્તતસ્તતઃ
પછી એ શ્રેષ્ઠ બગીચામાં રમતા રમતા, એકબીજાને વિવિધ સ્વાદિષ્ટ ભોજન ખવડાવતાં.
તતો દુર્યોધનઃ પાપસ્તદ્ભક્ષ્યે કાલકૂટકમ્। વિષં પ્રક્ષેપયામાસ ભીમસેનજિઘાંસયા
પછી દુર્યોધને, દુષ્ટ મનથી, ભીમસેનને મારવા માટે એ ભોજનમાં ઘાતક ઝેર ભેળવ્યું.