ભર્ત્રા તુ મરણં સાર્ધં ફલવન્નાત્ર સંશયઃ। યુવાભ્યાં દુષ્કરં ચૈતદ્વદન્તિ દ્વિજપુઙ્ગવાઃ
પતિ સાથે મૃત્યુ પામવું ફળદાયી છે એમાં કોઈ શંકા નથી, પણ, યુવાનો, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો કહે છે કે એ કામ કરવું બહુ મુશ્કેલ છે.
મૃતે ભર્તરિ સાધ્વી સ્ત્રી બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતા। યમૈશ્ચ નિયમૈઃ પૂતા મનોવાક્કાયજૈઃ શુભા
પતિના અવસાન પછી જે સતી સ્ત્રી બ્રહ્મચર્યના વ્રતને પાળે છે, યમ-નિયમથી, મન, વાણી અને કાયાના શુદ્ધ આચરણથી પવિત્ર બને છે, એ સ્ત્રી શુભ કહેવાય છે.
ભર્તારં ચિન્તયન્તી સા ભર્તારં નિસ્તરેચ્છુભા। તારિતશ્ચાપિ ભર્તા સ્યાદાત્મા પુત્રસ્તથૈવ ચ
પતિનું સ્મરણ કરતી એ શુભ સ્ત્રી પોતાના પતિને પણ ઉદ્ધરાવે છે; એ રીતે પતિ, પોતે અને પુત્ર ત્રણે ઉદ્ધરાય છે.
તસ્માઞ્જીવિતમેવૈતદ્યુવયોર્વિદ્મ શોભનમ્
એથી, તમારે બંને જીવવું જ યોગ્ય છે એમ અમને લાગે છે.
યથા પાણ્ડોસ્તુ નિર્દેશસ્તથા વિપ્રગણસ્ય ચ। આજ્ઞા શિરસિ નિક્ષિપ્તા કરિષ્યામિ ચ તત્તથા
પાંડુ અને બ્રાહ્મણો જે આદેશ આપ્યો છે, એ મારા મસ્તક પર છે અને હું એ પ્રમાણે જ વર્તીશ.
યદાદ્દુર્ભગવન્તોઽપિ તન્મન્યે શોભનં પરમ્। ભર્તુશ્ચ મમ પુત્રાણામાત્મનશ્ચ ન સંશયઃ
અન્યાય કે દુઃખ આવે ત્યારે પણ, મને ખાતરી છે કે આ જ સર્વોત્તમ છે—પતિ માટે, પુત્રો માટે અને મારા માટે—એમાં કોઈ શંકા નથી.
કુન્તી સમર્થા પુત્રાણાં યોગક્ષેમસ્ય ધારણે। અસ્યા હિ ન સમા બુદ્ધ્યા યદ્યપિ સ્યાદરુન્ધતી
કુંતી પોતાના પુત્રોના કલ્યાણ અને સુરક્ષા રાખવામાં સમર્થ છે; બુદ્ધિમાં તો કુંતીની બરાબરી અરુંધતી પણ કરી શકે નહીં.
કુન્ત્યાશ્ચ વૃષ્ણયો નાથાઃ કુન્તિભોજસ્તથૈવ ચ। નાહં ત્વમિવ પુત્રાણાં સમર્થા ધારણે તથા
કુંતીને વૃષ્ણિ અને કુંતિભોજ જેવા રક્ષક છે; પણ હું, તમારી જેમ, બાળકોનું પાલન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતી નથી.
સાઽહં ભર્તારમન્વિષ્યે સંતૃપ્તા નાપિ ભોગતઃ। ભર્તૃલોકસ્ય તુ જ્યેષ્ઠા દેવી મામનુમન્યતામ્
હું પતિની પાછળ જવાનું નક્કી કર્યું છે, કારણ કે ભોગથી સંતોષ નથી થયો; પતિલોકની મુખ્ય રાણી મને અનુમતિ આપે.
ધર્મજ્ઞસ્ય કૃતજ્ઞસ્ય સત્યસન્ધસ્ય ધીમતઃ। પાદૌ પરિચરિષ્યામિ તથાર્યાઽદ્યાનુમન્યતામ્
ધર્મને જાણનારા, ઉપકાર માનનારા, સત્યવંત અને બુદ્ધિશાળી પતિના પગે હું સેવા કરીશ; મહાનારી આજે મને અનુમતિ આપે.
એવમુક્ત્વા તદા રાજન્મદ્રરાજસુતા શુભા। દદૌ કુન્ત્યૈ યમૌ માદ્રી શિરસાઽભિપ્રણમ્ય ચ
આ રીતે કહીને, રાજા, મધ્રરાજની પુત્રી શુભ માદ્રીએ કુંતીને શિર નમાવી અને યમલાઓને તેની ભેટ આપી.
અભિવાદ્ય મહર્ષીન્સા પરિષ્વજ્ય ચ પાણ્ડવાન્। મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય બહુશઃ પાર્થાનાત્મસુતૌ તદા
મહર્ષિઓને વંદન કરી, પાંડવોને આલિંગન આપી, માદ્રીએ પોતાના બે પુત્રોને વારંવાર માથા પર ચુંબન આપ્યા.
હસ્તે યુધિષ્ઠિરં ગૃહ્ય માદ્રી વાક્યમભાષત। કુન્તી માતા અહં ધાત્રી યુષ્માકં તુ પિતા મૃતઃ
યુધિષ્ઠિરનો હાથ પકડીને માદ્રી બોલી: 'કુંતી તમારી માતા છે, હું ધાય છું અને તમારાં પિતા હવે નથી.'
યુધિષ્ઠિરઃ પિતા જ્યેષ્ઠશ્ચતુર્ણાં ધર્મતઃ સદા। વૃદ્ધાદ્યુપાસનાસક્તાઃ સત્યધર્મપરાયણાઃ
યુધિષ્ઠિર ચારેયમાં ધર્મથી મોટો અને પિતાસમાન છે; તમે સૌ વડીલોની સેવા અને સત્ય-ધર્મમાં સ્થિર રહો.
તાદૃશા ન વિનશ્યન્તિ નૈવ યાન્તિ પરાભવમ્। તસ્માત્સર્વે કુરુધ્વં વૈ ગુરુવૃત્તિમતન્દ્રિતાઃ
આવા લોકો કદી નાશ પામતા નથી કે હારતા નથી; તેથી તમે સૌ નિષ્ઠાપૂર્વક વડીલોની સેવા કરો.
ઋષીણાં ચ પૃથાયાશ્ચ નમસ્કૃત્ય પુનઃપુનઃ। આયાસકૃપણા માદ્રી પ્રત્યુવાચ પૃથાં તદા
મહર્ષિઓ અને પૃથાને વારંવાર વંદન કરીને દુઃખી માદ્રી પછી પૃથાને સંબોધી.
ઋષીણાં સંનિધાવેષાં યથા વાગભ્યુદીરિતા। દિદૃક્ષમાણાયાઃ સ્વર્ગં ન મમૈષા વૃથા ભવેત્
આ મહર્ષિઓની હાજરીમાં જે શબ્દો બોલાયા છે, એ પ્રમાણે, મને સ્વર્ગ જોવા મળેછે એવી મારી ઈચ્છા વ્યર્થ ન જાય.
ધન્યા ત્વમસિ વાર્ષ્ણેયિ નાસ્તિ સ્ત્રી સદૃશી ત્વયા। વીર્યં તેજશ્ચ યોગં ચ માહાત્મ્યં ચ યશસ્વિનામ્
વૃષ્ણિકુળની પુત્રી, તું ધન્ય છે; તારી સમાન સ્ત્રી બીજી કોઈ નથી. તારી તાકાત, તેજ, સંયમ, મહાનતા અને યશ અનન્ય છે.
કુન્તિ દ્રક્ષ્યસિ પુત્રાણાં પઞ્ચાનામમિતૌજસામ્। આર્યા ચાપ્યભિવાદ્યા ચ મમ પૂજ્યા ચ સર્વતઃ
કુન્તિ, તું મારા પાંચ અપરમિત બળવાન પુત્રોને જોઈશ અને એ મહાન સ્ત્રી, જે મને સર્વ રીતે માન્ય અને પૂજ્ય છે, તેને પણ.
જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા ત્વં દેવિ ભૂષિતા સ્વગુણૈઃ શુભૈઃ। અભ્યનુજ્ઞાતુમિચ્છામિ ત્વયા યાવનન્દિનિ
દેવી, તું સૌથી મોટી અને શ્રેષ્ઠ છે, તારા શુભ ગુણોથી શોભાયમાન છે; હે આનંદમયે, હું તારી પરવાનગી મેળવવા ઈચ્છું છું.
ધર્મં સ્વર્ગં ચ કીર્તિં ચ ત્વત્કૃતેઽહમવાપ્નુયામ્। યથા તથા વિધત્સ્વેહ મા ચ કાર્ષીર્વિચારણાં
મને તારા કારણે ધર્મ, સ્વર્ગ અને કીર્તિ પ્રાપ્ત થાય એવી મારી ઈચ્છા છે; તું અહીં જે યોગ્ય લાગે તે કર, અને કોઈ શંકા ન રાખ.
બાષ્પસંદિગ્ધયા વાચા કુન્ત્યુવાચ યશસ્વિની। અનુજ્ઞાતાઽસિ કલ્યાણિ ત્રિદિવે સઙ્ગમોઽસ્તુ તે
આંસુઓથી અવરોધાયેલી વાણીથી યશસ્વિ કુન્તીએ કહ્યું: 'હે કલ્યાણી, તને અનુમતિ છે; તારો મિલન સ્વર્ગમાં થાઓ.'
ભર્ત્રા સહ વિશાલિક્ષિ ક્ષિપ્રમદ્યૈવ ભામિનિ। સંગતાસ્વર્ગલોકે ત્વં રમેથાઃ શાશ્વતીઃ સમાઃ
હે વિશાળ નેત્રવાળી અને સુંદર સ્ત્રી, આજે જ તું પતિ સાથે સ્વર્ગલોકમાં જલ્દીથી જોડાઈને ચિરકાલ આનંદ માણ.
તતઃ પુરોહિતઃ સ્નાત્વા પ્રેતકર્મણિ પારગઃ। હિરણ્યશકલાનાજ્યં તિલં દધિ ચ તણ્ડુલાન્
પછી પુરોહિતે સ્નાન કરીને, શ્રાદ્ધવિધિમાં પારંગત થઈ, સોનાની ટુકડીઓ, ઘી, તલ, દહીં અને ચોખા લાવ્યા.
ઉદકુમ્ભાંશ્ચ પરશું સમાનીય તપસ્વિભિઃ। અશ્વમેધાગ્નિમાહૃત્ય યથાન્યાયં સમન્તતઃ
પાણીના ઘડા અને કુહાડો પણ તપસ્વીઓ સાથે લાવ્યા; અને યજ્ઞની અગ્નિ લાવી, નિયમ મુજબ બધું યોગ્ય રીતે ગોઠવ્યું.
કાશ્યપઃ કારયામાસ પાણ્ડોઃ પ્રેતસ્ય તાં ક્રિયામ્। પુરોહિતોક્તવિધિના પાણ્ડોઃ પુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
કશ્યપે પાંડુના અંત્યેષ્ટિ સંસ્કાર પુરોહિતે કહેલી રીત મુજબ કર્યા; પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિરે પણ એ પ્રમાણે વિધિ કરી.
તેનાગ્નિનાઽદહત્પાણ્ડું કૃત્વા ચાપિ ક્રિયાસ્તદા। રુદઞ્છોકાભિસંતપ્તઃ પપાત ભુવિ પાણ્ડવઃ
એ અગ્નિથી પાંડુને દાઝી વિધિ પૂર્ણ કરી; પછી દુઃખથી રડતો પાંડુપુત્ર જમીન પર પડી ગયો.
ઋષીન્પુત્રાન્પૃથાં ચૈવ વિસૃજ્ય ચ નૃપાત્મજ।' નમસ્કૃત્ય ચિતાગ્નિસ્થં ધર્મપત્ની નરર્ષભમ્
પછી ઋષિઓ, પુત્રો અને પૃથાને વિદાય આપી, રાજકુમારે ચિતાગ્નિ પર ધર્મપત્ની એવા પુરુષશ્રેષ્ઠને વંદન કર્યું.
મદ્રરાજસુતા તૂર્ણમન્વારોહદ્યશસ્વિની
મદ્રરાજની યશસ્વિ પુત્રી તરત જ તેમના પાછળ ચિતાગ્નિ પર ચડી ગઈ.
અહતામ્બરસંવીતો ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽનઘઃ। ઉદકં કૃતવાંસ્તત્ર પુરોહિતમતે સ્થિતઃ
અખંડ વસ્ત્ર પહેરી, ભાઈઓ સાથે શુદ્ધ મનથી, તેણે પુરોહિતની today પ્રમાણે ત્યાં તર્પણ વિધિ કરી.