પ્રનષ્ટં ભારતં વંશં પાણ્ડુના પુનરુદ્ધૃતમ્। તસ્મિંસ્તદા વનગતે નષ્ટં રાજ્યમરાજકમ્
ભરતવંશ, જે પહેલેથી નષ્ટ થયો હતો, પાંડુએ ફરી ઊભો કર્યો; જ્યારે તે વનમાં ગયો, રાજ્ય ફરી ગુમાયું અને રાજાવિહોણું થઈ ગયું.
પુનર્નિઃસારિતં ક્ષત્રં પાણ્ડુપુત્રૈશ્ચ પઞ્ચભિઃ। એતચ્છ્રુત્વાઽનુમોદિત્વા ગન્તુમર્હસિ શઙ્કર
પાંડુના પાંચ પુત્રોએ ફરી ક્ષત્રિય વંશને ઊભો કર્યો; હવે આ સાંભળી અને સ્વીકારી, શંકર, તમે પણ વિદાય લો.
દુઃસહં ચ તપઃ કૃત્વા લબ્ધ્વા નો ભરતર્ષભ
અમે ભારે તપસ્યા કરીને, હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, તને પ્રાપ્ત કર્યો છે.
પુત્રલાભસ્ય મહતઃ શુશ્રૂષાદિફલં ત્વયા। ન ચાવાપ્તં કિંચિદેવ પુરા દશરથો યથા
પણ તારા દ્વારા પુત્રપ્રાપ્તિ જેવી મહાન સિદ્ધિના ફળરૂપે સેવા વગેરે મળ્યા નથી; અગાઉ પણ, દશરથ રાજાને જેમ મળ્યા નહોતા તેમ.
એવમુક્ત્વા યમૌ ચાપિ વિલેપતુરથાતુરૌ
આ રીતે કહીને, બંને યમદ્વયી દુઃખી થઈને રડવા લાગ્યા.
અહં જ્યેષ્ઠા ધર્મપત્ની જ્યેષ્ઠં ધર્મફલં મમ। અવશ્યં ભાવિનો ભાવાન્મા માં માદ્રિ નિવર્તય
હું મોટી અને ધર્મપત્ની છું, તેથી ધર્મનું શ્રેષ્ઠ ફળ મારું છે; જે destined છે તે જરૂર થશે—માદ્રી, તું મને અટકાવતી નહિ.
અન્વિષ્યામીહ ભર્તારમહં પ્રેતવશં ગતમ્। ઉત્તિષ્ઠ ત્વં વિસૃજ્યૈનમિમાન્રક્ષસ્વ દારકાન્
હું મારા પતિને શોધવા જઈશ, જે પરલોકમાં ગયા છે; તું ઊભી થા, આને છોડ અને આ બાળકોની સંભાળ રાખ.
અવાપ્ય પુત્રાંલ્લબ્ધાર્થાન્વીરપત્નીત્વમર્થયે
મને પુત્રો મળ્યા અને જીવનનું ધ્યેય પૂરું થયું, હવે હું વીરપત્ની બનવાનું ઇચ્છું છું.
અહમેવાનુયાસ્યામિ ભર્તારમપલાપિનમ્। ન હિ તૃપ્તાઽસ્મિ કામાનાં જ્યેષ્ઠા મામનુમન્યતામ્
હું એકલી જ મારા પતિના પાછળ જઈશ, જે વિદાય લઈ ચૂક્યા છે; મને ઇચ્છાઓથી સંતોષ થયો નથી—મોટી બહેન, મને મંજૂરી આપ.
માં ચાભિગમ્ય ક્ષીણોઽયં કામાદ્ભરતસત્તમઃ। સમુચ્છિદ્યામિ તત્કામં કથં નુ યમસાદને
મારી પાસે આવીને આ ભરતવંશી ઇચ્છાથી થાકી ગયા છે; તો પછી, યમલોકમાં હું એ ઇચ્છા કેવી રીતે તોડી શકું?
મમ હતોર્હિ રાજાઽયં દિવં રાજર્પિસત્તમઃ। ન ચૈવ તાદૃશી બુદ્ધિર્બાન્ધવાશ્ચ ન તાદૃશાઃ
મારો રાજા તો મૃત્યુ પામી સ્વર્ગે ગયા છે, હે રાજર્ષિ શ્રેષ્ઠ; મારા મનમાં પણ એવી ભાવના નથી અને મારા સગાંઓ પણ એવાં નથી.
ન ચોત્સહે ધારયિતું પ્રાણાન્ભર્ત્રા વિના કૃતા। તસ્માત્તમનુયાસ્યામિ યાન્તં વૈવસ્વતક્ષયમ્
હું પતિ વિના જીવવાનું સહન કરી શકતી નથી; તેથી, હું પણ વાયવસ્વતના લોકે જતા પતિના પાછળ જઇશ.
વર્તેયં ન સમાં વૃત્તિં જાત્વહં ન સુતેષુ તે। તથાહિ વર્તમાનાં મામધર્મઃ સંસ્પૃશેન્મહાન્
હું કદી પણ તારા બાળકો વચ્ચે એ રીતે રહી શકીશ નહીં; કેમ કે જો હું એમ કરું તો મહાપાપ લાગશે.
તસ્માન્મે સુતયોર્દેવિ વર્તિતવ્યં સ્વપુત્રવત્। અન્વેષ્યામિ ચ ભર્તારં વ્રજન્તં યમસાદનમ્
એથી, હે રાણી, મને તારા પુત્રો સાથે પોતાના પુત્રો જેવું વર્તવું પડશે; અને હું મારા પતિને શોધવા જઈશ, જે યમલોક તરફ જઈ રહ્યા છે.
માં હિ કામયમાનોઽયં રાજા પ્રેતવશં ગતઃ। રાજ્ઞઃ શરીરેણ સહ મામપીદં કલેવરમ્
મારા પતિએ મને ઇચ્છી અને પરલોકમાં ગયા છે; રાજાના શરીર સાથે મારું પણ આ શરીર—
દગ્ધવ્યં સુપ્રતિચ્છન્નં ત્વેતદાર્યે પ્રિયં કુરુ। દારકેષ્વપ્રમત્તા ત્વં ભવેશ્ચાભિહિતા મયા। અતોઽહં ન પ્રપશ્યામિ સંદેષ્ટવ્યં હિતં તવ
સારી રીતે ઢાંકીને દાઝી દેવું—હે આર્યે, આ પ્રિય કાર્ય કર; બાળકો માટે ચેતન રહેજે, જેમ મેં તને કહ્યું છે; તેથી હવે તને બીજું કંઈ કહેવું રહેતું નથી.
ઋષયસ્તાન્સમાશ્વાસ્ય પાણ્ડવાન્સત્યવિક્રમાન્। ઊચુઃ કુન્તીં ચ માદ્રીં ચ સમાશ્વાસ્ય તપસ્વિનઃ
ઋષિઓએ, સત્યવ્રતી અને પરાક્રમી પાંડવોને સાંત્વના આપી, કુંતી અને માદ્રીને પણ, જેઓ તપસ્વિ હતી, ધીરજ આપી.
સુભગે બાલપુત્રા તુ ન મર્તવ્યં તથંચન। પાણ્ડવાંશ્ચાપિ નેષ્યામઃ કુરુરાષ્ટ્રં પરન્તપાન્
હે સુભાગ્યવતી, તારા નાના પુત્રો છે, તેથી તું કદી પણ મૃત્યુ ન કર; અમે પાંડવોને, જે શત્રુઓના વિનાશક છે, કુરુદેશ લઈ જઈશું.
અધર્મેષ્વર્થજાતેષુ ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ લોભવાન્। સ કદાચિન્ન વર્તેત પાણ્ડવેષુ યથાવિધિ
જ્યારે લોભથી અધર્મ ઊભો થાય છે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર લોભી બને છે; તે ક્યારેક પાંડવો સાથે યોગ્ય રીતે વર્તશે નહીં.
કુન્ત્યાશ્ચ વૃષ્ણયો નાથાઃ કુન્તિભોજસ્તથૈવ ચ। માદ્ર્યાશ્ચ બલિનાંશ્રેષ્ઠઃ શલ્યો ભ્રાતા મહારથઃ
કુંતીના રક્ષક તો વૃષ્ણિ અને કુંતિભોજ છે; અને માદ્રીના રક્ષક તો બલવાન શલ્ય છે, જે મહાન રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને તેના ભાઈ છે.
ભર્ત્રા તુ મરણં સાર્ધં ફલવન્નાત્ર સંશયઃ। યુવાભ્યાં દુષ્કરં ચૈતદ્વદન્તિ દ્વિજપુઙ્ગવાઃ
પતિ સાથે મૃત્યુ પામવું ફળદાયી છે એમાં કોઈ શંકા નથી, પણ, યુવાનો, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો કહે છે કે એ કામ કરવું બહુ મુશ્કેલ છે.
મૃતે ભર્તરિ સાધ્વી સ્ત્રી બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતા। યમૈશ્ચ નિયમૈઃ પૂતા મનોવાક્કાયજૈઃ શુભા
પતિના અવસાન પછી જે સતી સ્ત્રી બ્રહ્મચર્યના વ્રતને પાળે છે, યમ-નિયમથી, મન, વાણી અને કાયાના શુદ્ધ આચરણથી પવિત્ર બને છે, એ સ્ત્રી શુભ કહેવાય છે.
ભર્તારં ચિન્તયન્તી સા ભર્તારં નિસ્તરેચ્છુભા। તારિતશ્ચાપિ ભર્તા સ્યાદાત્મા પુત્રસ્તથૈવ ચ
પતિનું સ્મરણ કરતી એ શુભ સ્ત્રી પોતાના પતિને પણ ઉદ્ધરાવે છે; એ રીતે પતિ, પોતે અને પુત્ર ત્રણે ઉદ્ધરાય છે.
તસ્માઞ્જીવિતમેવૈતદ્યુવયોર્વિદ્મ શોભનમ્
એથી, તમારે બંને જીવવું જ યોગ્ય છે એમ અમને લાગે છે.
યથા પાણ્ડોસ્તુ નિર્દેશસ્તથા વિપ્રગણસ્ય ચ। આજ્ઞા શિરસિ નિક્ષિપ્તા કરિષ્યામિ ચ તત્તથા
પાંડુ અને બ્રાહ્મણો જે આદેશ આપ્યો છે, એ મારા મસ્તક પર છે અને હું એ પ્રમાણે જ વર્તીશ.
યદાદ્દુર્ભગવન્તોઽપિ તન્મન્યે શોભનં પરમ્। ભર્તુશ્ચ મમ પુત્રાણામાત્મનશ્ચ ન સંશયઃ
અન્યાય કે દુઃખ આવે ત્યારે પણ, મને ખાતરી છે કે આ જ સર્વોત્તમ છે—પતિ માટે, પુત્રો માટે અને મારા માટે—એમાં કોઈ શંકા નથી.
કુન્તી સમર્થા પુત્રાણાં યોગક્ષેમસ્ય ધારણે। અસ્યા હિ ન સમા બુદ્ધ્યા યદ્યપિ સ્યાદરુન્ધતી
કુંતી પોતાના પુત્રોના કલ્યાણ અને સુરક્ષા રાખવામાં સમર્થ છે; બુદ્ધિમાં તો કુંતીની બરાબરી અરુંધતી પણ કરી શકે નહીં.
કુન્ત્યાશ્ચ વૃષ્ણયો નાથાઃ કુન્તિભોજસ્તથૈવ ચ। નાહં ત્વમિવ પુત્રાણાં સમર્થા ધારણે તથા
કુંતીને વૃષ્ણિ અને કુંતિભોજ જેવા રક્ષક છે; પણ હું, તમારી જેમ, બાળકોનું પાલન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતી નથી.
સાઽહં ભર્તારમન્વિષ્યે સંતૃપ્તા નાપિ ભોગતઃ। ભર્તૃલોકસ્ય તુ જ્યેષ્ઠા દેવી મામનુમન્યતામ્
હું પતિની પાછળ જવાનું નક્કી કર્યું છે, કારણ કે ભોગથી સંતોષ નથી થયો; પતિલોકની મુખ્ય રાણી મને અનુમતિ આપે.
ધર્મજ્ઞસ્ય કૃતજ્ઞસ્ય સત્યસન્ધસ્ય ધીમતઃ। પાદૌ પરિચરિષ્યામિ તથાર્યાઽદ્યાનુમન્યતામ્
ધર્મને જાણનારા, ઉપકાર માનનારા, સત્યવંત અને બુદ્ધિશાળી પતિના પગે હું સેવા કરીશ; મહાનારી આજે મને અનુમતિ આપે.