ભીમસેનઃ પઞ્ચદશો બીભત્સુર્વૈ ચતુર્દશઃ। ત્રયોદશાબ્દૌ ચ યમૌ જગ્મતુર્નાગસાહ્વયમ્
ભીમસેન પંદર વર્ષના અને અર્જુન ચૌદ વર્ષના હતા; અને યમદ્વય, તેર વર્ષના વયે હસ્તિનાપુર ગયા.
તત્ર ત્રયોદશાબ્દાનિ ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ સહોષિતાઃ। ષણ્માસાઞ્જાતુષગૃહાન્મુક્તા જાતો ઘટોત્કચઃ
ત્યાં તેઓ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો સાથે તેર વર્ષ સુધી રહ્યા; અને લાકડાંના મહેલમાંથી છ મહિના પછી ઘટોત્કચ જન્મ્યો.
ષણ્માસાનેકચક્રાયાં વર્ષં પાઞ્ચાલકે ગૃહે। ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ સહોષિત્વા પઞ્ચ વર્ષાણિ ભારત
છ મહિના એકચક્રામાં અને એક વર્ષ પંચાલના ઘરમાં રહ્યા; અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો સાથે પાંચ વર્ષ વિતાવ્યા, હે ભારત.
ઇન્દ્રપ્રસ્થે વસન્તસ્તે ત્રીણિ વર્ષાણિ વિંશતિમ્। દ્વાદશાબ્દાનથૈકં ચ બભૂવુર્દ્યૂતનિર્જિતાઃ
પછી ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં ત્રેવીસ વર્ષ વિતાવ્યા; અને પછી જુગારમાં હારીને બાર વર્ષ અને એક વધુ વર્ષ વિતાવ્યું.
ભુક્ત્વા ષટ્ત્રિંશતં રાજન્સાગરાન્તાં વસુન્ધરામ્। માસૈઃ ષડ્ભિર્મહાત્માનઃ સર્વે કૃષ્ણપરાયણાઃ
છત્રીસ વર્ષ સુધી સમુદ્રથી ઘેરાયેલી ધરતી પર રાજ કર્યું; અને પછી બધા મહાન આત્માઓ, કૃષ્ણભક્ત, છ મહિનામાં—
રાજ્યે પરીક્ષિતં સ્થાપ્ય દિષ્ટાં ગતિમવાપ્નુવન્। એવં યુધિષ્ઠિરસ્યાસીદાયુરષ્ટોત્તરં શતમ્
પરીક્ષિતને રાજસિંહાસન પર બેસાડી, તેઓ નિર્ધારિત માર્ગે ગયા; આમ, યુધિષ્ઠિરનું આયુષ્ય એકસો આઠ વર્ષ હતું.
અર્જુનાત્કેશવો જ્યેષ્ઠસ્ત્રિભિર્માસૈર્મહાદ્યુતિઃ। કૃષ્ણાત્સંકર્ષણો જ્યેષ્ઠસ્ત્રિભિર્માસૈર્મહાબલઃ
કેશવ અર્જુનથી ત્રણ મહિના મોટા હતા, અને સંકર્ષણ કૃષ્ણથી ત્રણ મહિના મોટા હતા.
પાણ્ડુઃ પઞ્ચમહાતેજાસ્તાન્પશ્યન્પર્વતે સુતાન્। રેમે સ કાશ્યપયુતઃ પત્નીભ્યાં સુભૃશં તદા
પાંચમો અને તેજસ્વી પાંડુ, પર્વત પર પોતાના પુત્રોને જોઈને, કાશ્યપમુનિ અને પોતાની બંને પત્નીઓ સાથે ખૂબ આનંદમાં રહ્યા.
સુપુષ્પિતવને કાલે પ્રવૃત્તે મધુમાધવે। પૂર્ણે ચતુર્દશે વર્ષે ફલ્ગુનસ્ય ચ ધીમતઃ
જ્યારે વન પુષ્પોથી ખીલી ઉઠ્યું હતું, મધુ અને માધવના વસંતકાળમાં, અને વિવેકી પાંડુના વનવાસના ચૌદ વર્ષ પૂર્ણ થયા,
યસ્મિન્નૃક્ષે સમુત્પન્નઃ પાર્થસ્તસ્ય ચ ધીમતઃ। તસ્મિન્નુત્તરફલ્ગુન્યાં પ્રવૃત્તે સ્વસ્તિવાચને
જેમણે જન્મ લીધો હતો એ જ શુભ નક્ષત્રમાં, વિદ્વાન પార్థના જન્મદિવસે, ઉત્તરફાલ્ગુનીના શુભ પ્રસંગે,
રક્ષણે વિસ્મૃતા કુન્તી વ્યગ્રા બ્રાહ્મણભોજને। પુરોહિતેન સહિતાન્બ્રાહ્મણાન્પર્યવેષયત્
કુંતી બ્રાહ્મણોને અને પુરોહિત સાથે ભોજન કરાવવામાં વ્યસ્ત રહી, એટલે રક્ષણનું ધ્યાન રહી ગયું.
દર્શનીયાંસ્તતઃ પુત્રાન્પાણ્ડુઃ પઞ્ચ મહાવને। તાન્પશ્યન્પર્વતે રમ્યે સ્વબાહુબલમાશ્રિતઃ
પછી પાંડુએ પોતાના બળ પર ભરોસો રાખી, સુંદર પર્વતોમાં પોતાના પાંચ મનમોહક પુત્રોને જોયા.
સુપુષ્પિતવને કાલે કદાચિન્મધુમાધવે। ભૂતસંમોહને રાજા સભાર્યો વ્યચરદ્વનમ્
એક વખત, મધુ અને માધવના પુષ્પભર્યા ઋતુમાં, બધા જીવોને મોહી લે તેવા વનમાં રાજા પોતાની પત્ની સાથે ફરતા હતા.
પલાશૈસ્તિલકૈશ્ચૂતૈશ્ચમ્પકૈઃ પારિભદ્રકૈઃ। અન્યૈશ્ચ બહુભિર્વૃક્ષૈઃ ફલપુષ્પસમૃદ્ધિભિઃ
પલાશ, તિલક, કેરી, ચંપા, પારિભદ્ર અને અનેક ફળ-ફૂલોથી ભરપૂર વૃક્ષો એ વનને શોભાવતું હતું.
જલસ્થાનૈશ્ચ વિવિધૈઃ પદ્મિનીભિશ્ચ શોભિતમ્। પાણ્ડોર્વનં તત્સંપ્રેક્ષ્ય પ્રજજ્ઞે હૃદિ મન્મથઃ
વિવિધ જળાશયો અને咲ી રહેલા કમળોથી શોભાયમાન એ પાંડુનું વન જોઈને, તેમના હૃદયમાં પ્રેમની લાગણી જાગી.
પ્રહૃષ્ટમનસં તત્ર વિચરન્તં યથાઽમરમ્। તં માદ્ર્યનુજગામૈકા વસનં બિભ્રતી શુભમ્
ત્યાં, પાંડુ આનંદથી દેવ જેવો વિહાર કરતા હતા, ત્યારે માત્ર માદ્રી જ સુંદર વસ્ત્રોમાં તેમને અનુસરી રહી હતી.
સમીક્ષમાણઃ સ તુ તાં વયઃસ્થાં તનુવાસસમ્। તસ્ય કામઃ પ્રવૃતે ગહનેઽગ્નિરિવોદ્ગતઃ
પાંડુએ જ્યારે યુવાન અને હલકા વસ્ત્રોમાં માદ્રીને જોયા, ત્યારે એકાંત વનમાં તેમના મનમાં ઇચ્છાની આગ ભભૂકી ઉઠી.
રહસ્યેકાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા રાજા રાજીવલોચનામ્। ન શશાક નિયન્તું તં કામં કામવશીકૃતઃ
એકાંતમાં, કમળ જેવી આંખો ધરાવતા રાજાએ જ્યારે માદ્રીને જોઈ, ત્યારે તેઓ ઇચ્છાના વશ થઈ ગયા અને પોતાને રોકી શક્યા નહીં.
અથ સોઽષ્ટાદશે વર્ષે ઋતૌ માદ્રમલઙ્કૃતામ્। આજુહાવ તતઃ પાણ્ડુઃ પરીતાત્મા યશસ્વિનીમ્
પછી, અઢારમા વર્ષે, યોગ્ય ઋતુમાં, પાંડુએ મનથી મોહાઈને, શૃંગારથી સજ્જ માદ્રીને બોલાવી.
તત એનાં બલાદ્રાજા નિજગ્રાહ રહોગતામ્। વાર્યમાણસ્તયા દેવ્યા વિસ્ફુરન્ત્યા યથાબલમ્
પછી, એકાંતમાં, રાજાએ બળજબરીથી માદ્રીને પકડી લીધી, ત્યારે રાણી પોતાની શક્તિએ જેટલું શક્ય હતું તેટલું વિરોધ કરતી રહી.
સ તુ કામપરીતાત્મા તં શાપં નાન્વબુધ્યત। માદ્રીં મૈથુનધર્મેણ સોઽન્વગચ્છદ્બલાદિવ
ઇચ્છાથી ઘેરાયેલા પાંડુને શાપ યાદ રહ્યો નહીં, અને તેઓ માદ્રી સાથે મિલન કરવા લાગ્યા, જાણે કોઈ બળજબરીથી કરાવી રહ્યો હોય.
જીવિતાન્તાય કૌરવ્ય મન્મથસ્ય વશં ગતઃ। શાપજં ભયમુત્સૃજ્ય વિધિના સંપ્રચોદિતઃ
કૌરવ, મનમાં કામના છવાઈ, શાપના ભયને ભૂલી, વિધિના પ્રેરણે, પાંડુ પોતાનું જીવન અંત તરફ લઈ ગયા.
તસ્ય કામાત્મનો બુદ્ધિઃ સાક્ષાત્કાલેન મોહિતા। સંપ્રમથ્યેન્દ્રિયગ્રામં પ્રનષ્ટા સહ ચેતસા
પાંડુનું મન ઇચ્છાથી ઘેરાઈ અને સમયના પ્રભાવે મોહાઈ ગયું, તેમનાં ઇન્દ્રિયો અને ચેતના પણ કાબૂ બહાર થઈ ગઈ.
સ તયા સહ સંગમ્ય ભાર્યયા કુરુનન્દનઃ। પાણ્ડુઃ પરમધર્માત્મા યુયુજે કાલધર્મણા
એ રીતે, પાંડુ જે સર્વધર્મ પરાયણ હતા, પોતાના પત્ની માદ્રી સાથે મિલન કરીને, હે કુરુવંશના આનંદ, સમયના નિયમમાં બંધાઈ ગયા.
તતો માદ્રી સમાલિઙ્ગ્ય રાજાનં ગતચેતસમ્। મુમોચ દુઃખજં શબ્દં પુનઃ પુનરતીવ હિ
પછી માદ્રી, રાજાને જેમની ચેતના જતી રહી હતી એમ ભેટી, ખૂબ દુઃખથી વારંવાર રડવા લાગી.
સહ પુત્રૈસ્તતઃ કુન્તી માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ। આજગ્મુઃ સહિતાસ્તત્ર યત્ર રાજા તથાગતઃ
પછી, કુંતી પોતાના પુત્રો અને માદ્રીના બંને પુત્રો સાથે ત્યાં આવી, જ્યાં રાજા એ રીતે પડ્યા હતા.
તતો માદ્ર્યબ્રવીદ્રાજન્નાર્તા કુન્તીમિદં વચઃ। એકૈવ ત્વમિહાગચ્છ તિષ્ઠન્ત્વત્રૈવ દારકાઃ
ત્યારબાદ, દુઃખી માદ્રીએ કુંતીને કહ્યું: 'તમે એકલી જ અહીંથી જાવ, બાળકો અહીં જ રહેવા દો.'
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાસ્તત્રૈવાધાય દરકાન્। હતા।હમિતિ વિક્રુશ્ચ સહસૈવાજગામ સા
માદ્રીના આ શબ્દો સાંભળીને, કુંતીએ બાળકોને ત્યાં જ મૂકી દીધા, 'હું તો હવે બળી ગઈ!' એમ રડી ઉઠી અને તરત જ ચાલતી થઈ.
દૃષ્ટ્વા પાણ્ડું ચ માદ્રીં ચ શયાનૌ ધરણીતલે। કુન્તી શોકપરીતાઙ્ગી વિલલાપ સુદુઃખિતા
પાંડુ અને માદ્રીને જમીન પર પડેલા જોઈ, કુંતી દુઃખથી ભરાઈ ગઈ અને ખૂબ રડવા લાગી.
રક્ષ્યમાણો મયા નિત્યં વીરઃ સતતમાત્મવાન્। કથં ત્વામત્યતિક્રાન્તઃ શાપં જાનન્વનૌકસઃ
હું તો હંમેશા તારી રક્ષા કરતી હતી, હે ધીરજવાન, પછી પણ તું શાપ જાણતાં એ હદ કેવી રીતે લાંઘી, જંગલમાં રહેતાં?