નિગૂઢનિશ્ચયં ધર્મે યં તં દુર્વાસસં વિદુઃ। તમહં સંશિતાત્માનં સર્વયત્નૈરતોષયમ્
જે બ્રાહ્મણનું ધર્મમાં મન શું છે તે કોઈ સમજી ન શકે, એ દુર્વાસા તરીકે ઓળખાતા હતા. મેં તેમને સર્વશક્તિથી પ્રસન્ન કર્યા, કારણ કે તેઓ પ્રતિજ્ઞામાં અડગ હતા.
સ મેઽભિચારસંયુક્તમાચષ્ટ ભગવાન્વરમ્। મન્ત્રં ત્વિમં ચ મે પ્રાદાદબ્રવીચ્ચૈવ મામિદમ્
પછી એ મહાન પુરુષે મને એક વિશેષ વરદાન આપ્યું, અને એ મંત્ર પણ આપ્યો, અને મને આ શબ્દો કહ્યા.
યં યં દેવં ત્વમેતેન મન્ત્રેણાવાહયિષ્યસિ। અકામો વા સકામો વા વશં તે સમુપૈષ્યતિ
તમે આ મંત્રથી જે દેવતાને બોલાવશો, ઈચ્છાથી કે અનિચ્છાથી, એ દેવતા તમારો વશમાં આવી જશે.
તસ્ય તસ્ય પ્રસાદાત્તે રાજ્ઞિ પુત્રો ભવિષ્યતિ। ઇત્યુક્તાઽહં તદા તેન પિતૃવેશ્મનિ ભારત
એ દેવતાની કૃપાથી, હે રાજા, તમને પુત્ર પ્રાપ્ત થશે—એવું તેમણે મારા પિતાના ઘરમાં મને કહ્યું હતું, હે ભરતવંશી.
બ્રાહ્મણસ્ય વચસ્તથ્યં તસ્ય કાલોઽયમાગતઃ। અનુજ્ઞાતા ત્વયા દેવમાહ્વયેયમહં નૃપ
બ્રાહ્મણના શબ્દો સાચા છે અને હવે એ સમય આવી ગયો છે. તમારી મંજૂરીથી, હે રાજા, હું દેવતાને બોલાવીશ.
યાં મે વિદ્યાં મહારાજ અદદાત્સ મહાયશાઃ। તયાઽઽહૂતઃ સુરઃ પુત્રં પ્રદાસ્યતિ સુરોપમમ્। અનપત્યકૃતં યસ્તે શોકં વીર વિનેષ્યતિ
એ મહાન યશસ્વી પુરુષે મને જે વિદ્યા આપી હતી, હે મહારાજા, એ વિદ્યા વડે જ્યારે દેવતાને બોલાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે દેવતા દેવતાજેવો પુત્ર આપે છે અને તમારી સંતાનની ચિંતાનો અંત લાવે છે, હે વીર.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાણામાદિતઃ કથિતં ત્વયા। ઋષેઃ પ્રસાદાત્તુ શતં ન ચ કન્યા પ્રકીર્તિતા
તમે પહેલેથી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની વાત કરી છે—ઋષિની કૃપાથી સો પુત્રો થયા, પણ દીકરીની વાત તો આવી જ નથી.
વૈશ્યાપુત્રો યુયુત્સુશ્ચ કન્યા ચૈકા શતાધિકા। ગાન્ધારરાજદુહિતા શતપુત્રેતિ ચાનઘ
વૈશ્યાપુત્ર યુયુત્સુ અને એક દીકરી, એટલે સોથી વધુ. એ દીકરી ગાંધારના રાજાની હતી, જેને 'સોપુત્રોની માતા' પણ કહેવામાં આવે છે, હે નિર્દોષ.
ઉક્તા મહર્ષિણા તેન વ્યાસેનામિતતેજસા। કથં ત્વિદાનીં ભગવન્કન્યાં ત્વં તુ બ્રવીષિ મે
મહાન ઋષિ વ્યાસે આ વાત કહી હતી, પણ હવે, હે ભગવન, તમે મને દીકરી વિશે કહો છો—આ કેવી રીતે થયું?
યદિ ભાગશતં પેશી કૃતા તેન મહર્ષિણા। ન પ્રજાસ્યતિ ચેદ્ભૂયઃ સૌબલેયી કથંચન
જો મહર્ષીએ એ માંસના પિંડના સો ભાગ કર્યા અને વધુ કોઈ જન્મવાનું નક્કી ન હતું, તો પછી સૌબલની દીકરી કેવી રીતે જન્મી?
કથં તુ સંભવસ્તસ્યા દુઃશલાયા વદસ્વ મે। યથાવદિહ વિપ્રર્ષે પરં મેઽત્ર કુતૂહલમ્
મને સાચી રીતે કહો કે દુઃશલા કેવી રીતે જન્મી? હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આ વિષયમાં મને ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે.
સાધ્વયં પ્રશ્ન ઉદ્દિષ્ટઃ પાણ્ડવેય બ્રવીમિ તે। તાં માંસપેશીં ભગવાન્સ્વયમેવ મહાતપાઃ
હે પાંડુપુત્ર, તમારો પ્રશ્ન યોગ્ય છે, હું તમને કહું છું. એ મહાન તપસ્વીએ પોતે એ માંસના પિંડને વહેંચી દીધો હતો.
શીતાભિરદ્ભિરાસિચ્ય ભાગં ભાગમકલ્પયત્। યો યથા કલ્પિતો ભાગસ્તંત ધાત્ર્યા તથા નૃપ
ઠંડા પાણીથી છાંટીને, એ પિંડને સમાન ભાગોમાં વહેંચી દીધા અને દરેક ભાગ ધાયને આપ્યા, હે રાજા.
ઘૃતપૂર્ણેષુ કુણ્ડેષુ એકૈકં પ્રાક્ષિપત્તદા। એતસ્મિન્નન્તરે સાધ્વી ગાન્ધારી સુદૃઢવ્રતા
પછી દરેક ભાગને ઘીથી ભરેલા અલગ અલગ પાત્રમાં મૂકવામાં આવ્યા. એ જ સમયે, ગાંધારી, જે પ્રતિજ્ઞામાં દૃઢ હતી—
દુહિતુઃ સ્નેહસંયોગમનુધ્યાય વરાઙ્ગના। `નાબ્રવીત્તમૃષિં કિંચિદ્ગૌરવાચ્ચ યશસ્વિની।' મનસા ચિન્તયદ્દેવી એતત્પુત્રશતં મમ
પોતાની દીકરી માટેના પ્રેમનો વિચાર કરતી એ મહાન સ્ત્રીએ ઋષિને માનથી કંઈ કહ્યું નહીં, પણ મનમાં રાણી વિચારી રહી: 'મને સો પુત્રો મળે.'
ભવિષ્યતિ ન સંદેહો ન બ્રવીત્યન્યથા મુનિઃ। મમેયં પરમા તુષ્ટિર્દુહિતા મે ભવેદ્યદિ
આ નિશ્ચિત છે કે આવું થશે, ઋષિ ક્યારેય ખોટું બોલતા નથી. પણ મને સૌથી વધુ આનંદ તો ત્યારે મળશે જ્યારે મારી પાસે એક દીકરી પણ થશે.
એકા શતાધિકા બાલા ભવિષ્યતિ કનીયસી। તતો દૌહિત્રજાલ્લોકાદબાહ્યોઽસૌ પતિર્મમ
એક એવી દીકરી જન્મે છે, જે એના ભાઈઓ કરતાં સો વર્ષ નાની હશે. એ દીકરીના પુત્ર દ્વારા મારી વંશ પરલોક સુધી ચાલતો રહેશે; એ મારા ઘરનો જ જમાઈ હશે, કોઈ પરકિયો નહીં.
અધિકા કિલ નારીણાં પ્રીતિર્જામાતૃજા ભવેત્। યદિ નામ મમાપિ સ્યાદ્દુહિતૈકા શતાધિકા
કહવામાં આવે છે કે સ્ત્રીને પોતાના દીકરીના જમાઈ માટે વિશેષ પ્રેમ હોય છે; કાશ મને પણ એવી એક દીકરી મળે, જે મારા સો પુત્રોથી નાની હોય.
કૃતકૃત્યા ભવેયં વૈ પુત્રદૌહિત્રસંવૃતા। યદિ સત્યં તપસ્તપ્તં દત્તં વાઽપ્યથવા હુતમ્
જો મારા તપ, દાન કે હવન સાચા અને સફળ થયા હોય, તો પુત્ર અને દૌહિત્રોથી ઘેરાઈને હું પૂર્ણ સુખી થઈ જઉં.
ગુરવસ્તોષિતા વાપિ તથાઽસ્તુ દુહિતા મમ। એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ સ્વયમ્
કે પછી મેં મારા વડીલોને પ્રસન્ન કર્યા હોય, તો પણ એ જ થાય — મને દીકરી મળે.
વ્યભજત્સ તદા પેશીં ભગવાનૃષિસત્તમઃ। `ગણ્યમાનેષુ કુણ્ડેષુ શતે પૂર્ણે મહાત્મના
એ સમયે કૃષ્ણ દ્વૈપાયન મહર્ષીએ પોતે જ એ માંસપિંડને વિભાજિત કરી, અને મહાન આત્માએ એક એક કરીને સો ભાગ કુંડમાં મૂકી દીધા.
અભવચ્ચાપરં ખણ્ડં વામહસ્તે તદા કિલ।' ગણયિત્વા શતં પૂર્ણમંશાનામાહ સૌબલીમ્
પછી એમના ડાબા હાથમાં એક ભાગ વધુ બચી ગયો; સો પૂર્ણ ભાગ ગણ્યા પછી, તેમણે સુબલની દીકરીને કહ્યું.
પૂર્ણં પુત્રશતં ત્વેતન્ન મિથ્યા વાગુદાહૃતા। દૈવયોગાચ્ચ ભાગૈકઃ પરિશિષ્ટઃ શતાત્પરઃ
"તને પૂરા સો પુત્ર મળશે; આ વચન ખોટું નથી. દૈવી ઈચ્છાથી એક ભાગ વધુ રહ્યો છે, જે સોથી અલગ છે."
એષા તે સુભગા કન્યા ભવિષ્યતિ યતેપ્સિતા
"આ શુભ દીકરી તારી ઈચ્છા પ્રમાણે તને મળશે."
તં ચાપિ પ્રાક્ષિપત્તત્ર કન્યાભાગં તપોધનઃ। `સંભૂતા ચૈવ કાલેન સર્વેષાં ચ યવીયસી
પછી તે તપસ્વીએ એ દીકરીનો ભાગ પણ ત્યાં મૂકી દીધો; અને સમય આવતાં, એ બધામાં સૌથી નાની દીકરી જન્મી.
ઐતત્તે કથિતં રાજન્દુઃશલાજન્મ ભારત। બ્રૂહિ રાજેન્દ્ર કિં ભૂયો વર્તયિષ્યામિ તેઽનઘ
હે ભારત, હું તને દુઃશલા જન્મની વાત કહી દીધી. હવે, હે રાજેન્દ્ર, તને જે વધુ સાંભળવું હોય એ કહેજે, હું તને કહું છું, હે નિર્દોષ.
જ્યેષ્ઠાઽનુજ્યેષ્ઠતાં તેષાં નામાનિ ચ પૃથક્પૃથક્। ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાણામાનુપૂર્વ્યાત્પ્રકીર્તય
હવે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના મોટાપણું અને નામો એક પછી એક ક્રમવાર કહો.
દુર્યોધનો યુયુત્સુશ્ચ રાજન્દુઃશાસનસ્તથા। દુઃસહો દુઃશલશ્ચૈવ જલસન્ધઃ સમઃ સહઃ
દુર્યોધન, યુયુત્સુ, દુઃશાસન, દુઃસહ, દુઃશલ, જલસંધ, સમ, અને સહ;
વિન્દાનુવિન્દૌ દુર્ધર્ષઃ સુબાહુર્દુષ્પ્રધર્ષણઃ। દુર્મર્ષણો દુર્મુખશ્ચ દુષ્કર્ણઃ કર્ણ એવ ચ
વિંદ, અનુવિંદ, દુર્દર્શ, સુબાહુ, દુષ્પ્રધર્ષણ, દુર્મર્ષણ, દુર્મુખ, દુષ્કર્ણ અને કર્ણ;
વિવિંશતિર્વિકર્ણશ્ચ શલઃ સત્વઃ સુલોચનઃ। ચિત્રોપચિત્રૌ ચિત્રાક્ષશ્ચારુચિત્રઃ શરાસનઃ
વિવિંશતિ, વિકર્ણ, શલ, સત્વ, સુલોચન, ચિત્રોપચિત્ર, ચિત્રાક્ષ, ચારુચિત્ર અને શરાસન;