ઇમે વૈ બન્ધુદાયાદાઃ ષટ્ પુત્રા ધર્મદર્શને। ષડેવાબન્ધુદાયાદાઃ પુત્રાસ્તાઞ્છૃણુ મે પૃથે
પૃથા, આ છ પુત્રો ધર્મ પ્રમાણે સગાં અને વારસદાર ગણાય છે; અને છ એવા છે જે સગાં કે વારસદાર નથી—મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળ.
સ્વયંજાતઃ પ્રણીતશ્ચ પરિક્રીતશ્ચ યઃ સુતઃ। પૌનર્ભવશ્ચ કાનીનઃ સ્વૈરિણ્યાં યશ્ચ જાયતે
જે પુત્ર પોતે જન્મે, નિમણૂકથી મળે, ખરીદવામાં આવે, પુનર્વિવાહિત સ્ત્રીમાંથી જન્મે, કુંવારી સ્ત્રીમાંથી થાય, કે પોતાની ઈચ્છાથી ચાલતી સ્ત્રીમાંથી જન્મે—આ પ્રકારના પુત્રો છે.
દત્તઃ ક્રીતઃ કૃત્રિમશ્ચ ઉપગચ્છેત્સ્વયં ચ યઃ। સહોઢો જ્ઞાતિરેતાશ્ચ હીનયોનિધૃતશ્ચ યઃ
જે પુત્ર દાનમાં મળે, ખરીદવામાં આવે, બનાવટનો હોય, પોતે આવે, સાથે ઉછેરવામાં આવે, સગાં હોય, કે નીચી જાતિમાંથી જન્મે—આ પણ ઓળખાય છે.
પૂર્વપૂર્વતમાભાવં મત્ત્વા લિપ્સેત વૈ સુતમ્। ઉત્તમાદ્દેવરાત્પુંસઃ કાઙ્ક્ષન્તે પુત્રમાપદિ
પહેલા કે વધુ યોગ્ય પુત્ર ન હોય ત્યારે, માણસ પુત્ર મેળવવાની ઈચ્છા કરે છે; મુશ્કેલીમાં, તેઓ ભાઈ-પતિ કે શ્રેષ્ઠ પુરુષ પાસેથી પુત્ર ઈચ્છે છે.
અપત્યં ધર્મફલદં શ્રેષ્ઠં વિન્દન્તિ માનવાઃ। આત્મશુક્રાદપિ પૃથે મનુઃ સ્વાયંભુવોઽબ્રવીત્
માણસો શ્રેષ્ઠ અને ધર્મફળ આપનાર સંતાન પોતાના જ વંશમાંથી મેળવે છે, પૃથા; સ્વાયંભુવ મનુએ પણ એવું કહ્યું છે.
તસ્માત્પ્રહેષ્યામ્યદ્ય ત્વાં હીનઃ પ્રજનનાત્સ્વયમ્
એથી, કારણ કે હું પોતે સંતાનથી વંચિત છું, આજે તને પ્રેરણા આપીશ.
સદૃશાચ્છ્રેયસો વા ત્વં વિદ્ધ્યપત્યં યશસ્વિનિ। શૃણુ કુન્તિ કથામેતાં શારદણ્ડાયિનીં પ્રતિ
યશસ્વિ, સમાન કે શ્રેષ્ઠ પુરુષ પાસેથી સંતાન મેળવવું શ્રેષ્ઠ છે—કુંતી, હવે શારદાંડાયિની વિશેની આ વાર્તા સાંભળ.
યા હિ તે ભગિની સાધ્વી શ્રુતસેના યશસ્વિની। અવાહ તાં તુ કૈકેયઃ શારદાણ્ડાયનિર્મહાન્
તારી ધર્મનિષ્ઠા બહેન, પ્રસિદ્ધ શ્રુતસેના, મહાન કૈકેય અને યશસ્વી શારદાંડાયનાએ લગ્ન કર્યા હતા.
સા વીરપત્ની ગુરુણા નિયુક્તા પુત્રજન્મનિ। પુષ્પેણ પ્રયતા સ્નાતા નિશિ કુન્તિ ચતુષ્પથે
એ વીરપત્ની, પુત્રપ્રાપ્તિ માટે ગુરુએ કહ્યુ પછી, શ્રદ્ધાથી રાત્રે ચોરાસ્તા પર સ્નાન કરી હતી, કુંતી.
વરયિત્વા દ્વિજં સિદ્ધં હુત્વા પુંસવનેઽનલમ્। કર્મણ્યવસિતે તસ્મિન્સા તેનૈવ સહાવસત્
પછી તેણે વિદ્વાન અને સિદ્ધ બ્રાહ્મણ પસંદ કર્યો, પુત્રપ્રાપ્તિ માટે અગ્નિહોમ કર્યો, અને કર્મ પૂર્ણ થયા પછી એ સાથે રહી.
તત્ર ત્રીઞ્જનયામાસ દુર્જયાદીન્મહારથાન્। તથા ત્વમપિ કલ્યાણિ બ્રાહ્મણાત્તપસાધિકાત્। મન્નિયોગાદ્યત ક્ષિપ્રમપત્યોત્પાદનં પ્રતિ
ત્યાં તેણે દુર્જય અને બીજા બે મહાન રથીઓ જન્માવ્યા; એ જ રીતે, કલ્યાણી, તું પણ મારા કહેવા પ્રમાણે, તપસ્વી બ્રાહ્મણ પાસેથી ઝડપથી સંતાન મેળવવાનો પ્રયાસ કર.
એવમુક્તા મહારાજ કુન્તી પાણ્ડુમભાષત। કુરૂણામૃષભં વીરં તદા ભૂમિપતિં પતિમ્
આ રીતે સંભળ્યા પછી, મહારાજા, કુંતીએ પોતાના પતિ, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ અને વીર પાંડુને કહ્યું.
ન મામર્હસિ ધર્મજ્ઞ વક્તુમેવં કથંચન। ધર્મપત્નીમભિરતાં ત્વયિ રાજીવલોચને
ધર્મને જાણનારા, તમે મને આવી રીતે કદી બોલવું જ નહિ; હું તો તમારી ધર્મપત્ની છું અને તમામાં મનથી રમી રહી છું, કમળની આંખવાળા.
ત્વમેવ તુ મહાબાહો મય્યપત્યાનિ ભારત। વીર વીર્યોપપન્નાનિ ધર્મતો જનયિષ્યસિ
મહાબાહુ ભારત, તમે પોતે જ મારા ગર્ભે ધર્મથી, વીર અને શક્તિશાળી પુત્રો ઉત્પન્ન કરશો.
સ્વર્ગં મનુજશાર્દૂલ ગચ્છેયં સહિતા ત્વયા। અપત્યાય ચ માં ગચ્છ ત્વમેવ કુરુનન્દન
મનુષ્યશાર્દૂલ, હું તો તમારી સાથે સ્વર્ગ જવા માંગું છું; સંતાન માટે પણ, હે કુરુનંદન, તમે જ મારી પાસે આવો.
ન હ્યહં મનસાપ્યન્યં ગચ્છેયં ત્વદૃતે નરમ્। ત્વત્તઃ પ્રતિ વિશિષ્ટશ્ચ કોઽન્યોઽસ્તિ ભુવિ માનવઃ
હું તો મનથી પણ તમારે સિવાય બીજાં કોઈ પુરુષ પાસે જઇ શકી નહિ; પૃથ્વી પર તમાથી શ્રેષ્ઠ બીજો માનવ કોણ છે?
ઇમાં ચ તાવદ્ધર્માત્મન્પૌરાણીં શૃણુ મે કથામ્। પરિશ્રુતાં વિશાલાક્ષ કીર્તયિષ્યામિ યામહમ્
હવે, ધર્માત્મા, મારી પાસેની આ પ્રાચીન અને પ્રસિદ્ધ ધર્મકથા સાંભળો, વિશાળ નેત્રવાળા, હું એ કહું છું.
વ્યુષઇતાશ્વ ઇતિ ખ્યાતો બભૂવ કિલ પાર્થિવઃ। પુરા પરમધર્મિષ્ઠઃ પૂરોર્વંશવિવર્ધનઃ
એક વખત વ્યુષિતાશ્વ નામનો રાજા હતો, જે પરમ ધર્મનિષ્ઠ અને પુરુ વંશને વધારનાર તરીકે પ્રસિદ્ધ હતો.
તસ્મિંશ્ચ યજમાને વૈ ધર્માત્મનિ મહાભુજે। ઉપાગમંસ્તતો દેવાઃ સેન્દ્રા દેવર્ષિભિઃ સહ
જ્યારે તે ધર્મનિષ્ઠ અને બળવાન યજમાન યજ્ઞ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે દેવતાઓ, ઇન્દ્ર અને દેવઋષિઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
અમાદ્યદિન્દ્રઃ સોમેન દક્ષિણાભિર્દ્વિજાતયઃ। વ્યુષિતાશ્વસ્ય રાજર્ષેસ્તતો યજ્ઞે મહાત્મનઃ
ઇન્દ્રે સોમપાન કરીને આનંદ માણ્યો અને દ્વિજોએ દક્ષિણાઓ મેળવી, મહાન આત્માવાળા વ્યુષિતાશ્વના યજ્ઞમાં.
દેવા બ્રહ્મર્ષયશ્ચૈવ ચક્રુઃ કર્મ સ્વયં તદા। વ્યુષિતાશ્વસ્તતો રાજન્નતિ મર્ત્યાન્વ્યરોચત
પછી દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણ ઋષિઓએ પોતે જ યજ્ઞકર્મ કર્યું; રાજા વ્યુષિતાશ્વ માનવો કરતાં વધુ તેજસ્વી જણાયા.
સર્વભૂતાન્પ્રતિ યથા તપનઃ શિશિરાત્યયે। સ વિજિત્ય ગૃહીત્વા ચ નૃપતીન્રાજસત્તમઃ
જેમ શિયાળાની ઋતુ પછી સૂર્ય બધા જીવોથી વધુ તેજ આપે છે, તેમ એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ બીજા રાજાઓને જીત્યા અને વશમાં લીધા.
પ્રાચ્યાનુદિચ્યાન્પાશ્ચાત્યાન્દાક્ષિણાત્યાનકાલયત્। અશ્વમેધે મહાયજ્ઞે વ્યુષિતાશ્વઃ પ્રતાપવાન્
પ્રતાપી વ્યુષિતાશ્વે મહાયજ્ઞ અશ્વમેધમાં પૂર્વ, ઉત્તર, પશ્ચિમ અને દક્ષિણના રાજાઓને વશમાં કર્યા.
બભૂવ સ હિ રાજેન્દ્રો દશનાગબલાન્વિતઃ। અપ્યત્ર ગાથાં ગાયન્તિ યે પુરાણવિદો જનાઃ
એ રાજા, દસ હાથી જેટલી તાકાત ધરાવતા, ખૂબ પ્રસિદ્ધ થયા; અને પુરાણ જાણનારા લોકો આજે પણ તેમની મહિમા ગાય છે.
વ્યુષિતાશ્વે યશોવૃદ્ધે મનુષ્યેન્દ્રે કુરૂત્તમ। વ્યુષિતાશ્વઃ સમુદ્રાન્તાં વિજિત્યેમાં વસુન્ધરામ્
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, જ્યારે વ્યુષિતાશ્વનું યશ વધ્યું, ત્યારે તેણે સમુદ્રની સીમા સુધી આખી ધરતી જીત લીધી.
અપાલયત્સર્વવર્ણાન્પિતા પુત્રાનિવૌરસાન્। યજમાનો મહાયજ્ઞૈર્બ્રાહ્મણેભ્યો ધનં દદૌ
એ યજમાન રાજાએ બધા વર્ણના લોકોની રક્ષા પિતાએ પોતાના પુત્રોની કરે તેમ કરી; અને મહાયજ્ઞો દ્વારા બ્રાહ્મણોને ધન આપ્યું.
અનન્તરત્નાન્યાદાય સ જહાર મહાક્રતૂન્। સુષાવ ચ બહૂન્સોમાન્સોમસંસ્થાસ્તતાન ચ
એણે અનેક અમૂલ્ય રત્નો મેળવ્યા અને મહાન યજ્ઞો કર્યા; ઘણો સોમ રસ કાઢ્યો અને અનેક સોમયજ્ઞો સ્થાપ્યા.
આસીત્કાક્ષીવતી ચાસ્ય ભાર્યા પરમસંમતા। ભદ્રા નામ મનુષ્યેન્દ્ર રૂપેણાસદૃશી ભુવિ
કાક્ષીવતી નામની, સર્વેમાં માન્ય અને ભદ્રા નામની તેની પત્ની હતી, જે રૂપમાં ધરતી પર બેઉપમ હતી.
કામયામાસતુસ્તૌ ચ પરસ્પરમિતિ શ્રુતમ્। સ તસ્યાં કામસંપન્નો યક્ષ્મણા સમપદ્યત
કહેવામાં આવે છે કે એ બંનેએ એકબીજાની ઇચ્છા રાખી; અને જ્યારે તે પોતાની પત્ની સાથે પ્રેમથી તૃપ્ત થયો, ત્યારે તેને રોગ લાગ્યો.
તેનાચિરેણ કાલેન જગામાસ્તમિવાંશુમાન્। તસ્મિન્પ્રેતે મનુષ્યેન્દ્રે ભાર્યાઽસ્ય ભૃશદુઃખિતા
થોડા જ સમયમાં, જેમ સૂર્ય અસ્ત જાય છે તેમ, એ રાજા વિદાય પામ્યા; અને પતિના અવસાનથી તેની પત્ની ખૂબ દુઃખી થઈ.