યે પુરા કુરુરાષ્ટ્રાણિ જહ્રુઃ કુરુધનાનિ ચ। તે નાગપુરસિંહેન પાણ્ડુના કરદીકૃતાઃ
જે લોકોએ પહેલાં કુરુરાજ્ય અને ધન સંપત્તિ કબજે કરી હતી, તેમને પાંડુએ, નાગપુરના સિંહે, કરદારો બનાવી દીધા.
ઇત્યભાષન્ત રાજાનો રાજામાત્યાશ્ચ સઙ્ગતાઃ। પ્રતીતમનસો હૃષ્ટાઃ પૌરજાનપદૈઃ સહ
રાજાઓ અને મંત્રીઓએ, શહેર અને ગામના લોકોએ આનંદ અને વિશ્વાસથી એમ કહ્યું.
પ્રત્યુદ્યયુશ્ચ તં પ્રાપ્તં સર્વે ભીષ્મપુરોગમાઃ। તે નદૂરમિવાધ્વાનં ગત્વા નાગપુરાલયાઃ
ભીષ્મને આગળ રાખીને બધા પાંડુના આવકાર માટે ગયા, અને નાગપુરના રહેવાસીઓએ લાંબો રસ્તો પસાર કરીને તેને મળ્યા.
આવૃતં દદૃશુર્હૃષ્ટા લોકં બહુવિધૈર્ધનૈઃ। નાનાયાનસમાનીતૈ રત્નૈરુચ્ચાવચૈસ્તદા
તેઓએ જુદા-જુદા વાહનોમાં લાવેલા અનેક પ્રકારના ધન અને ઊંચા-નીચા રત્નોથી ભરેલી ધરતીને આનંદથી જોઈ.
હસ્ત્યશ્વરથરત્નૈશ્ચ ગોભિરુષ્ટ્રૈસ્તથાઽઽવિભિઃ। નાન્તં દદૃશુરાસાદ્ય ભીષ્મેણ સહ કૌરવાઃ
હાથી, ઘોડા, રથ, ગાય, ઊંટ અને ધોળિયા જેવા રત્નોથી ભરેલી સંપત્તિ જોઈ, ભીષ્મ સાથે કૌરવોને તેનો અંત જ ન દેખાયો.
સોઽભિવાદ્ય પિતુઃ પાદૌ કૌસલ્યાનન્દવર્ધનઃ। યથાઽર્હં માનયામાસ પૌરજાનપદાનપિ
કૌશલ્યાના આનંદમાં વધારો લાવનાર પાંડુએ પિતાના પગે વંદન કર્યું અને શહેર તથા ગામના લોકોને યથાયોગ્ય સન્માન આપ્યો.
પ્રમૃદ્ય પરરાષ્ટ્રાણિ કૃતાર્થં પુનરાગતમ્। પુત્રમાશ્લિષ્ય ભીષ્મસ્તુ હર્ષાદશ્રૂણ્યવર્તયત્
પરરાજ્યોને જીત્યા પછી અને પોતાનું કાર્ય પૂરૂં કરીને, ભીષ્મ આનંદથી પોતાના પુત્રને ભેટ્યો અને ખુશીથી આંખોમાંથી આંસુ વહાવી દીધા.
સ તૂર્યશતશઙ્ખાનાં ભેરીણાં ચ મહાસ્વનૈઃ। હર્ષયન્સર્વશઃ પૌરાન્વિવેશ ગજસાહ્વયમ્
પછી, સૈંકડો તુરી, શંખ અને ભેરીના ગર્જનાથી આખા શહેરમાં આનંદ ફેલાયો અને ભીષ્મ ગજાસાહ્વયમાં પ્રવેશ્યા.
ધૃતરાષ્ટ્રાભ્યનુજ્ઞાતઃ સ્વબાહુવિજિતં ધનમ્। ભીષ્માય સત્યવત્યૈ ચ માત્રે ચોપજહાર સઃ
ધૃતરાષ્ટ્રની પરવાનગીથી, પાંડુએ પોતાના બળથી મેળવેલું ધન ભીષ્મ, સત્યવતી અને પોતાની માતાને અર્પણ કર્યું.
વિદુરાય ચ વૈ પાણ્ડુઃ પ્રેષયામાસ તદ્ધનમ્। સુહૃદશ્ચાપિ ધર્માત્મા ધનેન સમતર્પયત્
પાંડુએ એ ધન વિદુરને પણ મોકલ્યું અને ધર્મનિષ્ઠ પાંડુએ પોતાના મિત્રોનું પણ ધનથી સંતોષ કર્યું.
તતઃ સત્યવતીં ભીષ્મં કૌસલ્યાં ચ યશસ્વિનીમ્। શુભૈઃ પાણ્ડુર્જિતૈરર્થૈસ્તોષયામાસ ભારત
પછી, પાંડુએ જીતેલા સુંદર ખજાનાથી સત્યવતી, ભીષ્મ અને યશસ્વિ કૌશલ્યાને પ્રસન્ન કર્યા.
નનન્દ માતા કૌસલ્યા તમપ્રતિમતેજસમ્। જયન્તમિવ પૌલોમી પરિષ્વજ્ય નર્ષભમ્
કૌશલ્યા પોતાની અપાર તેજસ્વી પુત્રને ભેટી, તેને હર્ષથી વળગી પડી અને એ રીતે આનંદિત થઈ ગઈ જેમ પૌલોમીએ વિજયી ઇન્દ્રને ભેટી હોય.
તસ્ય વીરસ્ય વિક્રાન્તૈઃ સહસ્રશતદક્ષિણૈઃ। અશ્વમેધશતૈરીજે ધૃતરાષ્ટ્રો મહામખૈઃ
પાંડુના પરાક્રમ અને વિશાળ દાનથી, ધૃતરાષ્ટ્રે હજારો ઘોડા યજ્ઞો જેવા મહાન યજ્ઞો કર્યા.
સંપ્રયુક્તસ્તુ કુન્ત્યા ચ માદ્ર્યા ચ ભરતર્ષભ। જિતતન્દ્રીસ્તદા પાણ્ડુર્બભૂવ વનગોચરઃ
કુંતી અને માદ્રી સાથે, પાંડુ સતત જાગૃત રહીને વનમાં વસવાટ કરવા લાગ્યા.
હિત્વા પ્રાસાદનિલયં શુભાનિ શયનાનિ ચ। અરણ્યનિત્યઃ સતતં બભૂવ મૃગયાપરઃ
પાંડુએ મહેલ અને આરામદાયક શયન છોડીને, હંમેશા જંગલમાં રહીને શિકારમાં મન લગાવ્યું.
સ ચરન્દક્ષિણં પાર્શ્વં રમ્યં હિમવતો ગિરઃ। ઉવાસ ગિરિપૃષ્ઠેષુ મહાશાલવનેષુ ચ
પાંડુ સુંદર હિમાલયના દક્ષિણ ભાગમાં ફરતા, પર્વતોની ધાર અને વિશાળ સાલવનમાં રહેતા હતા.
રરાજ કુન્ત્યા માદ્ર્યા ચ પાણ્ડુઃ સહ વને ચરન્। કરેણ્વોરિવ મધ્યસ્થઃ શ્રીમાન્પૌરન્દરો ગજઃ
કુંતી અને માદ્રી સાથે પાંડુ જંગલમાં ફરતા, એમના તેજથી એમને જોઈને એમ લાગતું કે બે હાથીણ વચ્ચે શ્રીમંત ઇન્દ્ર ઉભા છે.
ભારતં સહ ભાર્યાભ્યાં ખઙ્ગબાણધનુર્ધરમ્। વિચિત્રકવચં વીરં પરમાસ્ત્રવિદં નૃપમ્। દેવોઽયમિત્યમન્યન્ત ચરન્તં વનવાસિનઃ
ભારે તલવાર, ધનુષ્ય અને બાણ ધારણ કરેલો, સુંદર કવચ પહેરેલો અને શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રોમાં નિપુણ એ રાજા પોતાની પત્નીઓ સાથે જંગલમાં રહેતો જોઈ વનવાસીઓએ વિચાર્યું કે આ તો દેવ છે.
તસ્ય કામાંશ્ચ ભોગાંશ્ચ નરા નિત્યમતન્દ્રિતાઃ। ઉપજહ્રુર્વનાન્તેષુ ધૃતરાષ્ટ્રેણ ચોદિતાઃ
ધૃતરાષ્ટ્રના આદેશથી, લોકો હંમેશા જાગૃત રહીને પાંડુને વનમાં પણ તેમની ઈચ્છા અને સુખ-સગવડ પહોંચાડતા.
તદાસાદ્ય મહારણ્યં મૃગવ્યાલનિષેવિતમ્। તત્ર મૈથુનકાલસ્થં દદર્શ મૃગયૂથપમ્
પછી, એક વિશાળ જંગલમાં પહોંચીને, જ્યાં અનેક પ્રાણીઓ રહેતા, પાંડુએ એક હરણના સમૂહના નેતાને મિલન સમયે જોયો.
તતસ્તં ચ મૃગીં ચૈવ રુક્મપુઙ્ખૈઃ સુપત્રિભિઃ। નિર્બિભેદ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પાણ્ડુઃ પઞ્ચભિરાશુગૈઃ
એ પછી, પાંડુએ પાંચ તીખા અને સોનાની પાંખવાળા તીક્ષ્ણ બાણોથી એ હરણ અને હરણીને ઘાયલ કર્યા.
સ ચ રાજન્મહાતેજા ઋષિપુત્રસ્તપોધનઃ। ભાર્યયા સહ તેજસ્વી મૃગરૂપેણ સઙ્ગતઃ
રાજા, એ મહાન તેજસ્વી ઋષિપુત્ર, જે તપસ્યામાં સમૃદ્ધ હતો, પોતાની પત્ની સાથે હરણના રૂપમાં જોડાયો હતો.
સ સંયુક્તસ્તયા મૃગ્યા માનુષીં વાચમીરયન્। ક્ષણેન પતિતો ભૂમૌ વિલલાપાતુરો મૃગઃ
એ હરણ પોતાની હરણીને મળેલો હતો ત્યારે માનવીની ભાષામાં બોલ્યો અને થોડી જ વારમાં જમીન પર પડી દુઃખથી રડવા લાગ્યો.
કામમન્યુવશં પ્રાપ્તા બુદ્ધ્યન્તરગતા અપિ। વર્જયન્તિ નૃશંસાનિ પાપેષ્વપિ રતા નરાઃ
જ્યારે મનુષ્યો કામ અને ક્રોધના વશમાં આવી જાય છે, ત્યારે ભલે તેઓના મનમાં સમજ હોય, તોયે તેઓ નિર્દયી કામો ટાળી લે છે, ભલે પાપમાં આનંદ લેતા હોય.
ન વિધિં ગ્રસતે પ્રજ્ઞા પ્રજ્ઞાં તુ ગ્રસતે વિધિઃ। વિધિપર્યાગતાનર્થાન્પ્રજ્ઞાવાન્પ્રતિપદ્યતે
નિયમ બુદ્ધિને કદી હરાવી શકતો નથી, પણ નિયમની ઉલટફેરથી બુદ્ધિ પણ હારી જાય છે. જે બુદ્ધિશાળી હોય છે, તે નિયમના વિપરીત થતા દુઃખોને ઓળખી શકે છે.
શસ્વદ્ધર્માત્મનાં મુખ્યે કુલે જાતસ્ય ભારત। કામલોભાભિભૂતસ્ય કથં તે ચલિતા મતિઃ
હે ભારત, તું તો સદા ધર્મમાં સ્થિત એવા ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલો છે, પણ હવે કામ અને લોભ તને કેવી રીતે વશ કરી લીધા છે કે તારી બુદ્ધિ ડગમગી ગઈ છે?
શત્રૂણાં યા વધે વૃત્તિઃ સા મૃગાણાં વધે સ્મૃતા। રાજ્ઞાં મૃગ ન માં મોહાત્ત્વં ગર્હયિતુમર્હસિ
શત્રુઓને મારવાની રીત એ જ છે જેવી પ્રાણીઓના શિકારની છે. હે રાજા, મોહવશ મને પ્રાણી સમાન દોષારોપણ ન કર.
અચ્છદ્મનાઽમાયયા ચ મૃગાણાં વધ ઇષ્યતે। સ એવ ધર્મો રાજ્ઞાં તુ તદ્ધિ ત્વં કિં નુ ગર્હસે
પ્રાણીઓનો શિકાર ખુલ્લેઆમ અને નિષ્કપટ રીતે માન્ય છે. એ જ નિયમ રાજાઓ માટે પણ છે, તો પછી તું મને શા માટે દોષ આપે છે?
અગસ્ત્યઃ સત્રમાસીનશ્ચકાર મૃગયામૃષિઃ। આરણ્યાન્સર્વદૈવત્યાન્મૃગાન્પ્રોક્ષ્ય મહાવને
અગસ્ત્ય ઋષિએ યજ્ઞ કરતા સમયે, મહાવનમાં સર્વ દેવતાઓ માટે પ્રાણીઓનું શિકાર કર્યું હતું અને તેમને વિધિપૂર્વક પવિત્ર જળ છાંટ્યું હતું.
પ્રમાણદૃષ્ટધર્મેણ કથમસ્માન્વિગર્હસે। અગસ્ત્યસ્યાભિચારેણ યુષ્માકં વિહિતો વધઃ
સ્થિર નિયમ પ્રમાણે, તું અમને શા માટે દોષ આપે છે? અગસ્ત્યની વિધિ પ્રમાણે, અમારો વધ પણ યોગ્ય માનવામાં આવ્યો છે.