ધનુર્વેદેઽશ્વપૃષ્ઠે ચ ગદાયુદ્ધેઽસિચર્મણિ। તથૈવ ગજશિક્ષાયામસ્ત્રેષુ વિવિધેષુ ચ
ધનુર્વેદ, ઘોડા પર સવાર થવું, ગદા યુદ્ધ, તલવાર-ઢાલ, હાથીની તાલીમ અને વિવિધ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ—આ બધામાં તેને સંપૂર્ણ શિક્ષણ મળ્યું.
અર્થધર્મપ્રધાનાસુ વિદ્યાસુ વિવિધાસુ ચ। ગતઃ પારં યદા પાણ્ડુસ્તદા સેનાપતિઃ કૃતઃ
પાંડુએ જ્યારે ધન અને ધર્મ સંબંધિત વિવિધ શાસ્ત્રોમાં પારંગતતા મેળવી, ત્યારે તેને સેના પ્રમુખ બનાવવામાં આવ્યો.
પાણ્ડુર્ધનુષિ વિક્રાન્તો નરેષ્વભ્યદિકોઽભવત્। અન્યેભ્યો બલવાનાસીદ્ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ
પાંડુ ધનુષ્યમાં પરાક્રમી હતો અને બધા પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાતો; ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા તો બળમાં સૌ કરતાં વધારે શક્તિશાળી હતો.
અમાત્યો મનુજેન્દ્રસ્ય બાલ એવ યશસ્વિનઃ। ભીષ્મેણ સર્વધર્માણાં પ્રણેતા વિદુરઃ કૃતઃ
રાજાના યુવાન અને યશસ્વી અમાત્ય વિદુરને, ભીષ્મએ સર્વધર્મોમાં માર્ગદર્શક બનાવી દીધા હતા.
સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞો બુદ્ધિમેધાપટુર્યુવા। ભાવેનાગમયુક્તેન સર્વં વેદયતે જગત્
યુવાન વિદુર બુદ્ધિ, સમજ અને શાસ્ત્રજ્ઞાનમાં નિપુણ હતો; તે સર્વ શાસ્ત્રોના તત્ત્વને જાણતો અને વિચાર તથા પરંપરાથી આખા જગતને સમજી લેતો હતો.
ત્રિષુ લોકેષુ ન ત્વાસીત્કશ્ચિદ્વિદુરસંમિતઃ। ધર્મનિત્યસ્તથા રાજન્ધર્મં ચ પરમં ગતઃ
ત્રણે લોકમાં વિદુર જેવો બીજો કોઈ નહોતો; રાજા, તે હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહ્યો અને સર્વોચ્ચ ધર્મને પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
પ્રનષ્ટં શાન્તનોર્વંશં સમીક્ષ્ય પુનરુદ્ધૃતમ્। તતો નિર્વચનં લોકે સર્વરાષ્ટ્રેષ્વવર્તત
શાંતનુના વંશનો નાશ થયો પછી ફરીથી ઉદ્ધાર થયો જોઈને, આખા દેશમાં એ વાત પ્રસરી ગઈ.
વીરસૂનાં કાશિસુતે દેશાનાં કુરુજાઙ્ગલમ્। સર્વધ્રમવિદાં ભીષ્મઃ પુરાણાં ગજસાહ્વયમ્
કાશીરાજની પુત્રીના પુત્ર ભીષ્મ, ધર્મજ્ઞાનમાં સર્વોપરી અને કુરુજાંગલ પ્રદેશના પ્રાચીન ગજસાહ્વય ગણાતા હતા.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ત્વચક્ષુષ્ટ્વાદ્રજ્યં ન પ્રત્યપદ્યત। પારસવત્વાદ્વિદુરો રાજા પાણ્ડુર્બભૂવ હ
ધૃતરાષ્ટ્રને આંખે દેખાતું ન હોવાથી તેણે રાજ્ય સ્વીકાર્યું નહીં; વિદુર દાસીપુત્ર હોવાથી, પાંડુ રાજા બન્યો.
અથ શુશ્રાવ વિપ્રેભ્યઃ કુન્તિભોજમહીપતેઃ। રૂપયૌવનસંપન્નાં સુતાં સાગરગાસુતઃ
પછી સાગરપુત્રે બ્રાહ્મણો પાસેથી કુંતિભોજના રાજાની રૂપ અને યૌવનથી યુક્ત પુત્રી વિશે સાંભળ્યું.
સુબલસ્ય ચ કલ્યાણીં ગાન્ધારાધિપતેઃ સુતામ્। સુતાં ચ મદ્રરાજસ્ય રૂપેણાપ્રતિમાં ભુવિ
અને ગાંધારના રાજા સુબલની સારા સ્વભાવવાળી પુત્રી અને મદ્રરાજાની અનન્ય સુંદર પુત્રી વિશે પણ જાણ્યું.
કદાચિદથ ગાઙ્ગેયઃ સર્વનીતિમતાં વરઃ। વિદુરં ધર્મતત્ત્વજ્ઞં વાક્યમાહ યથોચિતમ્
ક્યારેક ગંગાપુત્ર ભીષ્મ, સર્વનિતિવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મના તત્ત્વજ્ઞ વિદુરને યોગ્ય રીતે વાત કરી.
ગુણૈઃ સમુદિતં સમ્યગિદં નઃ પ્રથિતં કુલમ્। અત્યન્યાન્પૃથિવીપાલાન્પૃથિવ્યામધિરાજ્યભાક્
અમારું કુળ ગુણોથી ભરપૂર છે અને સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે; પૃથ્વી પર બીજા રાજાઓ કરતાં વધારે સમય સુધી અમારે રાજ કર્યું છે.
રક્ષિતં રાજભિઃ પૂર્વં ધર્મવિદ્ભિર્મહાત્મભિઃ। નોત્સાદમગમચ્ચેદં કદાચિદિહ નઃ કુલમ્
અગાઉ ધર્મજ્ઞ અને મહાન આત્માવાળા રાજાઓએ અમારા કુળની રક્ષા કરી છે; અમારું વંશ કદી પણ પતન પામ્યું નથી.
મયા ચ સત્યવત્યા ચ કૃષ્ણેન ચ મહાત્મના। સમવસ્થાપિત ભૂયો યુષ્માસુ કુલતન્તુષુ
મારા, સત્યવતી અને મહાન આત્મા કૃષ્ણના પ્રયત્નથી, તમારામાં ફરીથી કુળની પરંપરા સ્થાપિત થઈ છે.
તચ્ચૈતદ્વર્ધતે ભૂયઃ કુલં સાગરવદ્યથા। તથા મયા વિધાતવ્યં ત્વયા ચૈવ ન સંશયઃ
આ વંશ સમુદ્ર જેવી રીતે સતત વધે છે; એ માટે હું અને તું બંને એના વૃદ્ધિ માટે પ્રયત્નશીલ રહીએ, એમાં કોઈ શંકા નથી.
શ્રૂયતે યાદવી કન્યા સ્વનુરૂપા કુલસ્ય નઃ। સુબલસ્યાત્મજા ચૈવ તથા મદ્રેશ્વરસ્ય ચ
યાદવ વંશની કન્યાઓ, જે આપણા કુળને યોગ્ય છે, સુબલ અને મદ્રરાજાની પુત્રીઓ વિશે પણ સાંભળવામાં આવે છે.
કુલીના રૂપવત્યશ્ચ તાઃ કન્યાઃ પુત્ર સર્વશઃ। ઉચિતાશ્ચૈવ સંબન્ધે તેઽસ્માકં ક્ષત્રિયર્ષભાઃ
પુત્ર, આ બધી કન્યાઓ કુળીન અને રૂપવંતી છે; અને આપણા સંબંધ માટે યોગ્ય છે, હે ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ.
મન્યે વરયિતવ્યાસ્તા ઇત્યહં ધીમતાં વર। સન્તાનાર્થં કુલસ્યાસ્ય યદ્વા વિદુર મન્યસે
હું માનું છું કે વંશની વૃદ્ધિ માટે એમાંથી પસંદ કરવી જોઈએ, હે બુદ્ધિશાળી, જો તને બીજું યોગ્ય લાગતું હોય તો કહેજે.
ભવાન્પિતા ભાવન્માતા ભવાન્નઃ પરમો ગુરુઃ। તસ્માત્સ્વયં કુલસ્યાસ્ય વિચાર્ય કુરુ યદ્ધિતમ્
તમે અમારાં પિતા છો, માતા છો અને સર્વોચ્ચ ગુરુ પણ છો; તેથી, તમે જાતે વિચાર કરીને અમારા કુળ માટે જે શ્રેયસ્કર હોય તે કરો.
અથ શુશ્રાવ વિપ્રેભ્યો ગાન્ધારીં સુબલાત્મજામ્। આરાધ્ય વરદં દેવં ભગનેત્રહરં હરમ્
પછી તેણે બ્રાહ્મણો પાસેથી સાંભળ્યું કે સુબલની દીકરી ગાંધારીએ ભગવાન હરાની ભક્તિ કરીને આશીર્વાદ મેળવ્યો હતો.
ગાન્ધારી કિલ પુત્રાણાં શતં લેભે વરં શુભા। ઇતિ શુશ્રાવ તત્ત્વેન ભીષ્મઃ કુરુપિતામહઃ
ગાંધારીને સુંદર અને શુભ આશીર્વાદ મળ્યો હતો કે તેને સો પુત્રો મળશે—આ વાત કુરુઓના પિતામહ ભીષ્મએ સાચી માનીને સાંભળી.
તતો ગાન્ધારરાજસ્ય પ્રેષયામાસ ભારત। અચક્ષુરિતિ તત્રાસીત્સુબલસ્ય વિચારણા
પછી, હે ભારત, ભીષ્મએ ગાંધારના રાજાને સંદેશો મોકલાવ્યો; સુબલના ઘરમાં ધૃતરાષ્ટ્રની અંધતા અંગે વિચારણા થઈ.
કુલં ખ્યાતિં ચ વૃત્તં ચ બુદ્ધ્યા તુ પ્રસમીક્ષ્ય સઃ। દદૈ તાં ધૃતરાષ્ટ્રાય ગાન્ધારીં ધર્મચારિણીમ્
કુટુંબ, નામ અને વર્તનને સમજદારીપૂર્વક તપાસીને, તેણે ધર્મનિષ્ઠ ગાંધારીને ધૃતરાષ્ટ્રને આપી.
ગાન્ધારી ત્વથ શુશ્રાવ ધૃતરાષ્ટ્રમચક્ષુષમ્। આત્માનં દિપ્સિતં ચાસ્મૈ પિત્રા માત્રા ચ ભારત
પછી ગાંધારીને ખબર પડી કે ધૃતરાષ્ટ્ર અંધ છે અને પિતા-માતાએ તેને તેના માટે પસંદ કરી છે, હે ભારત.
તતઃ સા પટમાદાય કૃત્વા બહુગુણં તદા। બબન્ધ નેત્રે સ્વે રાજન્પતિવ્રતપરાયણા
પછી ગાંધારીએ એક કપડો લઈને તેને ઘણી વાર વાળી, પોતાના નેત્રો પર બાંધ્યો, રાજન, કારણ કે તે પતિવ્રતા હતી.
નાભ્યસૂયાં પતિમહમિત્યેવં કૃતનિશ્ચયા। તતો ગાન્ધારરાજસ્ય પુત્રઃ શકુનિરભ્યયાત્
'હું કદી પતિથી વધારે થવી નથી'—આમ મનમાં નક્કી કરીને, પછી ગાંધારના રાજપુત્ર શકુની ત્યાં આવ્યો.
સ્વસારં પરયા લક્ષ્મ્યા યુક્તામાદાય કૌરવાન્। તાં તદા ધૃતરાષ્ટ્રાય દદૌ પરમસત્કૃતામ્। ભીષ્મસ્યાનુમતે ચૈવ વિવાહં સમકારયત્
પછી શકુનીએ પોતાની બહેનને શ્રેષ્ઠ શોભાથી સજાવી કૌરવો પાસે લઈ ગયો અને ધૃતરાષ્ટ્રને ખૂબ સન્માનથી આપી, અને ભીષ્મની મંજૂરીથી લગ્ન કરાવ્યા.
દત્ત્વા સ ભગિનીં વીરો યથાર્હં ચ પરિચ્છદમ્। પુનરાયાત્સ્વનગરં ભીષ્મેણ પ્રતિપૂજિતઃ
પછી શકુનીએ પોતાની બહેન અને યોગ્ય ભેટો આપી, અને ભીષ્મના સન્માન સાથે પોતાના શહેરે પાછો ફર્યો.
ગાન્ધાર્યપિ વરારોહા શીલાચારવિચિષેટિતૈઃ। તુષ્ટિં કુરૂણાં સર્વેષાં જનયામાસ ભારત
ગાંધારી, સુંદર સ્વરૂપવાળી, પોતાના સારા વર્તન અને ગુણોથી બધા કુરુઓને પ્રસન્ન રાખતી હતી, હે ભારત.