કૂપારામસભાવાપ્યો બ્રાહ્મણાવસથાસ્તથા। બભૂવુઃ સર્વર્દ્ધિયુતાસ્તસ્મિન્રાષ્ટ્રે સદોત્સવાઃ
એ રાજ્યમાં કૂવા, બગીચા, સભામંડપ, તળાવ અને બ્રાહ્મણોના ઘર બધાં સમૃદ્ધિથી ભરપૂર અને હંમેશાં ઉત્સવમય રહેતા.
ભીષ્મેણ ધર્મતો રાજન્સર્વતઃ પરિરક્ષિતે। બભૂવ રમણીયશ્ચ ચૈત્યયૂપશતાઙ્કિતઃ
રાજા, ભીષ્મએ સર્વત્ર ધર્મથી રક્ષા કરતા, તેથી એ પ્રદેશ સુંદર બની ગયો હતો અને શતાબ્દી યજ્ઞસ્થળો અને મંદિરો વડે શોભતો હતો.
સ દેશઃ પરરાષ્ટ્રાણિ વિમૃજ્યાભિપ્રવર્ધિતઃ। ભીષ્મેણ વિહિતં રાષ્ટ્રે ધર્મચક્રમવર્તત
એ દેશે બીજા રાજ્યોને પાછળ પાડી વિકાસ કર્યો હતો; ભીષ્મના શાસન હેઠળ ત્યાં ધર્મનું ચક્ર સતત ફરતું રહ્યું.
ક્રિયમાણેષુ કૃત્યેષુ કુમારાણાં મહાત્મનામ્। પૌરજાનપદાઃ સર્વે બભૂવુઃ પરમોત્સુકાઃ
જ્યારે મહાન આત્માવાળા રાજકુમારો પોતાના કર્તવ્યો નિભાવતા, ત્યારે શહેર અને ગામના બધા લોકો ખૂબ ઉત્સુક અને આનંદિત રહેતા.
ગૃહેષુ કુરુમુખ્યાનાં પૌરાણાં ચ નરાધિપ। દીયતાં ભુજ્યતાં ચેતિ વાચોઽશ્રૂયન્ત સર્વશઃ
કુરુઓના મુખ્ય ઘરો અને નગરજનોના ઘરોમાં સર્વત્ર 'આપો' અને 'ભોગવો' એવા મીઠા શબ્દો સંભળાતા.
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ પાણ્ડુશ્ચ વિદુરશ્ચ મહામતિઃ। જન્મપ્રભૃતિ ભીષ્મેણ પુત્રવત્પરિપાલિતાઃ
ધૃતરાષ્ટ્ર, પાંડુ અને વિદુરને ભીષ્મએ જન્મથી જ પોતાના પુત્ર સમાન પ્રેમથી સંભાળ્યા હતા.
સંસ્કારૈઃ સંસ્કૃતાસ્તે તુ વ્રતાધ્યયનસંયુતાઃ। શ્રમવ્યાયામકુશલાઃ સમપદ્યન્ત યૌવનમ્
તેઓ સંસ્કારોથી ગઢાયા, વ્રત અને અધ્યયનથી જોડાયા, મહેનત અને કસરતમાં નિપુણ બન્યા અને આમ યુવાની સુધી પહોંચ્યા.
ધનુર્વેદે ચ વેદે ચ ગદાયુદ્ધેઽસિચર્મણિ। તથૈવ ગજશિક્ષાયાં નીતિશાસ્ત્રેષુ પારગાઃ
તેઓએ ધનુર્વેદ, વેદ, ગદા યુદ્ધ, તલવાર-ઢાલ, હાથીઓની તાલીમ અને રાજનીતિના શાસ્ત્રોમાં પૂર્ણપણે પારંગતતા મેળવી.
ઇતિહાસપુરાણેષુ નાનાશિક્ષાસુ બોધિતાઃ। વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞાઃ સર્વત્ર કૃતનિશ્ચયાઃ
ઇતિહાસ, પુરાણ અને વિવિધ શાસ્ત્રોમાં તેમને શિક્ષણ મળ્યું; વેદ અને તેના અંગોનું તત્વજ્ઞાન જાણતા, તેઓ સર્વ વિષયોમાં દૃઢ નિશ્ચયવાળા હતા.
વૈદિકાધ્યયને યુક્તો નીતિશાસ્ત્રેષુ પારગઃ। ભીષ્મેણ રાજા કૌરવ્યો ધૃતરાષ્ટ્રોઽભિષેચિતઃ
વેદના અધ્યયન અને રાજનીતિના શાસ્ત્રોમાં નિપુણ એવા કૌરવ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને ભીષ્મએ અભિષેક કરીને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યા.
ધનુર્વેદેઽશ્વપૃષ્ઠે ચ ગદાયુદ્ધેઽસિચર્મણિ। તથૈવ ગજશિક્ષાયામસ્ત્રેષુ વિવિધેષુ ચ
ધનુર્વેદ, ઘોડા પર સવાર થવું, ગદા યુદ્ધ, તલવાર-ઢાલ, હાથીની તાલીમ અને વિવિધ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ—આ બધામાં તેને સંપૂર્ણ શિક્ષણ મળ્યું.
અર્થધર્મપ્રધાનાસુ વિદ્યાસુ વિવિધાસુ ચ। ગતઃ પારં યદા પાણ્ડુસ્તદા સેનાપતિઃ કૃતઃ
પાંડુએ જ્યારે ધન અને ધર્મ સંબંધિત વિવિધ શાસ્ત્રોમાં પારંગતતા મેળવી, ત્યારે તેને સેના પ્રમુખ બનાવવામાં આવ્યો.
પાણ્ડુર્ધનુષિ વિક્રાન્તો નરેષ્વભ્યદિકોઽભવત્। અન્યેભ્યો બલવાનાસીદ્ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ
પાંડુ ધનુષ્યમાં પરાક્રમી હતો અને બધા પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાતો; ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા તો બળમાં સૌ કરતાં વધારે શક્તિશાળી હતો.
અમાત્યો મનુજેન્દ્રસ્ય બાલ એવ યશસ્વિનઃ। ભીષ્મેણ સર્વધર્માણાં પ્રણેતા વિદુરઃ કૃતઃ
રાજાના યુવાન અને યશસ્વી અમાત્ય વિદુરને, ભીષ્મએ સર્વધર્મોમાં માર્ગદર્શક બનાવી દીધા હતા.
સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞો બુદ્ધિમેધાપટુર્યુવા। ભાવેનાગમયુક્તેન સર્વં વેદયતે જગત્
યુવાન વિદુર બુદ્ધિ, સમજ અને શાસ્ત્રજ્ઞાનમાં નિપુણ હતો; તે સર્વ શાસ્ત્રોના તત્ત્વને જાણતો અને વિચાર તથા પરંપરાથી આખા જગતને સમજી લેતો હતો.
ત્રિષુ લોકેષુ ન ત્વાસીત્કશ્ચિદ્વિદુરસંમિતઃ। ધર્મનિત્યસ્તથા રાજન્ધર્મં ચ પરમં ગતઃ
ત્રણે લોકમાં વિદુર જેવો બીજો કોઈ નહોતો; રાજા, તે હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહ્યો અને સર્વોચ્ચ ધર્મને પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
પ્રનષ્ટં શાન્તનોર્વંશં સમીક્ષ્ય પુનરુદ્ધૃતમ્। તતો નિર્વચનં લોકે સર્વરાષ્ટ્રેષ્વવર્તત
શાંતનુના વંશનો નાશ થયો પછી ફરીથી ઉદ્ધાર થયો જોઈને, આખા દેશમાં એ વાત પ્રસરી ગઈ.
વીરસૂનાં કાશિસુતે દેશાનાં કુરુજાઙ્ગલમ્। સર્વધ્રમવિદાં ભીષ્મઃ પુરાણાં ગજસાહ્વયમ્
કાશીરાજની પુત્રીના પુત્ર ભીષ્મ, ધર્મજ્ઞાનમાં સર્વોપરી અને કુરુજાંગલ પ્રદેશના પ્રાચીન ગજસાહ્વય ગણાતા હતા.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ત્વચક્ષુષ્ટ્વાદ્રજ્યં ન પ્રત્યપદ્યત। પારસવત્વાદ્વિદુરો રાજા પાણ્ડુર્બભૂવ હ
ધૃતરાષ્ટ્રને આંખે દેખાતું ન હોવાથી તેણે રાજ્ય સ્વીકાર્યું નહીં; વિદુર દાસીપુત્ર હોવાથી, પાંડુ રાજા બન્યો.
અથ શુશ્રાવ વિપ્રેભ્યઃ કુન્તિભોજમહીપતેઃ। રૂપયૌવનસંપન્નાં સુતાં સાગરગાસુતઃ
પછી સાગરપુત્રે બ્રાહ્મણો પાસેથી કુંતિભોજના રાજાની રૂપ અને યૌવનથી યુક્ત પુત્રી વિશે સાંભળ્યું.
સુબલસ્ય ચ કલ્યાણીં ગાન્ધારાધિપતેઃ સુતામ્। સુતાં ચ મદ્રરાજસ્ય રૂપેણાપ્રતિમાં ભુવિ
અને ગાંધારના રાજા સુબલની સારા સ્વભાવવાળી પુત્રી અને મદ્રરાજાની અનન્ય સુંદર પુત્રી વિશે પણ જાણ્યું.
કદાચિદથ ગાઙ્ગેયઃ સર્વનીતિમતાં વરઃ। વિદુરં ધર્મતત્ત્વજ્ઞં વાક્યમાહ યથોચિતમ્
ક્યારેક ગંગાપુત્ર ભીષ્મ, સર્વનિતિવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મના તત્ત્વજ્ઞ વિદુરને યોગ્ય રીતે વાત કરી.
ગુણૈઃ સમુદિતં સમ્યગિદં નઃ પ્રથિતં કુલમ્। અત્યન્યાન્પૃથિવીપાલાન્પૃથિવ્યામધિરાજ્યભાક્
અમારું કુળ ગુણોથી ભરપૂર છે અને સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે; પૃથ્વી પર બીજા રાજાઓ કરતાં વધારે સમય સુધી અમારે રાજ કર્યું છે.
રક્ષિતં રાજભિઃ પૂર્વં ધર્મવિદ્ભિર્મહાત્મભિઃ। નોત્સાદમગમચ્ચેદં કદાચિદિહ નઃ કુલમ્
અગાઉ ધર્મજ્ઞ અને મહાન આત્માવાળા રાજાઓએ અમારા કુળની રક્ષા કરી છે; અમારું વંશ કદી પણ પતન પામ્યું નથી.
મયા ચ સત્યવત્યા ચ કૃષ્ણેન ચ મહાત્મના। સમવસ્થાપિત ભૂયો યુષ્માસુ કુલતન્તુષુ
મારા, સત્યવતી અને મહાન આત્મા કૃષ્ણના પ્રયત્નથી, તમારામાં ફરીથી કુળની પરંપરા સ્થાપિત થઈ છે.
તચ્ચૈતદ્વર્ધતે ભૂયઃ કુલં સાગરવદ્યથા। તથા મયા વિધાતવ્યં ત્વયા ચૈવ ન સંશયઃ
આ વંશ સમુદ્ર જેવી રીતે સતત વધે છે; એ માટે હું અને તું બંને એના વૃદ્ધિ માટે પ્રયત્નશીલ રહીએ, એમાં કોઈ શંકા નથી.
શ્રૂયતે યાદવી કન્યા સ્વનુરૂપા કુલસ્ય નઃ। સુબલસ્યાત્મજા ચૈવ તથા મદ્રેશ્વરસ્ય ચ
યાદવ વંશની કન્યાઓ, જે આપણા કુળને યોગ્ય છે, સુબલ અને મદ્રરાજાની પુત્રીઓ વિશે પણ સાંભળવામાં આવે છે.
કુલીના રૂપવત્યશ્ચ તાઃ કન્યાઃ પુત્ર સર્વશઃ। ઉચિતાશ્ચૈવ સંબન્ધે તેઽસ્માકં ક્ષત્રિયર્ષભાઃ
પુત્ર, આ બધી કન્યાઓ કુળીન અને રૂપવંતી છે; અને આપણા સંબંધ માટે યોગ્ય છે, હે ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ.
મન્યે વરયિતવ્યાસ્તા ઇત્યહં ધીમતાં વર। સન્તાનાર્થં કુલસ્યાસ્ય યદ્વા વિદુર મન્યસે
હું માનું છું કે વંશની વૃદ્ધિ માટે એમાંથી પસંદ કરવી જોઈએ, હે બુદ્ધિશાળી, જો તને બીજું યોગ્ય લાગતું હોય તો કહેજે.
ભવાન્પિતા ભાવન્માતા ભવાન્નઃ પરમો ગુરુઃ। તસ્માત્સ્વયં કુલસ્યાસ્ય વિચાર્ય કુરુ યદ્ધિતમ્
તમે અમારાં પિતા છો, માતા છો અને સર્વોચ્ચ ગુરુ પણ છો; તેથી, તમે જાતે વિચાર કરીને અમારા કુળ માટે જે શ્રેયસ્કર હોય તે કરો.