ઊર્ધ્વસસ્યાઽભવદ્ભૂમિઃ સસ્યાનિ ફલવન્તિ ચ। યથર્તુવર્ષી પર્જન્યો બહુપુષ્પફલા દ્રુમાઃ
પૃથ્વીએ ભરપૂર પાક આપ્યા, અનાજ ફળદાયી બન્યું; ઋતુ પ્રમાણે વરસાદ પડ્યો, વૃક્ષો પર અનેક ફૂલો અને ફળો આવ્યા.
વાહનાનિ પ્રહૃષ્ટાનિ મુદિતા મૃગપક્ષિણઃ। ગન્ધવન્તિ ચ માલ્યાનિ રસવન્તિ ફલાનિ ચ
વાહનો આનંદિત થયા, જંગલી પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ ખુશખુશાલ થયા; હાર સુગંધિત હતા અને ફળો સ્વાદિષ્ટ હતા.
વણિગ્ભિશ્ચાન્વકીર્યન્ત નગરાણ્યથ શિલ્પિભિઃ। શૂરાશ્ચ કૃતવિદ્યાશ્ચ સન્તશ્ચ સુખિનોઽભવન્
શહેરો વેપારીઓ અને કારગરોથી ભરાયા; વીર, જ્ઞાનમાં પારંગત અને સજ્જન લોકો સુખી રહ્યા.
નાભવન્દસ્યવઃ કેચિન્નાધર્મરુચયો જનાઃ। પ્રદેશેષ્વપિ રાષ્ટ્રાણાં કૃતં યુગમવર્તત
કોઈ ચોર નહોતાં, ન કોઈ પાપપ્રવૃત્તિવાળા લોકો; રાજ્યના દરેક ખૂણે સત્યયુગ જેવી શાંતિ હતી.
ધર્મક્રિયા યજ્ઞશીલાઃ સત્યવ્રતપરાયણાઃ। અન્યોન્યપ્રીતિસંયુક્તા વ્યવર્ધન્ત પ્રજાસ્તદા
તે સમયે લોકો સચ્ચરિત્ર, યજ્ઞપ્રવૃત્તિ અને સત્યના પાલન માટે સમર્પિત હતા. એકબીજામાં પ્રેમથી બંધાયેલા, તેઓ સૌ સાથે ખુશહાલ જીવન જીવી રહ્યા હતા.
માનક્રોધવિહીનાશ્ચ નરા લોભવિવર્જિતાઃ। અન્યોન્યમભ્યનન્દન્ત ધર્મોત્તરમવર્તત
એ લોકોમાં અહંકાર કે ગુસ્સો નહોતો, લોભ પણ નહોતો. બધા એકબીજાની ખુશીમાં ખુશ રહેતા અને સર્વત્ર ઉત્તમ ધર્મ જ ફેલાયો હતો.
તન્મહોદધિવત્પૂર્ણં નગરં વૈ વ્યરોચત। દ્વારતોરણનિર્યૂહૈર્યુક્તમભ્રચયોપમૈઃ
એ શહેર મહાસાગર જેવું ભરપૂર અને તેજસ્વી લાગતું, જેમાં દરવાજા, તોરણ અને બહાર નીકળવાના રસ્તા વાદળના ગાઢ સમૂહ જેવાં શોભતા હતા.
પ્રસાદશતસંબાધં મહેન્દ્રપુરસન્નિભમ્। નદીષુ વનખણ્ડેષુ વાપીપલ્વલસાનુષુ। કાનનેષુ ચ રમ્યેષુ વિજહ્રુર્મુદિતા જનાઃ
સૈંકડો મહેલો વડે ગોઠવાયેલું, ઇન્દ્રના શહેર જેવું સુંદર એ સ્થળ હતું. લોકો નદીઓ, જંગલ, તળાવ, જળાશય અને મનોહર વનખંડોમાં આનંદથી વિહાર કરતા.
ઉત્તરૈઃ કુરુભિઃ સાર્ધં દક્ષિણાઃ કુરવસ્તથા। વિસ્પર્ધમાના વ્યચરંસ્તથા દેવર્ષિચારણૈઃ
ઉત્તર અને દક્ષિણ કુરુઓ, દેવતાઓ અને ઋષિઓની જેમ સ્પર્ધા કરતાં ફરતા હતા.
નાભવત્કૃપણઃ કશ્ચિન્નાભવન્વિધવાઃ સ્ત્રિયઃ। તસ્મિઞ્જનપદે રમ્યે કુરુભિર્બહુલીકૃતે
કુરુઓએ વસેલું એ સુંદર પ્રદેશ એવો હતો કે ત્યાં કોઈ ગરીબ નહોતો અને કોઈ સ્ત્રી વિધવા નહોતી.
કૂપારામસભાવાપ્યો બ્રાહ્મણાવસથાસ્તથા। બભૂવુઃ સર્વર્દ્ધિયુતાસ્તસ્મિન્રાષ્ટ્રે સદોત્સવાઃ
એ રાજ્યમાં કૂવા, બગીચા, સભામંડપ, તળાવ અને બ્રાહ્મણોના ઘર બધાં સમૃદ્ધિથી ભરપૂર અને હંમેશાં ઉત્સવમય રહેતા.
ભીષ્મેણ ધર્મતો રાજન્સર્વતઃ પરિરક્ષિતે। બભૂવ રમણીયશ્ચ ચૈત્યયૂપશતાઙ્કિતઃ
રાજા, ભીષ્મએ સર્વત્ર ધર્મથી રક્ષા કરતા, તેથી એ પ્રદેશ સુંદર બની ગયો હતો અને શતાબ્દી યજ્ઞસ્થળો અને મંદિરો વડે શોભતો હતો.
સ દેશઃ પરરાષ્ટ્રાણિ વિમૃજ્યાભિપ્રવર્ધિતઃ। ભીષ્મેણ વિહિતં રાષ્ટ્રે ધર્મચક્રમવર્તત
એ દેશે બીજા રાજ્યોને પાછળ પાડી વિકાસ કર્યો હતો; ભીષ્મના શાસન હેઠળ ત્યાં ધર્મનું ચક્ર સતત ફરતું રહ્યું.
ક્રિયમાણેષુ કૃત્યેષુ કુમારાણાં મહાત્મનામ્। પૌરજાનપદાઃ સર્વે બભૂવુઃ પરમોત્સુકાઃ
જ્યારે મહાન આત્માવાળા રાજકુમારો પોતાના કર્તવ્યો નિભાવતા, ત્યારે શહેર અને ગામના બધા લોકો ખૂબ ઉત્સુક અને આનંદિત રહેતા.
ગૃહેષુ કુરુમુખ્યાનાં પૌરાણાં ચ નરાધિપ। દીયતાં ભુજ્યતાં ચેતિ વાચોઽશ્રૂયન્ત સર્વશઃ
કુરુઓના મુખ્ય ઘરો અને નગરજનોના ઘરોમાં સર્વત્ર 'આપો' અને 'ભોગવો' એવા મીઠા શબ્દો સંભળાતા.
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ પાણ્ડુશ્ચ વિદુરશ્ચ મહામતિઃ। જન્મપ્રભૃતિ ભીષ્મેણ પુત્રવત્પરિપાલિતાઃ
ધૃતરાષ્ટ્ર, પાંડુ અને વિદુરને ભીષ્મએ જન્મથી જ પોતાના પુત્ર સમાન પ્રેમથી સંભાળ્યા હતા.
સંસ્કારૈઃ સંસ્કૃતાસ્તે તુ વ્રતાધ્યયનસંયુતાઃ। શ્રમવ્યાયામકુશલાઃ સમપદ્યન્ત યૌવનમ્
તેઓ સંસ્કારોથી ગઢાયા, વ્રત અને અધ્યયનથી જોડાયા, મહેનત અને કસરતમાં નિપુણ બન્યા અને આમ યુવાની સુધી પહોંચ્યા.
ધનુર્વેદે ચ વેદે ચ ગદાયુદ્ધેઽસિચર્મણિ। તથૈવ ગજશિક્ષાયાં નીતિશાસ્ત્રેષુ પારગાઃ
તેઓએ ધનુર્વેદ, વેદ, ગદા યુદ્ધ, તલવાર-ઢાલ, હાથીઓની તાલીમ અને રાજનીતિના શાસ્ત્રોમાં પૂર્ણપણે પારંગતતા મેળવી.
ઇતિહાસપુરાણેષુ નાનાશિક્ષાસુ બોધિતાઃ। વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞાઃ સર્વત્ર કૃતનિશ્ચયાઃ
ઇતિહાસ, પુરાણ અને વિવિધ શાસ્ત્રોમાં તેમને શિક્ષણ મળ્યું; વેદ અને તેના અંગોનું તત્વજ્ઞાન જાણતા, તેઓ સર્વ વિષયોમાં દૃઢ નિશ્ચયવાળા હતા.
વૈદિકાધ્યયને યુક્તો નીતિશાસ્ત્રેષુ પારગઃ। ભીષ્મેણ રાજા કૌરવ્યો ધૃતરાષ્ટ્રોઽભિષેચિતઃ
વેદના અધ્યયન અને રાજનીતિના શાસ્ત્રોમાં નિપુણ એવા કૌરવ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને ભીષ્મએ અભિષેક કરીને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યા.
ધનુર્વેદેઽશ્વપૃષ્ઠે ચ ગદાયુદ્ધેઽસિચર્મણિ। તથૈવ ગજશિક્ષાયામસ્ત્રેષુ વિવિધેષુ ચ
ધનુર્વેદ, ઘોડા પર સવાર થવું, ગદા યુદ્ધ, તલવાર-ઢાલ, હાથીની તાલીમ અને વિવિધ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ—આ બધામાં તેને સંપૂર્ણ શિક્ષણ મળ્યું.
અર્થધર્મપ્રધાનાસુ વિદ્યાસુ વિવિધાસુ ચ। ગતઃ પારં યદા પાણ્ડુસ્તદા સેનાપતિઃ કૃતઃ
પાંડુએ જ્યારે ધન અને ધર્મ સંબંધિત વિવિધ શાસ્ત્રોમાં પારંગતતા મેળવી, ત્યારે તેને સેના પ્રમુખ બનાવવામાં આવ્યો.
પાણ્ડુર્ધનુષિ વિક્રાન્તો નરેષ્વભ્યદિકોઽભવત્। અન્યેભ્યો બલવાનાસીદ્ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ
પાંડુ ધનુષ્યમાં પરાક્રમી હતો અને બધા પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાતો; ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા તો બળમાં સૌ કરતાં વધારે શક્તિશાળી હતો.
અમાત્યો મનુજેન્દ્રસ્ય બાલ એવ યશસ્વિનઃ। ભીષ્મેણ સર્વધર્માણાં પ્રણેતા વિદુરઃ કૃતઃ
રાજાના યુવાન અને યશસ્વી અમાત્ય વિદુરને, ભીષ્મએ સર્વધર્મોમાં માર્ગદર્શક બનાવી દીધા હતા.
સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞો બુદ્ધિમેધાપટુર્યુવા। ભાવેનાગમયુક્તેન સર્વં વેદયતે જગત્
યુવાન વિદુર બુદ્ધિ, સમજ અને શાસ્ત્રજ્ઞાનમાં નિપુણ હતો; તે સર્વ શાસ્ત્રોના તત્ત્વને જાણતો અને વિચાર તથા પરંપરાથી આખા જગતને સમજી લેતો હતો.
ત્રિષુ લોકેષુ ન ત્વાસીત્કશ્ચિદ્વિદુરસંમિતઃ। ધર્મનિત્યસ્તથા રાજન્ધર્મં ચ પરમં ગતઃ
ત્રણે લોકમાં વિદુર જેવો બીજો કોઈ નહોતો; રાજા, તે હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહ્યો અને સર્વોચ્ચ ધર્મને પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
પ્રનષ્ટં શાન્તનોર્વંશં સમીક્ષ્ય પુનરુદ્ધૃતમ્। તતો નિર્વચનં લોકે સર્વરાષ્ટ્રેષ્વવર્તત
શાંતનુના વંશનો નાશ થયો પછી ફરીથી ઉદ્ધાર થયો જોઈને, આખા દેશમાં એ વાત પ્રસરી ગઈ.
વીરસૂનાં કાશિસુતે દેશાનાં કુરુજાઙ્ગલમ્। સર્વધ્રમવિદાં ભીષ્મઃ પુરાણાં ગજસાહ્વયમ્
કાશીરાજની પુત્રીના પુત્ર ભીષ્મ, ધર્મજ્ઞાનમાં સર્વોપરી અને કુરુજાંગલ પ્રદેશના પ્રાચીન ગજસાહ્વય ગણાતા હતા.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ત્વચક્ષુષ્ટ્વાદ્રજ્યં ન પ્રત્યપદ્યત। પારસવત્વાદ્વિદુરો રાજા પાણ્ડુર્બભૂવ હ
ધૃતરાષ્ટ્રને આંખે દેખાતું ન હોવાથી તેણે રાજ્ય સ્વીકાર્યું નહીં; વિદુર દાસીપુત્ર હોવાથી, પાંડુ રાજા બન્યો.
અથ શુશ્રાવ વિપ્રેભ્યઃ કુન્તિભોજમહીપતેઃ। રૂપયૌવનસંપન્નાં સુતાં સાગરગાસુતઃ
પછી સાગરપુત્રે બ્રાહ્મણો પાસેથી કુંતિભોજના રાજાની રૂપ અને યૌવનથી યુક્ત પુત્રી વિશે સાંભળ્યું.