નષ્ટં ચ ભારતં વંશં પુનરેવ સમુદ્ધર઼। પુત્રં જનય સુશ્રોણિ દેવરાજસમપ્રભમ્
નાશ પામેલો ભરતો વંશ ફરી ઊભો કર; સુંદર કટિવાળી, દેવરાજ જેવી તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ.
સ હિ રાજ્યધુરં ગુર્વીમુદ્વક્ષ્યતિ કુલસ્ય નઃ। `એવમુક્ત્વા તુ સા દેવી સ્નુષાં સત્યવતી તદા
એ પુત્ર આપણા કુટુંબના રાજ્યનું ભારે બોજ ઊઠાવશે; આમ કહી સત્યવતીએ પોતાની વહુને સમજાવી.
સા ધર્મતોઽનુનીયૈનાં કથંચિદ્ધર્મચારિણીમ્। ભોજયામાસ વિપ્રાંશ્ચ દેવર્ષીનતિથીંસ્તથા
એવી રીતે ધર્મથી તેને સમજાવી, ધર્મમાર્ગે ચાલતી કરી, તેણે બ્રાહ્મણો, દેવઋષિઓ અને મહેમાનોને પણ ભોજન કરાવ્યું.
તતઃ સત્યવતી કાલે વધૂં સ્નાતામૃતૌ તદા। સંવેશયન્તી શયને શનૈર્વચનમબ્રવીત્
પછી યોગ્ય સમયે, સત્યવતીએ પોતાની વહુને પવિત્ર સમયે સ્નાન કરાવ્યું અને શયન પર સુવડાવી, ધીરે ધીરે વાત કરી.
કૌસલ્યે દેવરસ્તેઽસ્તિ સોઽદ્ય ત્વાઽનુપ્રવેક્ષ્યતિ। અપ્રમત્તા પ્રતીક્ષૈનં નિશીથે હ્યાગમિષ્યતિ
કૌસલ્યા, આજે તમારા દેવ સમાન પતિ આવી રહ્યા છે. તમે સાવધાન રહીને તેમની રાહ જોવો, કારણ કે તેઓ મધ્યરાત્રે આવશે.
શ્વશ્ર્વાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા શયાના શયને શુભે। સાઽચિન્તયત્તદા ભીષ્મમન્યાંશ્ચ કુરુપુઙ્ગવાન્
શ્વશુએ આ વાત કહી ત્યારે કૌસલ્યા પોતાના સુંદર પથારીમાં સુતી હતી. તેણે પછી ભીષ્મ અને અન્ય કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ પુરૂષોને યાદ કર્યા.
તતઃ સુપ્તજનપ્રાયેઽર્ધરાત્રે ભગવાનૃષિઃ। દીપ્યમાનેષુ દીપેષુ શરણં પ્રવિવેશ હ
પછી, જ્યારે અડધી રાત થઈ અને મોટાભાગના લોકો ઊંઘી ગયા હતા, દીવા બળતા હતા, ત્યારે પૂજનીય ઋષિ ત્યાં પ્રવેશ્યા.
તતોઽમ્બિકાયાં પ્રથમં નિયુક્તઃ સત્યવાગૃષિઃ। જગામ તસ્યાઃ શયનં વિપુલે તપસિ સ્થિતઃ
પછી, મહાન તપસ્વી અને સત્યવચન ઋષિ પ્રથમ અમ્બિકા પાસે ગયા, જેમને એમના માટે કહેવામાં આવ્યું હતું, અને એમના પથારી પાસે પહોંચ્યા.
તં સમીક્ષ્ય તુ કૌસલ્યા દુષ્પ્રેક્ષમતથોચિતા। વિરૂપ ઇતિ વિત્રસ્તા સંકુચ્યાસીન્નિમીલિતા
પણ જ્યારે કૌસલ્યાએ તેમને જોયા—એવા કે જેમને જોઈ શકાતું નહોતું અને જે અપેક્ષા કરતાં અલગ હતા—ત્યારે ડરથી તે સકુચાઈ ગઈ અને આંખો બંધ કરી દીધી.
વિરૂપો હિ જટી ચાપિ દુર્વર્ણઃ પરુષઃ કૃશઃ। સુગન્ધેતરગન્ધશ્ચ સર્વથા દુષ્પ્રધર્ષણઃ
એ ઋષિ ખરેખર વિકૃત, જટાવાળા, ઉગ્ર રંગના, કઠોર, દુર્બળ અને સુગંધ સિવાયના ગંધવાળા, બધાં રીતે ભયાનક લાગતા હતા.
તસ્ય કૃષ્ણસ્ય કપિલાં જટાં દીપ્તે ચ લોચને। બબ્રૂણિ ચૈવ શ્મશ્રૂમિ દૃષ્ટ્વા દેવી ન્યમીલયત્
એમની કાળી કાયાની, પીળાશ જટાની, તેજસ્વી આંખોની અને કથ્થઈ દાઢી જોઈને દેવીએ આંખો બંધ કરી દીધી.
સંભૂવ તયા સાર્ધં માતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા। ભયાત્કાશિસુતા તં તુ નાશક્નોદભિવીક્ષિતુમ્
માતાને પ્રસન્ન કરવા માટે કાશીપુત્રી એ ઋષિ સાથે એક થઈ, પણ ડરથી એ તેમને જોઈ શકી નહીં.
તતો નિષ્ક્રાન્તમાગમ્ય માતા પુત્રમુવાચ હ। અપ્યસ્યાં ગુણવાન્પુત્ર રાજપુત્રો ભવિષ્યતિ
પછી જ્યારે ઋષિ બહાર નીકળી ગયા, ત્યારે માતાએ પોતાના પુત્રને પૂછ્યું: 'શું આ રાજકન્યા ગુણવાન પુત્રને જન્મ આપશે?'
નિશમ્ય તદ્વચો માતુર્વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ। `પ્રોવાચાતીન્દ્રિયજ્ઞાનો વિધિના સંપ્રચોદિતઃ
માતાની વાત સાંભળી, સત્યવતીપુત્ર વ્યાસ, જેને ઇન્દ્રિયોથી પરનું જ્ઞાન હતું અને જે વિધિના પ્રેરિત હતા, એમણે ઉત્તર આપ્યો.
નાગાયુતસમપ્રાણો વિદ્વાન્રાજર્ષિસત્તમઃ। મહાભાગો મહાવીર્યો મહાબુદ્ધિર્ભવિષ્યતિ
એ પુત્ર દસ હજાર હાથી જેટલી તાકાત ધરાવનાર, વિદ્વાન, રાજઋષિમાં શ્રેષ્ઠ, ભાગ્યશાળી, પરાક્રમી અને મહાન બુદ્ધિવાળો થશે.
તસ્ય ચાપિ શતં પુત્રા ભવિષ્યન્તિ મહાત્મનઃ। કિંતુ માતુઃ સ વૈગુણ્યાદન્ધ એવ ભવિષ્યતિ
એ મહાન આત્માવાન પુત્રને પણ સો પુત્રો થશે; પણ માતાના દોષથી એ જન્મથી જ અંધ રહેશે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા માતા પુત્રમથાઽબ્રવીત્। નાન્ધઃ કુરૂણાં નૃપતિરનુરૂપસ્તપોધન
આ સાંભળીને માતાએ પુત્રને કહ્યું: 'પુત્ર, અંધ રાજા કુરુઓ માટે યોગ્ય નથી, હે તપસ્વી.'
જ્ઞાતિવંશસ્ય ગોપ્તારં પિતૄણાં વંશવર્ધનમ્। `અપરસ્યામપિ પુનર્મમ શોકવિનાશનમ્
'તે કુટુંબની રક્ષા કરનારો અને પિતૃઓના વંશને વધારનાર હોવો જોઈએ; મારા શોકને દૂર કરવા માટે મને બીજો પુત્ર આપો.'
તસ્માદવરજં પુત્રં જનયાન્યં નરાધિપમ્। ભ્રાતુર્ભાર્યાઽવરા ચેયં રૂપયૌવનશાલિની
'તેથી, મારા નાના વહુ પર બીજો પુત્ર, રાજા, જન્માવો; એ રૂપ અને યુવાનીથી યુક્ત છે.'
અસ્યામુત્પાદયાઽપત્યં મન્નિયોગાદ્ગુણાધિકમ્।' દ્વિતીયં કુરુવંશસ્ય રાજાનં દાતુમર્હસિ
'મારા આદેશથી એમાં ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ એવો પુત્ર ઉત્પન્ન કરો, જે કુરુવંશનો બીજો રાજા બને.'
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય નિશ્ચક્રામ મહાયશાઃ। સાઽપિ કાલેન કૌસલ્યા સુષુવેઽન્ધં તમાત્મજમ્
એ મહાન યશસ્વી ઋષિએ 'જેમ કહો તેમ' કહી સંમતિ આપી અને બહાર ગયા; સમય આવતાં કૌસલ્યાએ એ અંધ પુત્રને જન્મ આપ્યો.
પુનરેવ તુ સા દેવી પરિભાષ્ય સ્નુષાં તતઃ। ઋષિમાવાહયત્સત્યા યથાપૂર્વમરિન્દમ
પછી ફરીથી, માતાએ વહુ સાથે વાત કરી અને, હે શત્રુવિજયી, પહેલાં જેમ, તેમ ઋષિને બોલાવ્યા.
અમ્બાલિકાં સમાહૂય તસ્યાં સત્યવતી સુતમ્। ભૂયો નિયોજયામાસ સન્તાનાય કુલસ્ય વૈ
સત્યવતીએ અંબાલિકાને બોલાવીને, વંશને આગળ વધારવા માટે પુત્ર સાથે સંયોગ કરવા કહ્યું.
વિષણ્ણામ્બાલિકા સાધ્વી નિષણ્ણા શયનોત્તમે। કોન્વેષ્યતીતિ ધ્યાયન્તી નિયતાં સંપ્રતીક્ષતે
ધર્મનિષ્ઠ અંબાલિકા દુઃખી મનથી ઉત્તમ શયન પર બેસી રહી, મનમાં વિચારી રહી હતી—'હવે કોણ આવશે?'—અને શાંતપણે રાહ જોઈ.
તતસ્તેનૈવ વિધિના મહર્ષિસ્તામપદ્યત। અમ્બાલિકામથાઽભ્યાગાદૃષિં દૃષ્ટ્વા ચ સાઽપિ તમ્
પછી એ જ રીતથી મહર્ષિ ત્યાં આવ્યા; અંબાલિકા પણ ઋષિને જોઈને તેમની સામે આવી.
વિવર્ણા પાણ્ડુસંકાશા સમપદ્યત ભારત। તાં ભીતાં પાણ્ડુસંકાશાં વિષણ્ણાં પ્રેક્ષ્ય ભારત
હે ભારત, અંબાલિકાનું મુખ ફિક્કું પડી ગયું, રંગ પાંઢરું થઈ ગયો; તેને ડરી ગયેલી, ઉદાસ અને ફિક્કી જોઈને—
વ્યાસઃ સત્યવતીપુત્ર ઇદં વચનમબ્રવીત્। યસ્માત્પાણ્ડુત્વમાપન્ના વિરૂપં પ્રેક્ષ્ય મામિહ
સત્યવતીપુત્ર વ્યાસે કહ્યું: 'તમે મને આ રૂપમાં જોઈને ફિક્કી પડી ગઈ છો—'
તસ્માદેષ સુતસ્તે વૈ પાણ્ડુરેવ ભવિષ્યતિ। નામ ચાસ્યૈતદેવેહ ભવિષ્યતિ શુભાનને
‘એથી, હે શુભાંને, તમારો પુત્ર પણ પાંઢરો જ રહેશે; અને એનું નામ પણ એ જ રહેશે.’
ઇત્યુક્ત્વા સ નિરાક્રામદ્ભગવાનૃષિસત્તમઃ। તતો નિષ્ક્રાન્તમાલોક્ય સત્યા પુત્રમથાઽબ્રવીત્
આવી રીતે કહીને મહાન ઋષિ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા; તેમને જતા જોઈને સત્યવતીએ પોતાના પુત્રને કહ્યું.
કુમારો બ્રૂહિ મે પુત્ર અપ્યત્ર ભવિતા શુભઃ।' શશંસ સ પુનર્માત્રે તસ્ય બાલસ્ય પાણ્ડુતામ્
'પુત્ર, મને કહો, અહીં શુભતા રહેશે કે નહીં?' ત્યારે પુત્રએ ફરીથી માતાને એ બાળકના પાંઢરાપણાની વાત કરી.