ભ્રાતા વિચિત્રવીર્યસ્ય યથા વા પુત્ર મન્યસે। અયં શાન્તનવઃ સત્યં પાલયન્સત્યવિક્રમઃ
તમે પોતાને વિचित्रવીર્યનો ભાઈ કે પુત્ર જેવો માનો, તેમ આ શાંતનુનો પુત્ર પણ છે, જે સત્યને પાળે છે અને દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવે છે.
બુદ્ધિં ન કુરુતેઽપત્યે તથા રાજ્યાઽનુશાસને। સ ત્વં વ્યપેક્ષયા ભ્રાતુઃ સન્તાનાય કુલસ્ય ચ
તે સંતાન કે રાજ્યના વ્યવહારમાં ભાગ લેતો નથી; તેથી, ભાઈના વંશ અને કુટુંબના હિત માટે, હવે તું વિચાર કર.
ભીષ્મસ્ય ચાસ્ય વચનાન્નિયોગાચ્ચ મમાનઘ। અનુક્રોશાચ્ચ ભૂતાનાં સર્વેષાં રક્ષણાય ચ
ભીષ્મના વચનથી, મારા આદેશથી, પાપરહિત, અને સર્વ જીવો પર દયા રાખીને તથા તેમના રક્ષણ માટે,
આનૃશંસ્યાચ્ચ યદ્બ્રૂયાં તચ્છ્રુત્વા કર્તુમર્હસિ। યવીયસસ્વ ભ્રાતુર્ભાર્યે સુરસુતોપમે
અને દયાથી, હું જે કહું, તે સાંભળી, તું કરજે; પોતાના નાના ભાઈની, દેવકન્યાઓ જેવી પત્નીઓ સાથે.
રૂપયૌવનસંપન્ને પુત્રકામે ચ ધર્મતઃ। તયોરુત્પાદયાપત્યં સમર્થો હ્યસિ પુત્રક
સુંદરતા અને યુવાનીથી યુક્ત, અને ધર્મથી સંતાનની ઈચ્છા ધરાવતી, એ બંનેમાંથી સંતાન ઉત્પન્ન કરવા તું સક્ષમ છે, પુત્ર.
અનુરૂપં કુલસ્યાસ્ય સંતત્યાઃ પ્રસવસ્ય ચ
આ કુટુંબની વંશ પરંપરા અને વારસ માટે યોગ્ય છે.
તથા તવ મહાપ્રાજ્ઞે ધર્મે પ્રણિહિતા મતિઃ। તસ્માદહં ત્વન્નિયોગાદ્ધર્મમુદ્દિશ્ય કારણમ્
જેમ તમારી બુદ્ધિ ધર્મમાં સ્થિર છે, તેમ હું પણ તમારા આદેશથી ધર્મના હિત માટે કાર્ય કરું છું.
ઈપ્સિતં તે કરિષ્યામિ દૃષ્ટં હ્યેતત્સનાતનમ્। ભ્રાતુઃ પુત્રાન્પ્રદાસ્યામિ મિત્રાવરુણયોઃ સમાન્
તમે જે ઇચ્છો તે હું કરીશ, કેમ કે આ તો પ્રાચીન રીત છે; હું તમારા ભાઈને મિત્ર અને વરુણ જેટલા પુત્રો આપીશ.
વ્રતં ચરેતાં તે દેવ્યૌ નિર્દિષ્ટમિહ યન્મયા। સંવત્સરં યથાન્યાયં તતઃ શુદ્ધે ભવિષ્યતઃ
તમારી બે રાણીઓએ, જે વ્રત મેં અહીં કહ્યું છે, તે એક વર્ષ સુધી યોગ્ય રીતે પાલન કરવું જોઈએ; પછી તેઓ શુદ્ધ થશે.
સદ્યો યથા પ્રપદ્યેતે દેવ્યૌ ગર્ભં તથા કુરુ
જેમ રાણીઓ તૈયાર છે, તેમ તરત જ તેઓ ગર્ભ ધારણ કરે એવી વ્યવસ્થા કરો.
અરાજકેષુ રાષ્ટ્રેષુ પ્રજાઽનાથા વિનશ્યતિ। નશ્યન્તિ ચ ક્રિયાઃ સર્વા નાસ્તિ વૃષ્ટિર્ન દેવતા
જ્યાં રાજા નથી, ત્યાં પ્રજાનો કોઈ વ્હાલો રહેતો નથી અને બધું નાશ પામે છે; બધા યજ્ઞ-કર્મો બંધ થઈ જાય છે, વરસાદ પડતો નથી અને દેવતાઓ પણ નથી.
કથં ચારાજકં રાષ્ટ્રં શક્યં ધારયિતું પ્રભો। તસ્માદ્ગર્ભં સમાધત્સ્વ ભીષ્મઃ સંવર્ધયિષ્યતિ
હે પ્રભુ, રાજા વિના રાજ્ય કેવી રીતે ટકી શકે? તેથી ગર્ભ ધારણ થવું જોઈએ; ભીષ્મ તેને ઉછેરશે.
યદિ પુત્રઃ પ્રદાતવ્યો મયા ભ્રાતુરકાલિકઃ। વિરૂપતાં મે સહતાં તયોરેતત્પરં વ્રતમ્
જો મને મારા ભાઈ માટે અયોગ્ય સમયે પુત્ર આપવો પડે, તો તેમની જે વિકૃતિ છે, તે હું સહન કરું; આ જ મારું શ્રેષ્ઠ વ્રત છે.
યદિ મે સહતે ગન્ધં રૂપં વેષં તથા વપુઃ। અદ્યૈવ ગર્ભં કૌસલ્યા વિશિષ્ટં પ્રતિપદ્યતામ્
જો કૌશલ્યા મારા ગંધ, રૂપ, વેશ અને શરીરને સહન કરી શકે, તો આજે જ તે ઉત્તમ પુત્રને ગર્ભમાં ધારણ કરે.
તસ્યાપિ ચ શતં પુત્રા ભવિતારો ન સંશયઃ। ગોપ્તારઃ કુરુવંશસ્ય ભવત્યાઃ શોકનાશનાઃ
તેને પણ નિશ્ચયે એકસો પુત્રો થશે; તેઓ કુરૂ વંશના રક્ષક અને તમારા દુઃખ દૂર કરનાર બનશે.
એવમુક્ત્વા મહાતેજા વ્યાસઃ સત્યવતીં તદા। શયને સા ચ કૌસલ્યા શુચિવસ્ત્રા હ્યલઙ્કૃતા
આ રીતે મહાત્મા વ્યાસે વાત કરી અને પછી સત્યવતી પાસે ગયા; અને કૌશલ્યા શુદ્ધ વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ થઈ શયન પર હતી.
સમાગમનમાકાઙ્ક્ષેદિતિ સોઽન્તર્હિતો મુનિઃ। તતોઽભિગમ્ય સા દેવી સ્નુષાં રહસિ સંગતામ્
મુનિએ સંયોગની ઇચ્છા રાખી અદૃશ્ય થયા; પછી રાણી પોતાની વહુ પાસે ગઈ, જે એકલી અને એકાંતમાં હતી.
ધર્મ્યમર્થસમાયુક્તમુવાચ વચનં હિતમ્। કૌસલ્યે ધર્મતન્ત્રં ત્વાં યદ્બ્રવીમિ નિબોધ તત્
તેણીએ ધર્મ અને કલ્યાણથી ભરપૂર, હિતની વાત કરી: 'હે કૌશલ્યા, હું જે ધર્મની વાત કહું છું, તે ધ્યાનથી સાંભળ.'
ભરતાનાં સમુચ્છેદો વ્યક્તં મદ્ભાગ્યસંક્ષયાત્। વ્યથિતાં માં ચ સંપ્રેક્ષ્ય પિતૃવંશં ચ પીડિતમ્
મારા ભાગ્યના ક્ષયથી હવે ભરતો વંશ નિશ્ચયે નાશ પામશે; મને દુઃખી જોઈ અને પિતૃવંશને પીડામાં જોઈ—
ભીષ્મો બુદ્ધિમદાન્મહ્યં કુલસ્યાસ્ય વિવૃદ્ધયે। સા ચ બુદ્ધિસ્ત્વય્યધીના પુત્રિ પ્રાપય માં તથા
ભીષ્મે આ કુટુંબના કલ્યાણ માટે મને સલાહ આપી છે; અને એ સલાહ હવે તારા પર આધાર રાખે છે, દીકરી, એટલે મને એ આપ.
નષ્ટં ચ ભારતં વંશં પુનરેવ સમુદ્ધર઼। પુત્રં જનય સુશ્રોણિ દેવરાજસમપ્રભમ્
નાશ પામેલો ભરતો વંશ ફરી ઊભો કર; સુંદર કટિવાળી, દેવરાજ જેવી તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ.
સ હિ રાજ્યધુરં ગુર્વીમુદ્વક્ષ્યતિ કુલસ્ય નઃ। `એવમુક્ત્વા તુ સા દેવી સ્નુષાં સત્યવતી તદા
એ પુત્ર આપણા કુટુંબના રાજ્યનું ભારે બોજ ઊઠાવશે; આમ કહી સત્યવતીએ પોતાની વહુને સમજાવી.
સા ધર્મતોઽનુનીયૈનાં કથંચિદ્ધર્મચારિણીમ્। ભોજયામાસ વિપ્રાંશ્ચ દેવર્ષીનતિથીંસ્તથા
એવી રીતે ધર્મથી તેને સમજાવી, ધર્મમાર્ગે ચાલતી કરી, તેણે બ્રાહ્મણો, દેવઋષિઓ અને મહેમાનોને પણ ભોજન કરાવ્યું.
તતઃ સત્યવતી કાલે વધૂં સ્નાતામૃતૌ તદા। સંવેશયન્તી શયને શનૈર્વચનમબ્રવીત્
પછી યોગ્ય સમયે, સત્યવતીએ પોતાની વહુને પવિત્ર સમયે સ્નાન કરાવ્યું અને શયન પર સુવડાવી, ધીરે ધીરે વાત કરી.
કૌસલ્યે દેવરસ્તેઽસ્તિ સોઽદ્ય ત્વાઽનુપ્રવેક્ષ્યતિ। અપ્રમત્તા પ્રતીક્ષૈનં નિશીથે હ્યાગમિષ્યતિ
કૌસલ્યા, આજે તમારા દેવ સમાન પતિ આવી રહ્યા છે. તમે સાવધાન રહીને તેમની રાહ જોવો, કારણ કે તેઓ મધ્યરાત્રે આવશે.
શ્વશ્ર્વાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા શયાના શયને શુભે। સાઽચિન્તયત્તદા ભીષ્મમન્યાંશ્ચ કુરુપુઙ્ગવાન્
શ્વશુએ આ વાત કહી ત્યારે કૌસલ્યા પોતાના સુંદર પથારીમાં સુતી હતી. તેણે પછી ભીષ્મ અને અન્ય કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ પુરૂષોને યાદ કર્યા.
તતઃ સુપ્તજનપ્રાયેઽર્ધરાત્રે ભગવાનૃષિઃ। દીપ્યમાનેષુ દીપેષુ શરણં પ્રવિવેશ હ
પછી, જ્યારે અડધી રાત થઈ અને મોટાભાગના લોકો ઊંઘી ગયા હતા, દીવા બળતા હતા, ત્યારે પૂજનીય ઋષિ ત્યાં પ્રવેશ્યા.
તતોઽમ્બિકાયાં પ્રથમં નિયુક્તઃ સત્યવાગૃષિઃ। જગામ તસ્યાઃ શયનં વિપુલે તપસિ સ્થિતઃ
પછી, મહાન તપસ્વી અને સત્યવચન ઋષિ પ્રથમ અમ્બિકા પાસે ગયા, જેમને એમના માટે કહેવામાં આવ્યું હતું, અને એમના પથારી પાસે પહોંચ્યા.
તં સમીક્ષ્ય તુ કૌસલ્યા દુષ્પ્રેક્ષમતથોચિતા। વિરૂપ ઇતિ વિત્રસ્તા સંકુચ્યાસીન્નિમીલિતા
પણ જ્યારે કૌસલ્યાએ તેમને જોયા—એવા કે જેમને જોઈ શકાતું નહોતું અને જે અપેક્ષા કરતાં અલગ હતા—ત્યારે ડરથી તે સકુચાઈ ગઈ અને આંખો બંધ કરી દીધી.
વિરૂપો હિ જટી ચાપિ દુર્વર્ણઃ પરુષઃ કૃશઃ। સુગન્ધેતરગન્ધશ્ચ સર્વથા દુષ્પ્રધર્ષણઃ
એ ઋષિ ખરેખર વિકૃત, જટાવાળા, ઉગ્ર રંગના, કઠોર, દુર્બળ અને સુગંધ સિવાયના ગંધવાળા, બધાં રીતે ભયાનક લાગતા હતા.