સ તાર્યમાણો યમુનાં મામુપેત્યાબ્રવીત્તદા। સાન્ત્વપૂર્વં મુનિશ્રેષ્ઠઃ કામાર્તો મધુરં વચઃ। ઉક્ત્વા જન્મ કુલં મહ્યં નાસિ દાશસુતેતિ ચ
જ્યારે હું યમુનામાં તેને પાર ઉતારી રહી હતી, ત્યારે એ મારી પાસે આવ્યો અને ઇચ્છાથી પ્રેરિત થઈને મીઠા અને સૌમ્ય શબ્દોમાં બોલ્યો. તેણે મને મારા જન્મ અને કુળ વિશે પૂછ્યું અને કહ્યું, 'તુ માછીમારની દીકરી નથી.'
તમહં શાપભીતા ચ પિતુર્ભીતા ચ ભારત। વરૈરસુલભૈરુક્તા ન પ્રત્યાખ્યાતુમુત્સહે
હું શાપથી અને મારા પિતાની ભયથી ડરીને, ભલે તેણે અઘરા વર માંગ્યા હોય, પણ હું તેને ના કહી શકી નહીં.
પ્રેક્ષ્ય તાંસ્તુ મહાભાગાન્પારાવારે ઋષીન્સ્થિતાન્। યમુનાતીરવિન્યસ્તાન્પ્રદીપ્તાનિવ પાવકાન્
યમુનાના કાંઠે, દૂર પાર ઊભેલા તેજસ્વી ઋષિઓને મેં જોયા, જેમ કે જ્વલંત અગ્નિની જેમ તેઓ ચમકી રહ્યા હતા.
પુરસ્તાદરુણશ્ચૈવ તરુણઃ સંપ્રકાશતે। યેનૈષા તામ્રવસ્ત્રેવ દ્યૌઃ કૃતા પ્રવિજૃમ્ભિતા
આગળ, યુવાન સૂર્ય પ્રકાશી રહ્યો હતો, જેના કારણે આકાશ લાલ વસ્ત્ર પહેરીને સંપૂર્ણ રીતે ફેલાઈ ગયું હતું.
ઉક્તમાત્રો મયા તત્ર નીહારમસૃજત્પ્રભુઃ। પરાશરઃ સત્યધૃતિર્દ્વીપે ચ યમુનામ્ભસિ
જ્યારે મેં ત્યાં બોલ્યું, ત્યારે મહાન ઋષિ પરાશરએ, જે સત્યમાં અડગ હતા, યમુનાના પાણીમાં આવેલા દ્વીપ પર ધુમ્મસ પેદા કરી દીધું.
અભિભૂય સ માં બાલાં તેજસા વશમાનયત્। તમસા લોકમાવૃત્ય નૌગતામેવ ભારત
તેણે પોતાની તેજથી મને, એક નાની છોકરીને, પોતાના વશમાં કરી લીધી, અને અંધકારથી આખા જગતને ઢાંકી દીધું, જાણે હું નાવમાં બેઠેલી છું.
મત્સ્યગન્ધો મહાનાસીત્પુરા મમ જુગુપ્સિતઃ। તમપાસ્ય શુભં ગન્ધમિમં પ્રાદાત્સ મે મુનિઃ
પહેલાં મારા શરીરે ભારે માછલીની વાસ હતી, જે મને અસહ્ય લાગતી; પણ એ મહાન ઋષિએ એ વાસ દૂર કરી, અને મને સુગંધ આપી.
તતો મામાહ સ મુનિર્ગર્ભમુત્સૃજ્ય મામકમ્। દ્વોપેઽસ્યા એવ સરિતઃ કન્યૈવ ત્વં ભવિષ્યસિ
પછી એ ઋષિએ મને કહ્યું, 'મારા બાળકને જન્મ આપ્યા પછી, તું આ જ નદીના દ્વીપ પર કન્યા જ રહેશે.'
કન્યાત્વં ચ દદૌ પ્રીતઃ પુનર્વિદ્વાંસ્તપોધનઃ। તસ્ય વીર્યમહં દૃષ્ટ્વા તથા યુક્તં મહાત્મનઃ
પ્રસન્ન થઈને, તે જ્ઞાની તપસ્વીએ મને ફરી કન્યાપણું આપી દીધું; એ મહાન આત્માની એવી શક્તિ જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત અને દુઃખી થઈ ગઈ.
વિસ્મિતા વ્યથિતા ચૈવ પ્રાદામાત્માનમેવ ચ। તતસ્તદા મહાત્મા સ કન્યાયાં મયિ ભારત। પ્રહૃષ્ટોઽજનયત્પુત્રં દ્વીપ એવ પરાશરઃ
હું આશ્ચર્ય અને વ્યથા અનુભવતી હતી, ત્યારે મેં પોતાને સમર્પિત કરી દીધું; પછી, હે ભારત, એ મહાન આત્મા પરાશરે આનંદથી, એ દ્વીપ પર, મારા ગર્ભમાંથી પુત્રને જન્મ આપ્યો.
પારાશર્યો મહાયોગી સ બભૂવ મહાનૃષિઃ। કન્યાપુત્રો મમ પુરા દ્વૈપાયન ઇતિ શ્રુતઃ
પરાશરનો એ પુત્ર મહાન યોગી અને મહાન ઋષિ બન્યો; મારી કુંવારી દિકરીથી જન્મેલો એ પુત્ર દ્વૈપાયન તરીકે જાણીતો થયો.
યો વ્યસ્ય વેદાંશ્ચતુરસ્તપસા ભગવાનૃષિઃ। લોકે વ્યાસત્વમાપેદે કાર્ષ્ણ્યાત્કૃષ્ણત્વમેવ ચ
જે ભગવાન ઋષિએ તપસ્યા દ્વારા ચારેય વેદોને વિભાજિત કર્યા, એ જ જગતમાં વ્યાસ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા અને કાળી ચામડી હોવાને કારણે કૃષ્ણ નામે ઓળખાયા.
સત્યવાદી શમપરસ્તપસ્વી દગ્ધકિલ્બિષઃ। સદ્યોત્પન્નઃ સ તુ મહાન્સહ પિત્રા તતો ગતઃ
સત્યવચન, શાંત, તપસ્વી અને પાપરહિત એવા એ મહાન પુત્ર તુરંત જન્મ્યા અને પછી પિતાની સાથે ચાલ્યા ગયા.
સ નિયુક્તો મયા વ્યક્તં ત્વયા ચાપ્રતિમદ્યુતિઃ। ભ્રાતુઃ ક્ષેત્રેષુ કલ્યાણમપત્યં જનયિષ્યતિ
એ સ્પષ્ટ રીતે મારા અને તારી ઇચ્છાથી નિમણૂક થયો હતો, હે અનન્ય તેજસ્વી, કે તે તારા ભાઈના ક્ષેત્રોમાં શુભ સંતાન ઉત્પન્ન કરશે.
સ હિ મામુક્તવાંસ્તત્ર સ્મરેઃ કૃચ્છ્રેષુ મામિતિ। તં સ્મરિષ્યે મહાબાહો યદિ ભીષ્મ ત્વમિચ્છસિ
એ ત્યાં મને કહ્યું હતું, 'કઠિન સમયમાં મને યાદ કરજે.' હે ભીમશ, જો તું ઇચ્છે તો હું તેને યાદ કરીશ.
તવ હ્યનુમતે ભીષ્મ નિયતં સ મહાતપાઃ। વિચિત્રવીર્યક્ષેત્રેષુ પુત્રાનુત્પાદયિષ્યતિ
હે ભીમશ, તારી મંજૂરીથી એ મહાન તપસ્વી નિશ્ચિત જ વિચિત્રવીર્યના ક્ષેત્રોમાં પુત્રો ઉત્પન્ન કરશે.
મહર્ષેઃ કીર્તને તસ્ય ભીષ્મઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્। `દેશકાલૌ ચ જાનાસિ ક્રિયતામર્થસિદ્ધયે
મહાન ઋષિનું નામ સાંભળીને, ભીમશે હાથ જોડીને કહ્યું, 'તમે યોગ્ય સમય અને સ્થાન જાણો છો; હેતુની Siddhi માટે એ કાર્ય કરો.'
અર્થમર્થાનુબન્ધં ચ ધર્મં ધર્માનુબન્ધનમ્। કામં કામાનુબન્ધં ચ વિપરીતાન્પૃથક્પૃથક્
હેતુ અને તેના સંબંધિત હેતુઓ, ધર્મ અને તેના અનુસંધાન, કામ અને તેના અનુસંધાન, અને તેમના વિપરીત, દરેકને અલગ અલગ રીતે.
યો વિચિન્ત્ય ધિયા ધીરો વ્યવસ્યતિ સ બુદ્ધિમાન્। તદિદં ધર્મયુક્તં ચ હિતં ચૈવ કુલસ્ય નઃ
જે મનથી વિચાર કરીને દૃઢ નિશ્ચય કરે છે, એ સાચો બુદ્ધિશાળી કહેવાય છે; અને આ જે છે, એ ધર્મને અનુરૂપ છે અને આપણા કુટુંબ માટે પણ લાભદાયી છે.
ઉક્તં ભવત્યા યચ્છ્રેયસ્તન્મહ્યં રોચતે ભૃશમ્
તમે અમારા કલ્યાણ માટે જે કહ્યું છે, તે મને ખૂબ ગમ્યું છે.
કૃષ્ણદ્વૈપાયનં કાલી ચિન્તયામાસ વૈ મુનિમ્। સ વેદાન્વિબ્રુવન્ધીમાન્માતુર્વિજ્ઞાય ચિન્તિતમ્
કૃષ્ણદ્વૈપાયન ઋષિએ પોતાની માતા કાળીનું મન જાણીને વિચાર કર્યું; અને જ્યારે તેઓ વેદોનું ઉપદેશ આપી રહ્યા હતા, ત્યારે એ જ્ઞાની પુત્ર તેમની ઈચ્છા જાણી તરત હાજર થયા.
પ્રાદુર્બભૂવાવિદિતઃ ક્ષણેન કુરુનન્દન। તસ્મૈ પૂજાં તતઃ કૃત્વા સુતાય વિધિપૂર્વકમ્
કુરુઓના આનંદરૂપ, તે ક્ષણે જ અજાણ્યા રીતે તેઓ પ્રગટ થયા; પછી માતાએ વિધિપૂર્વક પુત્ર માટે પૂજા કરી.
પરિષ્વજ્ય ચ બાહુભ્યાં પ્રસ્રવૈરભ્યષિઞ્ચત। મુમોચ બાષ્પં દાશેયી પુત્રં દૃષ્ટ્વા ચિરસ્ય તુ
માતાએ પુત્રને બાહુમાં ભરીને, લાંબા સમય પછી પુત્રને જોઈને, આનંદના આંસુઓથી તેને ભીંજવી દીધો.
તામદ્ભિઃ પરિષિચ્યાર્તાં મહર્ષિરભિવાદ્ય ચ। માતરં પૂર્વજઃ પુત્રો વ્યાસો વચનમબ્રવીત્
મહર્ષિએ દુઃખી માતાને પાણી છાંટી, અને વંદન કર્યા પછી, મોટા પુત્ર વ્યાસે પોતાની માતાને કહ્યું.
ભવત્યા યદભિપ્રેતં તદહં કર્તુમાગતઃ। શાધિ માં ધર્મતત્ત્વજ્ઞે કરવાણિ પ્રિયં તવ
માતા, તમે જે ઈચ્છો છો, એ માટે હું આવ્યો છું; ધર્મને જાણનારી, તમે જે કહો, તે હું જરૂરથી કરીશ.
તસ્મૈ પૂજાં તતોઽકાર્ષીત્પુરોધાઃ પરમર્ષયે। સ ચ તાં પ્રતિજગ્રાહ વિધિમન્મન્ત્રપૂર્વકમ્
પછી પુરોહિતે મહાન ઋષિ માટે વિધિપૂર્વક પૂજા કરી; અને તેમણે પણ મંત્રોચ્ચાર સાથે તે સ્વીકારી.
પૂજિતો મન્ત્રપૂર્વં તુ વિધિવત્પ્રીતિમાપ સઃ। તમાસનગતં માતા પૃષ્ટ્વા કુશલમવ્યયમ્
મંત્ર અને વિધિ પ્રમાણે પૂજા પામી, તેઓ પ્રસન્ન થયા; અને બેઠા હતા ત્યારે માતાએ તેમનું સુખ-દુઃખ પૂછ્યું.
સત્યવત્યથ વીક્ષ્યૈનમુવાચેદમનન્તરમ્। માતાપિત્રોઃ પ્રજાયન્તે પુત્રાઃ સાધારણાઃ કવે
પછી સત્યવતીએ તેમને જોઈને તરત કહ્યું: 'મુનિ, પુત્રો માતા અને પિતા બંનેમાંથી સમાન રીતે જન્મે છે.'
તેષાં પિતા યથા સ્વીમી તથા માતા ન સંશયઃ। વિધાનવિહિતઃ સ ત્વં યથા મે પ્રથમઃ સુતઃ
જેમ પિતા પોતાનાં હોય છે, તેમ માતા પણ નિશ્ચયે પોતાની જ હોય છે; અને નિયમ પ્રમાણે, તમે મારા મોટા પુત્ર છો.
વિચિત્રવીર્યો બ્રહ્મર્ષે તથા મેઽવરજઃ સુતઃ। યથૈવ પિતૃતો ભીષ્મસ્તથા ત્વમપિ માતૃતઃ
બ્રાહ્મણ ઋષિ, વિचित्रવીર્ય પણ મારા નાના પુત્ર છે; જેમ ભીષ્મ પિતાથી છે, તેમ તમે માતાથી છો.