સા સત્યવતિ સંપશ્ય ધર્મં સત્યપરાયણે। યથા ન જહ્યાં સત્યં ચ ન સીદેચ્ચ કુલં હિ નઃ
સત્યવતી, તમે ધર્મ અને સત્યને ધ્યાનમાં રાખો જેથી હું સત્ય છોડવું ન પડે અને આપણું કુળ પણ નાશ પામે નહીં.
તતઃ સત્યવતી ભીષ્મં વાચા સંસજ્જમાનયા। વિહસન્તીવ સવ્રીડમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી સત્યવતી લજ્જા અને હલકી સ્મિત સાથે ભીષ્મને આ રીતે બોલી.
સત્યમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત। વિશ્વાસાત્તે પ્રવક્ષ્યામિ સન્તાનાય કુલસ્ય નઃ
ભારે ભુજાવાળા ભારત, તમે જે કહ્યો તે સાચું છે; તમારું વિશ્વાસ રાખીને હું હવે કુળના વંશ માટે વાત કહું છું.
ન તે શક્યમનાખ્યાતુમાપદ્ધર્મં તથાવિધમ્। ત્વમેવ નઃ કુલે ધર્મસ્ત્વં સત્યં ત્વં પરા ગતિઃ
આવી આપત્તિકાળની રીત તને કહેવી શક્ય નથી; તમે જ અમારા કુળમાં ધર્મ છો, તમે જ સત્ય છો, અને સર્વોચ્ચ આશ્રય પણ તમે જ છો.
યત્ત્વં વક્ષ્યસિ તત્કાર્યમસ્માભિરિતિ મે મતિઃ।' તસ્માન્નિશમ્ય સત્યં મે કુરુષ્વ યદનન્તરમ્। `શૃણુ ભીષ્મ વચો મહ્યં ધર્માર્થસહિતં હિતમ્
તમે જે કહેશો એ જ અમે કરીશું—મારો એ નક્કી વિચાર છે; તેથી, મારા સત્યને સાંભળીને પછી જે યોગ્ય હોય તે કરો. ભીષ્મ, હવે મારી ધર્મ અને કલ્યાણથી ભરેલી વાત ધ્યાનથી સાંભળો.
ન ચ વિસ્રમ્ભકથિતં ભવાન્સૂચિતુમર્હતિ। યસ્તુ રાજા વસુર્નામ શ્રુતસ્તે ભરતર્ષભ
જે વાત વિશ્વાસપૂર્વક કહેવામાં આવે છે તે તમે બહાર ફેલાવવી નહીં; પણ, ભલભલા ભારત, તમે વસુ નામના રાજાની વાત સાંભળી છે.
તસ્ય શુક્લાદહં મત્સ્યા ધૃતા કુક્ષૌ પુરા કિલ। માતરં મે જલાદ્ધૃત્વા દાશઃ પરમધર્મવિત્
ક્યારેક, હું તે રાજાની ધોળી રાણીના ગર્ભમાં માછલી રૂપે હતી; મારી માતાને પાણીમાંથી એક માછીમારે પકડીને બહાર કાઢી, જે ઉત્તમ ધર્મને જાણતો હતો.
માં તુ સ્વગૃહમાનીય દુહિતૃત્વેઽભ્યકલ્પયત્। ધર્મયુક્તઃ સ ધર્મેણ પિતા ચાસીત્તતો મમ
એ ધર્મનિષ્ઠ માછીમારે મને પોતાના ઘરે લાવીને દીકરી તરીકે પાળવી શરૂ કરી; એ ધર્મથી જ મારા પિતા બન્યા.
ધર્મયુક્તસ્ય ધર્માર્થં પિતુરાસીત્તરી મમ। સા કદાચિદહં તત્ર ગતા પ્રથમયૌવનમ્
મારા પિતા ધર્મ માટે એક નાવ ચલાવતા; એક વખત, હું યુવાનીના પ્રથમ અવસ્થામાં ત્યાં ગઈ હતી.
અથ ધર્મવિદાં શ્રેષ્ઠઃ પરમર્ષિઃ પરાશરઃ। આજગામ તરીં ધીમાંસ્તરિષ્યન્યમુનાં નદીમ્
ત્યારે ધર્મને જાણનારા શ્રેષ્ઠ મહર્ષિ પરાશર યમુના નદી પાર કરવા માટે એ નાવમાં આવ્યા.
સ તાર્યમાણો યમુનાં મામુપેત્યાબ્રવીત્તદા। સાન્ત્વપૂર્વં મુનિશ્રેષ્ઠઃ કામાર્તો મધુરં વચઃ। ઉક્ત્વા જન્મ કુલં મહ્યં નાસિ દાશસુતેતિ ચ
જ્યારે હું યમુનામાં તેને પાર ઉતારી રહી હતી, ત્યારે એ મારી પાસે આવ્યો અને ઇચ્છાથી પ્રેરિત થઈને મીઠા અને સૌમ્ય શબ્દોમાં બોલ્યો. તેણે મને મારા જન્મ અને કુળ વિશે પૂછ્યું અને કહ્યું, 'તુ માછીમારની દીકરી નથી.'
તમહં શાપભીતા ચ પિતુર્ભીતા ચ ભારત। વરૈરસુલભૈરુક્તા ન પ્રત્યાખ્યાતુમુત્સહે
હું શાપથી અને મારા પિતાની ભયથી ડરીને, ભલે તેણે અઘરા વર માંગ્યા હોય, પણ હું તેને ના કહી શકી નહીં.
પ્રેક્ષ્ય તાંસ્તુ મહાભાગાન્પારાવારે ઋષીન્સ્થિતાન્। યમુનાતીરવિન્યસ્તાન્પ્રદીપ્તાનિવ પાવકાન્
યમુનાના કાંઠે, દૂર પાર ઊભેલા તેજસ્વી ઋષિઓને મેં જોયા, જેમ કે જ્વલંત અગ્નિની જેમ તેઓ ચમકી રહ્યા હતા.
પુરસ્તાદરુણશ્ચૈવ તરુણઃ સંપ્રકાશતે। યેનૈષા તામ્રવસ્ત્રેવ દ્યૌઃ કૃતા પ્રવિજૃમ્ભિતા
આગળ, યુવાન સૂર્ય પ્રકાશી રહ્યો હતો, જેના કારણે આકાશ લાલ વસ્ત્ર પહેરીને સંપૂર્ણ રીતે ફેલાઈ ગયું હતું.
ઉક્તમાત્રો મયા તત્ર નીહારમસૃજત્પ્રભુઃ। પરાશરઃ સત્યધૃતિર્દ્વીપે ચ યમુનામ્ભસિ
જ્યારે મેં ત્યાં બોલ્યું, ત્યારે મહાન ઋષિ પરાશરએ, જે સત્યમાં અડગ હતા, યમુનાના પાણીમાં આવેલા દ્વીપ પર ધુમ્મસ પેદા કરી દીધું.
અભિભૂય સ માં બાલાં તેજસા વશમાનયત્। તમસા લોકમાવૃત્ય નૌગતામેવ ભારત
તેણે પોતાની તેજથી મને, એક નાની છોકરીને, પોતાના વશમાં કરી લીધી, અને અંધકારથી આખા જગતને ઢાંકી દીધું, જાણે હું નાવમાં બેઠેલી છું.
મત્સ્યગન્ધો મહાનાસીત્પુરા મમ જુગુપ્સિતઃ। તમપાસ્ય શુભં ગન્ધમિમં પ્રાદાત્સ મે મુનિઃ
પહેલાં મારા શરીરે ભારે માછલીની વાસ હતી, જે મને અસહ્ય લાગતી; પણ એ મહાન ઋષિએ એ વાસ દૂર કરી, અને મને સુગંધ આપી.
તતો મામાહ સ મુનિર્ગર્ભમુત્સૃજ્ય મામકમ્। દ્વોપેઽસ્યા એવ સરિતઃ કન્યૈવ ત્વં ભવિષ્યસિ
પછી એ ઋષિએ મને કહ્યું, 'મારા બાળકને જન્મ આપ્યા પછી, તું આ જ નદીના દ્વીપ પર કન્યા જ રહેશે.'
કન્યાત્વં ચ દદૌ પ્રીતઃ પુનર્વિદ્વાંસ્તપોધનઃ। તસ્ય વીર્યમહં દૃષ્ટ્વા તથા યુક્તં મહાત્મનઃ
પ્રસન્ન થઈને, તે જ્ઞાની તપસ્વીએ મને ફરી કન્યાપણું આપી દીધું; એ મહાન આત્માની એવી શક્તિ જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત અને દુઃખી થઈ ગઈ.
વિસ્મિતા વ્યથિતા ચૈવ પ્રાદામાત્માનમેવ ચ। તતસ્તદા મહાત્મા સ કન્યાયાં મયિ ભારત। પ્રહૃષ્ટોઽજનયત્પુત્રં દ્વીપ એવ પરાશરઃ
હું આશ્ચર્ય અને વ્યથા અનુભવતી હતી, ત્યારે મેં પોતાને સમર્પિત કરી દીધું; પછી, હે ભારત, એ મહાન આત્મા પરાશરે આનંદથી, એ દ્વીપ પર, મારા ગર્ભમાંથી પુત્રને જન્મ આપ્યો.
પારાશર્યો મહાયોગી સ બભૂવ મહાનૃષિઃ। કન્યાપુત્રો મમ પુરા દ્વૈપાયન ઇતિ શ્રુતઃ
પરાશરનો એ પુત્ર મહાન યોગી અને મહાન ઋષિ બન્યો; મારી કુંવારી દિકરીથી જન્મેલો એ પુત્ર દ્વૈપાયન તરીકે જાણીતો થયો.
યો વ્યસ્ય વેદાંશ્ચતુરસ્તપસા ભગવાનૃષિઃ। લોકે વ્યાસત્વમાપેદે કાર્ષ્ણ્યાત્કૃષ્ણત્વમેવ ચ
જે ભગવાન ઋષિએ તપસ્યા દ્વારા ચારેય વેદોને વિભાજિત કર્યા, એ જ જગતમાં વ્યાસ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા અને કાળી ચામડી હોવાને કારણે કૃષ્ણ નામે ઓળખાયા.
સત્યવાદી શમપરસ્તપસ્વી દગ્ધકિલ્બિષઃ। સદ્યોત્પન્નઃ સ તુ મહાન્સહ પિત્રા તતો ગતઃ
સત્યવચન, શાંત, તપસ્વી અને પાપરહિત એવા એ મહાન પુત્ર તુરંત જન્મ્યા અને પછી પિતાની સાથે ચાલ્યા ગયા.
સ નિયુક્તો મયા વ્યક્તં ત્વયા ચાપ્રતિમદ્યુતિઃ। ભ્રાતુઃ ક્ષેત્રેષુ કલ્યાણમપત્યં જનયિષ્યતિ
એ સ્પષ્ટ રીતે મારા અને તારી ઇચ્છાથી નિમણૂક થયો હતો, હે અનન્ય તેજસ્વી, કે તે તારા ભાઈના ક્ષેત્રોમાં શુભ સંતાન ઉત્પન્ન કરશે.
સ હિ મામુક્તવાંસ્તત્ર સ્મરેઃ કૃચ્છ્રેષુ મામિતિ। તં સ્મરિષ્યે મહાબાહો યદિ ભીષ્મ ત્વમિચ્છસિ
એ ત્યાં મને કહ્યું હતું, 'કઠિન સમયમાં મને યાદ કરજે.' હે ભીમશ, જો તું ઇચ્છે તો હું તેને યાદ કરીશ.
તવ હ્યનુમતે ભીષ્મ નિયતં સ મહાતપાઃ। વિચિત્રવીર્યક્ષેત્રેષુ પુત્રાનુત્પાદયિષ્યતિ
હે ભીમશ, તારી મંજૂરીથી એ મહાન તપસ્વી નિશ્ચિત જ વિચિત્રવીર્યના ક્ષેત્રોમાં પુત્રો ઉત્પન્ન કરશે.
મહર્ષેઃ કીર્તને તસ્ય ભીષ્મઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્। `દેશકાલૌ ચ જાનાસિ ક્રિયતામર્થસિદ્ધયે
મહાન ઋષિનું નામ સાંભળીને, ભીમશે હાથ જોડીને કહ્યું, 'તમે યોગ્ય સમય અને સ્થાન જાણો છો; હેતુની Siddhi માટે એ કાર્ય કરો.'
અર્થમર્થાનુબન્ધં ચ ધર્મં ધર્માનુબન્ધનમ્। કામં કામાનુબન્ધં ચ વિપરીતાન્પૃથક્પૃથક્
હેતુ અને તેના સંબંધિત હેતુઓ, ધર્મ અને તેના અનુસંધાન, કામ અને તેના અનુસંધાન, અને તેમના વિપરીત, દરેકને અલગ અલગ રીતે.
યો વિચિન્ત્ય ધિયા ધીરો વ્યવસ્યતિ સ બુદ્ધિમાન્। તદિદં ધર્મયુક્તં ચ હિતં ચૈવ કુલસ્ય નઃ
જે મનથી વિચાર કરીને દૃઢ નિશ્ચય કરે છે, એ સાચો બુદ્ધિશાળી કહેવાય છે; અને આ જે છે, એ ધર્મને અનુરૂપ છે અને આપણા કુટુંબ માટે પણ લાભદાયી છે.
ઉક્તં ભવત્યા યચ્છ્રેયસ્તન્મહ્યં રોચતે ભૃશમ્
તમે અમારા કલ્યાણ માટે જે કહ્યું છે, તે મને ખૂબ ગમ્યું છે.